Kohë për mendjen e brezit tonë të ri

Ramize Ferati

 

Përgjatë historisë së kombit shqiptar, rinia prore ka luajtur rol thelbësor në politikë, nëpërmjet saj në shtet-bërje dhe më pas edhe në zhvillimin e demokracisë. Të gjitha proceset më të rëndësishme të ndryshimeve pozitive kanë nisur me rininë. Idetë e saj janë përqafuar pa kusht nga shoqëria sa herë që ka qenë e nevojshme, sidomos në kohërat më të vështira të komb dhe shtet-formimit. Një përkrahje e njëjtë për fat të keq nuk iu ofrohet sot të rinjve nga përfaqësuesit e popullit në kohë të paqes.

Në Kosovë, por edhe në hapësirën shqiptare në Europën Juglindore, interesimi i të rinjve për zhvillimet politike është tejet më i madh, krahasuar me atë të bashkëmoshatarëve të tyre në vendet e Bashkimit Europian. Ky fakt ka arsye historike dhe do të mund të konsiderohej pozitiv, sikur të mos ekzistonte një trend imponues që vjen si pasojë e ballafaqimit të të rinjve me probleme elementare, thelbësore dhe përpjekjes së tyre të përditshme për t’i zgjidhur vetë çështjet e mbijetesës.

Ana tjetër e medaljes është dallimi ekstrem në angazhimin aktiv politik dhe shoqëror të të rinjve, në bashkëzhvillim  dhe vendimmarrje – fakt tjetër, aspak në favor të rinisë tonë.

Thënia, sipas së cilës rinia është e ardhmja e kombit është një fjalë udhëheqëse që jehon jo vetëm, por kryesisht gjatë fushatave zgjedhore dhe shfrytëzohet për të arritur qëllime politike. Mbështetje në zhvillimin e saj nga institiconet rinisë i jepet kryesisht në kuadër të projekteve kulturore dhe arsimore, për ironi, edhe kjo vetëm në mënyrë sipërfaqësore dhe deklarative. Madje edhe realizimi i kësaj përkrahjeje simbolike lihet në varësi të plotë të vullnetit të donatorëve ndërkombëtarë. Për nisma vullnetare, iniciativa të motivimit, nxitje të frymës konkurruese në të mirë të zhvillimit të vendit nuk u shkon mendja zyrtarëve institucionalë. Sipas tyre (shih vetëm sa për ilustrim përkushtimin e Ministrisë së Kulturës, Rinisë dhe Sportit për promovimin rinor) çdo gjë që mund të realizohet për të mbështetur rininë, ose duhet të kompensohet me vlerë monetare, ose është e parealizueshme.

Duke i përshkruar si tejet pasivë, të dhënë pas mediave sociale, të pamotivueshëm, apo si dembelë, kryesisht nga mësimdhënësit (!), si naivë dhe të paaftë për shkak të papërvojës –  nga politikanët, njeriu fiton përshtypjen se të rinjtë në shoqërinë tonë qëllimshëm janë duke u lënë pasdore.

Sot në Kosovë, ose është harruar, ose me injorancë është duke u mohuar fakti që është pikërisht ky grup i shoqërisë, ai nga cili kërkohet të marrë përgjegjësi për t’u ballafaquar me sfidat aspak të parashikueshme të shoqërisë në të ardhmen dhe nga ecila dalin liderët e së ardhmes.

Të rinjtë tanë nuk ftohen dhe nuk nxiten për të bashkë-krijuar të ardhmen, e cila u takon natyrshëm atyre dhe jo domosdoshmërisht neve. Mirëpo ata shfrytëzohen shumë mirë për të çuar përpara interesat aktuale të grupeve të caktuara, të cilat janë jokoherente dhe aspak vizionare. Programet e partive politike janë pasqyra më e qartë për të mbështetur këtë fakt. Megjithëse jo të gjitha partitë, gjegjësisht subjektet politike kanë brenda vetes organizim të posaçëm për rininë, roli nominativ i organizatave rinore brenda partive më të mëdha në Kosovë është “promovimi i ideve, vlerave dhe i vizionit”, gjegjësisht “afirmimi dhe realizimi i politikave” të partive përkatëse. Për sa i përket vendimmarrjes, ato organizata, sipas statuteve të partive politike, ose nuk janë të përfaqësuara fare në mbledhjet e këshillave të përgjithshëm, ose janë të përfaqësuar me vetëm një anëtar, por “pa të drejtë vote”.

Si pasojë e përballjes me plakjen e popullsisë dhe natalitetit të ulët, shumë shtete europiane i kanë hapur dyert për punëtorë të ndryshëm nga vendet e Ballkanit Perëndimor, duke parapëlqyer dhe pranuar kryesisht të rinjtë. Ndërsa në hapësirën shqiptare, me popullsinë më të re në kontinent, potenciali i mendjeve të reja nuk shfrytëzohet në favor të ngritjes dhe zhvillimit ekonomik, shoqëror e shtetëror. Paradoksalisht në vend të kësaj, nënshkrimi i marrëveshjeve për punësim të të rinjve shqiptarë në shtete të tjera, qoftë edhe si fuqi e lirë punëtore, duke kontribuuar kështu në ikjen e të rinjve të arsimuar, deklarohet si sukses qeverisës.

Që e ardhmja i takon rinisë, është një fakt logjik. Kjo nuk nevojitet t’i proklamohet rinisë, në përpjekje për t’ia shpëlarë trurin. Pikërisht duke u nisur nga ky fakt, të ardhmen secila shoqëri duhet t’ia përshtatë rinisë dhe nevojave të saj. Gjatë ndërtimit të së ardhmes, në vend të përpjekjes për t’i ngazëllyer  të rinjtë për idetë dhe bindjet tona, është thelbësore që t’i shoqërojmë në zhvillimin e tyre individual, t’i përqafojmë idetë dhe interesat e tyre dhe mbi këtë bazë t’i ngrisim në nivel tjetër strategjitë e zhvillimit shoqëror.

Përgjatë kalimit të fëmijëve në faza të ndryshme të zhvillimit,  në rrugë për të qenë të suksesshëm kur të arrijnë moshën madhore, atyre iu nevojiten vlera kritike personale, por domosdoshmërisht edhe mbështetje për t’u ballafaquar me sfidat dhe mundësitë që i presin. Ndër këto vlera janë besimi që ndërlidhet me raportet pozitive emocionale me të rriturit që i rrethojnë, ndjenja e pavarësisë së plotë të veprimit, aftësia për të ndërmarrë dhe zbatuar iniciativa, besimi në aftësitë individuale, dëshira për të qenë produktiv dhe kontribues, etj. Ndërsa pikërisht këto vlera, motivimi dhe rritja e aftësisë së të rinjve për zhvillimin e tyre njerëzor varet në masë të madhe nga mbështetja që ata marrin nga njerëzit që i rrethojnë dhe institucionet të cilat i udhëheqin. Këtë gjë e kanë vërtetuar teoriticientët bashkëkohorë të psikologjisë që në shekullin e kaluar.

Për më tepër jo vetëm për shkak të revolucionit teknologjik dhe qasjes që të rinjtë sot kanë në informacion dhe në media, kërkesat e tyre ndaj prindërve, mësimdhënësve dhe vendimmarrësve në politikë janë të larta.

Po, të rinjtë mendojnë, mësojnë ndryshe dhe duke i parë gjërat nga një këndvështrim tjetër, imagjinojnë një botë tjetër. Ndryshimit nuk i duhet druajtur. Të rinjve u duhet ofruar mundësi dhe u duhet dhënë besimi. Duhet të flaket tutje qasja verbërisht inferiore ndaj të rinjve, sepse ata nuk kanë nevojë për personalitete autoritare, qofshin ata prindërit, mësimdhënësit, apo përfaqësuesit politikë që dinë gjithçka më mirë dhe ekskluzivisht gjithmonë kanë të drejtë, por për njerëz që i shoqërojnë e këshillojnë ata në zhvillimin e tyre. Njerëz që t’u rrëfejnë përvojat e veta për botën përpara tyre.  Kjo qasje e gabuar vetëm sa thekson paaftësinë tonë për të evoluar me kohën, për t’i pranuar idetë e panjohura për ne dhe për t’u përshtatur me ndryshimin e pandalshëm njerëzor.  Ndërkaq ndryshimi nuk do mend se kërkon braktisje të rehatisë, ballafaqim me frikën nga dështimi dhe përpjekje të palodhshme për ndërtimin e vlerave të qëndrueshme. Pasojat e mospërfshirjes së të rinjve në zhvillimin e politikave të përgjithshme dalin pashmangshëm në sipërfaqe dhe manifestohen kryesisht nëpërmjet shpërthimeve sociale, migrimit ilegal, shtimit të kriminalitetit, apo në rastin më të keq ekstremizmit fetar.

Prandaj jo vetëm për shkak të pasojave, por edhe për të çuar përpara frymën pozitive të përparimit, institucionet shtetërore duhet të kapin mundësinë e fundit dhe në vend të shfrytëzimit të potencialit të të rinjve për qëllime me të cilat ata vështirë se mund të identifikohen, të kanalizojnë potencialin e pamohueshëm të tyre në të mirë të zhvillimit kombëtar e shtetëror. Vetëm duke i përkrahur të rinjtë në ndërtimin e vlerave autentike kulturore, shoqërore dhe demokratike, ne mund të hedhim themelet e një shoqërie të shëndoshë, jo shoqërie pa probleme, por të përgatitur, të aftë dhe të ndërgjegjshme për t’iu bërë ballë sfidave të së nesërmes.


Kërkohet kohë e ndërmjetme për ta mbajtur stabile Maqedoninë e tërë Ballkanin

 

Intervistë me Albulena Halili-n

 

Radio Kosova: Pas dështimeve të bisedimeve për krijimin e qeverisë në IRJM kemi një situatë më delikate. Në këtë rast, si do të duhej të vepronte faktori politik shqiptar, meqë për shqiptarët që jetojnë në IRJM nuk kemi pasur një situatë të mirë për ta nga qeveria e kaluar?

Albulena Halili: Kriza në Maqedoni, ndryshe nga perceptimi i përgjithshëm dhe mënyra se si ajo është paraqitur dhe trajtuar që nga fillimi i saj, nuk është krizë vetëm politike. Këndvështrimi i shqiptarëve sa i përket gjenezës dhe shkaqeve të krizës dhe mënyrave për zgjidhjen e saj, dallon shumë nga këndvështrimet e popujve të tjerë që jetojnë në këtë shtet.

Problemi i Maqedonisë është para së gjithash ontologjik, pra ka të bëjë me natyrën e qenies së saj dhe është i rrënjosur mbrapa në kohë, pra që nga pavarësimi i saj si shtet. Pavarësimi i Maqedonisë është krejtësisht jolegjitim, meqenëse referendumi për pavarësim është bojkotuar nga shqiptarët. Mendoj që kriza politike në radhë të parë është vetëm një fasadë e problemeve reale etnike. Pastaj për t’u bërë edhe më e ndërlikuar këtu janë të përfshira edhe problemet ekonomike, diferencat politike duke mos e nënvlerësuar edhe ndikimin e madh që kanë aktorë të ndryshëm të shteteve të tjera, për interesat e veta kombëtare gjithsesi.

Gjendja e shqiptarëve në Maqedoni nuk ka dalluar shumë, qoftë kur kanë udhëhequr socialdemokratët apo konservatorët. Qëndrimi ndaj shqiptarëve është shtetëror e jo partiak.

Në mesin e këtij udhëkryqi me shumë probleme, shqiptarët duhet ta ndjekin rrugën e tyre. Pas zgjedhjeve të 11 dhjetorit, për herë të parë partitë politike në Maqedoni arritën të tejkalojnë çdo mospajtim dhe kundërshti politike dhe të merren vesh për një qëllim që tejkalon çdo interes personal e partiak. Ata nënshkruan Platformën e partive politike shqiptare në Maqedoni, ndërkaq u zotuan edhe për krijimin e një mekanizmi për mbikëqyrjen e përmbushjes së këtyre objektivave, që do të jetë Tryeza e Partive Shqiptare Parlamentare. Dua ta theksoj se më ka habitur fakti që në mesin e kërkesave në platformën e përbashkët, s’gjendet regjistrimi i popullsisë, meqenëse konsideroj se mu ajo është nyja gordiane prej nga duhet të nisë zgjidhja e krizës në Maqedoni.

Pra, shqiptarët kanë shtruar kushtet e tyre dhe duhet të jenë konsistentë dhe të paluhatshëm në këtë qëndrim të përbashkët. Për më tepër shqiptarët janë në vijë me çdo kërkesë të shtruar ndaj Maqedonisë nga Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Shqiptarët kanë hedhur zarin, ndërkaq veprimi i ardhshëm varet nga pala maqedonase, e cila sipas kushtetutës dhe parimeve ndërkombëtare  do të jetë legjitime për të krijuar qeveri dhe e cila do të pajtohet me kërkesat shqiptare të parashtruara në platformë.

Radio Kosova: Gruevski ka hedhur poshtë dy kërkesat e BDI-së, për zyrtarizimin e gjuhës shqipe në gjithë territorin e IRJM-së dhe për zgjatjen e mandatit të Prokurorisë Speciale. A do të thotë kjo se nëse në krye të qeverisë vije sërish Gruevski, do të kemi gjendje të njëjtë të shqiptarëve në IRJM?

Albulena Halili: Nuk mund të shoh në horizont asnjë gjasë për një qeveri me në krye Gruevskin. Në negociatat me BDI-në, Gruevski kundërshtoi hapur dy çështje thelbësore, jo vetëm për qeverisjen eventuale të partisë së tij, por edhe për ekzistencën e Maqedonisë si shtet. E para, mospranimi i kërkesës për zyrtarizimin e gjuhës shqipe në të gjithë territorin e Maqedonisë, apriori e bën të pamundshme qeverisjen jo vetëm nga ai por edhe nga partia e tij, meqenëse ky është një ndër parimet bazë të platformës së nënshkruar nga krerët e të gjitha partive politike shqiptare. E dyta, mospranimi i tij për zgjatjen e mandatit të Prokurorisë Speciale, e vë në pikëpyetje Marrëveshjen e Përzhinës të nënshkruar me ndërmjetësimin e SHBA-ve dhe BE-së, në të cilën është vetë ai nënshkrues, duke u vendosur në anë të kundërt me parimet dhe vlerat demokratike perëndimore. Kundërshtimi i të dyja këtyre pikave është një tregues i qartë se Maqedonia nuk ka qëllim parësor integrimin në strukturat euro-atlantike.

Radio Kosova: Sipas Kushtetutës, tani mandatin për krijimin e qeverisë e merr partia socialdemokrate. Por, Nikolla Gruevski ka kërkuar zgjedhje të reja, për të evituar një përplasje të re ndëretnike. Nëse krijohet një koalicion mes partive shqiptare dhe partisë së Zaevit, a mund të ketë tensione në IRJM meqë Gruevski është këmbëngulës për formimin e qeverisë?

Albulena Halili: Partia social-demokrate është e bindur që presidenti Ivanov do t’ia japë mandatin për krijimin e qeverisë, megjithëse Kushtetuta lë shumë vend për interpretime. Nga ana tjetër OBRM-PDUKM dëshiron me çdo kusht të parandalojë qeverisjen social-demokrate. Pas dështimit të negociatave me BDI-në, konservatorët maqedonas kanë paralajmëruar se presidenti Ivanov mund të japë dorëheqje apo edhe se mund të caktohet një mandatar tjetër nga po e njëjta parti. Të dyja këto mundësi, do ta thellonin dhe përkeqësonin edhe më shumë krizën dhe do ta çonin vendin në zgjedhje të reja. Nuk është e vërtetë që Gruevski kërkon zgjedhje të reja për të evituar një përplasje të re ndëretnike. Zgjedhjet e reja i kërkon për të mbrojtur interesat thjesht personale dhe ato të rrethit të tij të ngushtë. Politika viteve të fundit në Maqedoni ka qenë e lidhur në mënyrë të pandashme me nepotizmin, korrupsionin dhe krimin.

Tensionet për të cilat ju flisni, mund të shkaktohen qëllimshëm nga strukturat e OBRM-së, të cilat nuk do të pranojnë kurrsesi të dalin në opozitë. Gjasat për këto tensione shtohen edhe më shumë kur kemi parasysh se kjo parti ka qëndruar në pushtet që nga viti 2006 duke bërë që të kontrollojë pothuajse çdo pore të jetës.

Radio Kosova: Kërkesa e BE-së ndaj presidentit Ivanov kërkon gjetjen e një mundësie për një qeveri sa më gjithëpërfshirëse. Sa janë gjasat që në Maqedoni të krijohet një qeveri gjithëpërfshirëse?

Albulena Halili: Zëdhënësja për Punë të Jashtme dhe Politika të Sigurisë në BE dje në një konferencë për shtyp përsëriti për të satën herë fjalinë e dëgjuar shpesh nga Brukseli se “Ish Republika Jugosllave e Maqedonisë s’ka kohë për të humbur.” Mendoj që me këtë ka dashur të thotë edhe se as Perëndimi s’ka kohë për të humbur me të.

Qëndrimet dhe kërkesat e BE-së dhe në përgjithësi të faktorit ndërkombëtar duhet shikuar në prizmin e zhvillimeve aktuale ndërkombëtare. Pas Brexit-it dhe fitores së Trampit, bota po ecën drejt konceptit realist në marrëdhëniet ndërkombëtare dhe parimeve të sistemit vestfalian. Këto zhvillime s’do mend që pasqyrohen në mbarë botën, por sidomos në Ballkan, ku takohen sferat e influencës Perëndim-Rusi. Diplomacia multilaterale, jo vetëm e shteteve të botës por edhe atyre në Ballkan, çdo ditë e më shumë po i lëshon vendin diplomacisë bilaterale dhe përforcimit të aleancave tradicionale. Do të veçoja këtu vizitën e kryeministrit grek në Beograd që realizohet këto ditë. Rreshtimet dhe rirreshtimet gjeopolitike kanë ndikim të patjetërsueshëm në çdo ngjarje dhe agjendë politike aktuale. Për më tepër, përplasjet globale mes të djathtës dhe të majtës kanë marrë jehonë edhe në Maqedoni, duke polarizuar sidomos faktorin politik maqedonas në dy anë, me Trampin apo Sorosin. Shqiptarët në këtë drejtim mbeten kryesisht të paanshëm.

Kërkesa e BE-së për krijimin sa më të shpejtë të një qeverie në Maqedoni, duke këshilluar që ajo të jetë një qeveri e zgjeruar e të gjithë faktorëve relevantë etnikë e politikë, ndodh për shkakun se kërkohet një kohë e ndërmjetme për ta mbajtur stabile Maqedoninë e tërë Ballkanin deri sa zhvillimet dhe politikat ndërkombëtare të profilizohen dhe të marrin një trajtë konstante. Edhe ky skenar është vetëm zgjidhje afatshkurtër dhe kalimtare e krizës dhe problemeve të këtij shteti.

 

 

 


Gjumi letargjik në arsim dhe arroganca akademike

Ramize Ferati

 

“Funksioni i arsimit është të mësosh njeriun të mendojë në mënyrë intensive dhe kritike. Inteligjenca dhe karakteri së bashku përbëjnë qëllimin e arsimit të mirëfilltë.”

 – Martin Luther King, Jr.  

Pas publikimit rishtas të rezultateve të Programit për Vlerësimin Ndërkombëtar të Nxënësve – PISA, të cilit test nxënësit nga Kosova iu nënshtruan për herë të parë, rezultatet u diskutuan deri pothuajse në shterim në nivele të ndryshme. Nga mediat, në nivel ekspertësh, në atë shoqëror dhe institucional. Sikurse në të gjitha rastet dhe në fusha të tjera pa përjashtim, objekt diskutimi edhe këtë herë ishin pasojat. Institucionet, por edhe shoqëria në përgjithësi për mëkat, ka krijuar një shprehi për të reaguar në vazhdimësi ndaj pasojave, në vend se të sillen në mënyrë proaktive kundrejt proceseve thelbësore, siç është përparimi në fushën e arsimit. Mirëpo të qenit proaktiv në radhë të parë kërkon ndryshimin e proceseve dhe kësaj teme do t’i kthehemi një herë tjetër.

Gjatë të gjitha diskutimeve dhe pothuajse në të gjitha shkrimet rreth kësaj teme, u paraqitën dhe u shtjelluan në mënyrë të përsëritur strategjitë, planet e dokumentet e zhvilluara, gjegjësisht të përpiluara nga Ministria e Arsimit Shkencës dhe Teknologjisë që nga viti 2002 deri në vitin 2016. U konstatua sërish që të gjitha ato dokumente kanë pasur për qëllim të përgjithshëm përmirësimin e gjendjes në arsim, porse asnjëra nga këto nuk është zbatuar as për së afërmi.

Mirëpo, në vend se të kërkohen dhe gjenden shkaqet dhe nga aty të nisin të gjenden edhe zgjidhjet, në të gjitha debatet publike rreth testit të lartpërmendur u kërkua fajtori që çoi në dështimin e nxënësve për të arritur rezultate më të larta. Përderisa shoqëria civile fajin kryesor ia hodhi MASHT-it, kjo ministri atë e barti tek drejtoritë përgjegjëse komunale, ndërsa bashkë me prindërit gishtin e drejtuan kah arsimtarët. Pajtim unanim pati për një gjë: që fajtor më së paku janë nxënësit.

Nëse nisemi nga kjo, kujt atëherë i dedikohen rezultatet përgjithësisht të dobëta të nxënësve, krejtësisht përtej testit të PISA-s? Nëse fajtorë janë mësimdhënësit e tyre, sepse paskan performancë të dobët, apo nuk qenkan të përgatitur sipas standardeve të kërkuara, atëherë shikuar vetëm nga ky aspekt, edhe mësimdhënësit duhet konsideruar si nxënës. Me këtë shkaku duhet kërkuar më thellë: në vendin, ku shumica nga këta mësimdhënës janë përgatitur për t’i edukuar gjeneratat e reja –  Universitetin e Prishtinës.

Të menduarit logjik dhe kritik që janë dy kriteret kryesore, sipas të cilave janë vlerësuar nxënësit në lëndë të ndryshme, sipas standardeve ndërkombëtare dhe të cilat iu mungokan nxënësve, pa pardon: nuk shtjellohet e as aplikohet as në fakultete gjithandej në Kosovë! Si mundet atëherë një mësimdhënës t’ua bartë nxënësve të mësuarit në mënyrë logjike, kur ai këtë nuk e ka mësuar as vetë?

Për më tepër, problemi nuk qëndron vetëm tek aftësitë e bartjes së njohurive. Ai shumë më shumë konsiston në kualitetin e njohurive që barten dhe në mënyrën se si bëhet ajo. Një njeri (lexo: mësimdhënës) pikë së pari mund t’ia mësojë tjetrit (lexo: nxënësit) vetëm atë që ai mendon se e di dhe në mënyrën si ai e ka kuptuar. E njëjta gjë vlen edhe për analizimin, diskutimin, konkludimin  – me kusht që këto procese zhvillohen në klasat e shkollave në Kosovë – dhe vlerësimin e njohurive lidhur me një çështje të caktuar.

Indikatorët që dalin nga qindra diskutime me studentë të fakulteteve të ndryshme në Kosovë, por edhe nga vlerësimet e zbatimit të strategjive a planeve të ndryshme kombëtare të arsimit dhe ekspertët e fushës, e bëjnë të qartë për fat të keq në mënyrë të përsëritur se gjendja në ato nuk ka ndryshuar prej së paku dy dekadash.

Tragjedia e gjithë kësaj situate qëndron në atë se kur të gjenden “fajtorët”, apo ndodh që të identifikohen shkaqet, mungon vullneti për të dalë nga komoditeti dhe për eliminuar të gjykuarit vetëm nga një këndvështrim. Në institucionet tona dhe shoqërinë tonë nuk ka vullnet për të vepruar. Siç është bërë zakon, nuk do mend se edhe jehona e reagimit ndaj kësaj gjendjeje do të shuhet shpejt, sapo në sipërfaqe të dalë një “problem” tjetër me interes, në radhë të parë për mediat. Kjo çështje me rëndësi jetike për çdo shoqëri të përparuar te ne do të riaktualizohet mbase në vitin 2018, kur pritet të mbahet testi i ardhshëm. Kjo duket qartazi dhe e njëjta vlen edhe përtej fushës së arsimit.

Një gjë duhet kuptuar të gjithë: ka ardhur koha e ndryshimeve rrënjësore në të gjitha sferat e zhvillimit dhe ky ndryshim duhet të nisë me arsimin. Përderisa gjendja në këtë fushë mbetet siç është, as përfitimet nga programet e ndryshme për rritje të cilësisë, as ato për promovimin e Universitetit të Prishtinës, programet për rritjen e performancës së mësimdhënies dhe as zbatimi i Deklaratës së Bolonjës nuk mjaftojnë për të arritur rezultate të dëshirueshme, në qoftë se së pari,nuk ndryshon mendësia e kultivuar në universitetet tona dhe nëse nga aty nuk nis ndryshimi – mendësia njëdimensionale, sipas së cilës mësimdhënësi konsiderohet akoma burim i pakontestueshëm i dijes.

Në gishtërinj të dorës mund të numërohen profesorët e universiteteve në Kosovë, të cilët kanë dhe nxisin kulturën e debatit gjatë ligjëratave. Profesorë, të cilët përfillin mendimin e studentit lidhur me një problem të shtruar; të cilët përfillim dhe nxisin mendimin logjik, kritik e analitik. Profesorë të cilët kanë integritet intelektual, që i frymëzojnë studentët dhe nuk e mbjellin tek ata kompleksin e inferioritetit. Profesorë, të cilët studentët i respektojnë si pjesëtarë të shoqërisë, kureshtja jo vetëm për dije e të cilëve duhet ushqyer dhe edukimi i mirëfilltë i të cilëve duhet mbështetur pakusht, për faktin se ata e kanë marrë përsipër vullnetarisht këtë detyrë sublime.

Së dyti, koha, kur shkolla, e aq më pak universiteti është parë si institucion konvencional i bartjes, gjegjësisht pranimit të dijes – të tillë e konsideron veten universiteti i Prishtinës, sipas statutit –  apo si institucion i mësimit të fakteve, ka kaluar. Ky mendim është i tejkaluar prej pothuajse një shekulli në vendet e zhvilluara, jo vetëm për faktin se njohuritë dhe faktet sot mund të mblidhen nga qindra mijëra libra të botuara, gjegjësisht nga burime të panumërta e të llojllojshme në internet.

Nisur nga synimi për të arritur jo vetëm rezultate më të mira në arsim, por edhe nga ajo se ku duam ta çojmë shoqërinë tonë, në vend të drejtimit të gishtit nga fajtori, duhet shqyrtuar sistemin e arsimit nga një këndvështrim i ri, duke e ripërcaktuar se cili konsiderohet të jetë funksioni thelbësor i arsimit në Kosovë. Ky qëllim u duhet komunikuar të gjitha grupeve relevante, përfshirë familjet, sepse pa përfshirjen e prindërve ai është i paarritshëm. Kjo për faktin se edukimi i fëmijëve nis brenda familjes, zhvillohet në nivelin parashkollor, avancohet në nivelin parauniversitar, përsoset gjatë studimeve dhe vazhdon gjatë gjithë jetës. Fundja, të menduarit logjik e kritik mësohen që në fëmijërinë e hershme, duke i dhënë fëmijës hapësirën e duhur të veprimit për të zbuluar në mënyrë të pavarur botën që e rrethon dhe duke i monitoruar shkathtësitë e tij për zgjidhjen e problemeve të caktuara.

Funksioni i arsimit edhe te ne duhet të jetë nxitja e dëshirës së nxënësve për të mësuar, nxitja e nxënësve për t’i shfrytëzuar mendjet e tyre në mënyrë produktive dhe krijuese; mësimi i fëmijëve si t’i analizojnë faktet mbledhura kur të jetë zgjuar kureshtja. Edukimi dhe arsimimi nuk duhet të kufizohet në diplomimin me sukses, por në arritjen e të qenit të suksesshëm në jetë. Ky qëllim shkon padyshim përtej zhvillimit të aftësive në një lëndë të caktuar dhe duhet të zgjerohet në përgatitjen e nxënësve dhe studentëve për t’u bërë pjesëtarë të devotshëm të një shoqërie, si në aspektin social, fizik, emocional apo mental. Këtë gjë e kanë kuptuar që moti shoqëritë përparimtare.  Ndaj dhe nuk i kushtojnë rëndësi mësimit në mënyrë të përsëritur të datave apo fakteve të caktuara. Në vend të kësaj, në shkollat e vendeve të zhvilluara nxitet studimi rreth jetës, rreth ngritjes, apo rënies së kombeve, duke e gjurmuar zhvillimin e tyre intelektual, kulturor apo ekonomik përgjatë periudhave të ndryshme.

Nga ky prizëm duhet parë së treti edhe funksioni, apo detyra e mësimdhënësve të të gjitha niveleve, ngase ata janë jo vetëm zbatues të politikave arsimore, por edhe shërbyes të shoqërisë. Duke qenë të tillë, ata nëpërmjet rolit të tyre kanë ndikim të drejtpërdrejtë në zhvillimin njerëzor. Funksioni i mësimdhënësit duhet të jetë të përgatisin qytetarë aktivë, të cilët nga shkolla dalin me mendje të hapur dhe janë të frymëzuar. Qytetarë, të cilët përveç zhvillimit të aftësive intelektuale, reagojnë ndaj idealeve të larta dhe krijojnë vlera të përbashkëta shoqërore. Qytetarë që kanë vullnet dhe veprojnë në mënyrë serioze për të bërë ndryshime pozitive dhe për të udhëhequr shoqërinë drejt përparimit.


Vota shqiptare – për shqiptarët

PanAlbanica

 

Fushata parazgjedhore në Maqedoni ka dëshmuar se ambicia e sëmurë, interesi personal, klanor dhe interesa të tjera të ngushta e kanë përçarë dhe copëtuar trupin votues dhe alternativat politike të shqiptarëve në Maqedoni. Nëse nuk mëson nga historia, ajo të përsëritet. Zgjedhjet e vitit 2011 dëshmuan pikërisht këtë dhe rezultati qe në funksion të dobësimit të faktorizimit politik dhe etnik të shqiptarëve në këtë shtet pa emër. Kjo, mund të përsëritet edhe në zgjedhjet e 11 dhjetorit, nëse ne nuk nxjerrim mësime nga historia.

Është e natyrshme që shqiptarët, ashtu si të gjithë shtetasit e tjerë të presin ndryshime politike dhe jetë më të mirë. Është më se normale që të shpresojnë për shkolla më të mira, çerdhe, rrugë, mjedis të pastër, shërbime më të mira. Në qoftë se shqiptarët nuk kanë standard jetese normale, nuk kanë rrugë, nuk kanë shkolla të mira dhe shërbime të mira, fajin më të madh e kanë pikërisht të dyja partitë politike maqedonase sa herë ato kanë pasur pushtetin e që me çdo mjet dhe metodë shantazhojnë, dekonspirojnë dhe dekonsruktojnë agjendat shqiptare të partive politike shqiptare në Maqedoni. Pavarësisht se cili subjekt nga blloku maqedonas del mandatar, është dëshmuar se në agjendat e tyre fillimisht si synim, e me përfundimin e zgjedhjeve edhe si qëndrim kanë dobësimin dhe përfundimisht kthimin e palës shqiptare në një rol pasiv.

Të paturit premtime humb kuptimin, mbajtja e premtimeve bëhet e paqenë, ndërkaq veprimi politik shqiptar shndërrohet në veprim politik ad-hoc dhe sipas rrethanave dhe mundësive momentale. Kjo për dy arsye: e para, politikat e shtetit maqedonas, që përpiqet me çdo kusht ta ndajë, defaktorizojë, ta minimizojë votën, fuqinë shqiptare.

Arsyeja e dytë është sepse ligji për të drejtën e mandatarit i referohet vetëm palës maqedonase, por jo edhe asaj shqiptare. Pra, fituesi i shumicës së deputetëve nga pala maqedonase mund të zgjedhë të bëjë koalicion qeveritar me cilëndo parti shqiptare që atij i përshtatet, pa marrë parasysh vullnetin e shumicës së elektoratit shqiptar. Përmes kësaj formule, jo pa qëllim, blloku maqedonas pas zgjedhjeve, fut në veprim teorinë e lojës e sidomos formulën e njohur “dilema e të burgosurit”. Dilema e të burgosurit është një matricë në kuadër të teorisë së lojës, e cila konsiston në atë se përse dy individë, krejtësisht racionalë, mund të mos bashkëpunojnë edhe atëherë kur bashkëpunimi është në interesin e tyre më të mirë.

Makiaveli lidhur me politikën dhe aktorët politikë, thotë se “Politika nuk ka lidhje me moralin”, që sipas një interpretimi të lirë do të thotë se nëse merresh me politikë, atëherë s’ke pse flet për moral, qoftë ky edhe fetar. Nëse i referohemi kësaj pikëpamjeje, veprimet e bllokut maqedonas janë të parashikueshme, të pritshme dhe për më tej të organizuara si të tilla kundrejt shqiptarëve. Por, e paparashikueshme dhe e pa justifikueshme është e ashtuquajtura alternativa politike brenda korpusit shqiptar, të cilat me moto autentike shqiptare, realizojnë agjenda të huaja, që kanë për qëllim imponimin e një realiteti të ri në mjedisin politik shqiptar, rrjedhimisht edhe në traditën dhe mendësinë shqiptare. Kjo ideologji është kryekëput në dëm të interesave jetike dhe strategjike të shqiptarëve, është në dëm të unifikimit të potencialit tonë mbarëkombëtar dhe realizimit të synimeve tona për t’u bërë pjesë e pandashme e familjes së madhe evropiane. Kjo ideologji neo-otomane ka synim shtrirjen e ndikimit dhe kontrollit në hapësirat shqiptare dhe në interes të të gjitha palëve tjera që duan edhe më tej ta cungojnë trungun tonë kombëtar dhe t’i defaktorizojnë shqiptarët në Ballkan.

Prej kohësh shtete me fuqi të mëdha, përmes tentativave të ndryshme kanë bërë përpjekje që ta prishin aleancën shqiptare me Perëndimin dhe t’i fusin ata në rrugën pa krye, por kjo nuk ka arritur të jetë e realizueshme. Në këtë kuadër, këto shtete stërholluan strategjitë e tyre për të arritur deri te qëllimi dhe thellësisht analizuan faktorin që mund të çojë në prishjen e kësaj aleance në mes shqiptarëve dhe Perëndimit. Përmes koluareve të shërbimeve intelegjente dhe OJQ-ve të ndryshme si pararojë e po këtyre shërbimeve përkatëse, futën në veprim formimin e subjekteve politike me bazë islamin politik. Në agjencinë ruse të informimit “Sputnik”, në vitin 2014 u publikua pothuajse aksidentalisht një analizë në të cilën thuhej se faktori i vetëm i prishjes së aleancave në Ballkan është shtrirja e islamit politik. E njëjta u tërhoq nga botimi tri orë pas publikimit.

Përballë këtyre përpjekjeve të dyshimta, ne si popull kemi dhënë prova dhe fuqishëm kemi marrë rrugën e orientimit gjeostrategjik, i cili ka qenë dhe është pro perëndimit, pro SHBA-ve. Andaj është e palejueshme që për shkak të interesave të lartpëremendura të ndërrohet rrjedha e historisë dhe të prishen aleancat dobiprurëse për shqiptarët. “Mbrojtësit e interesave shqiptare në Maqedoni” nuk mund të llogariten struktura të paguara nga autoritarë neo-otomanë të cilët paraqiten si “shpëtimtarë” të Maqedonisë që do ta rrëzojnë “regjimin” e Gruevskit.

Kjo s’ka të bëjë aspak me interesin e shqiptarëve në Maqedoni. Ne nuk e kemi vendosur në pushtet Gruevskin. Ata e sollën, ata le ta heqin. Divergjencat e Gruevskit dhe Zaevit jane luftë për pushtet dhe kanë një emërues të përbashkët: “Shqiptarët nuk duhet të jenë lojtarë, por spektatorë në qeverisjen e Maqedonisë, inferiorë dhe në fund krejtësisht të papërfillshëm”. Ne e kemi interesin tonë. Jemi të bindur se shqiptarët në Maqedoni nuk do të vazhdojnë të jenë qiraxhinj në shtëpinë e vetë. Ka ardhur koha që të thuhet se askush nuk mund të imponojë vullnetin antikombëtar.

Agjenda shqiptare është zgjidhja e krejt kësaj mjegullnaje që ka kapluar veprimin politik të shqiptarëve në Maqedoni. Ajo, duhet shkruar, shtruar dhe në fund miratuar. Pastaj flasim për vende pune, për ekonomi, për shkolla dhe çerdhe, që nuk mund të na i ofrojë askush, nëse nuk i ndërtojmë vetë me paratë që ia japim këtij shteti.

Ne nuk kemi probleme të njëjta me maqedonasit. Problemet tona janë shumë më të thella, shumë më të rënda se të tyre. Këtu nuk kemi asnjë pikë takimi. Problemet tona lidhen me problemet që kanë shqiptarët në Ballkan dhe kjo zgjidhet vetëm më Agjendën shqiptare, me faktorizimin e shqiptarëve si tërësi në Ballkan dhe vendosjen e realitetit dhe vullnetit të mohuar shqiptar.

Vota shqiptare në Maqedoni duhet të jetë votë për faktorin politik shqiptar dhe asnjë votë, asnjë votë e vetme nuk duhet të shkojë për parti politike të etniteteve të tjera apo atyre që kanë në agjendë futjen e islamit politik brenda kombit shqiptar. Vota e tillë nuk mund të quhet ndryshe, veçse votë kundër interesit kombëtar shqiptar. Ne s’kemi nevojë për ideologji të huaja e as për kosmopolitizëm. Ne kemi nevojë për njohje të realitetit dhe rrethanave historike që sollën deri te ky realitet. Ne duhet dëshmuar se jemi këtu sepse e meritojmë, se jemi të pjekur, se dimë të zgjedhim dhe se dimë çfarë duam. Interesin tonë kombëtar, ekonomik dhe politik askush nuk mund ta mbrojë më mirë se vetë ne.


Shlivovica e Carit dhe bakllavaja e Sulltanit

Kushtrim Bekteshi

 

Periudha parazgjedhore në Maqedoni ka krijuar ambient tejet të volitshëm për popullarizimin e port-(h)aleve që, në mungesë të skajshme të etikës dhe profesionalizmit gazetaresk, dinë vetëm të “godasin” me shpifje e shantazhe.

Është sa paradoksale, po aq edhe e neveritshme lufta e këtyre port-(h)aleve që tërë kohën proklamohen si media që janë kundër kontrollit të mediumeve nga politika, e në anën tjetër vetë janë futur me kokë e këmbë në shërbim të një partie politike, duke përdorur shantazhin e shpifjen si armën e vetme për të luftuar jo vetëm kundërshtarët politikë, por edhe çdo individ që ua ‘shanë’ ndonjë të preferuar të tyrin ose e demaskon publikisht mercenarizmin e pronarëve të tyre, të cilëve u ka ngelur meraku te shlivovica e Carit e tani me të njëjtin lezet janë duke ngrënë edhe nga bakllavaja e Sulltanit.

Shantazhi, i njohur si armë e fuqishme psikologjike e udb-së jugosllave, nuk është e huaj për nënqiellin tonë dhe pasojat e kësaj lufte psikologjike i kemi përjetuar të gjithë. U deshën shumë vite e shumë sakrificë nga një gjeneratë e tërë që t’u bëjë ballë këtyre agjendave shkombëtarizuese dhe ta rikthejë në kahen e duhur të rrjedhave të historisë orientimin tonë mbarëkombëtar pro-evropian.

Fatkeqësisht, është e vërtetë se kjo fitore e madhe historike u manipulua dhe u degradua nga individë të ndryshëm të politikës, por kjo aspak nuk e vë në pikëpyetje gjithë atë sakrificë dhe atë luftë të drejtë kolektive, e aq më pak nuk e vë në pikëpyetje orientimin tonë të natyrshëm pro-evropian. Vetëm për faktin që disa “intelektualë” (që kurrë nuk kanë qenë të rreshtuar drejt në binaret e çështjes kombëtare) kritikojnë manipulantët e luftës, kjo nuk duhet të na bëjë që ne symbyllur t’u besojmë e t’i përjetojmë si analistë me vlerë, intelektualë me taban kombëtar e heronj të kohës.

E kaluara e tyre duhet të na rrijë gjithmonë parasysh e të na bëjë koshient që mos të manipulohemi nga fjalët e mëdha e nocionet autentike shqiptare që kujdestarojnë tërë kohën në fjalorin dhe shkrimet e tyre nëpër port-(h)ale. Këta megafonë të agjendave antishqiptare përmes port-haleve të tyre, duke marrë si adut kriminalizimin e një pjese të individëve të politikës shqiptare, duan ta kthejnë kokëposhtë rrjedhën e historisë dhe të na bindin se gjithë ajo luftë dhe sakrificë për kauzën kombëtare ka qenë e pavlerë dhe e dëmshme për mirëqenien tonë. Të na bindin në mënyrë shumë perfide se nuk duhet më ta kemi për zemre thënien e rilindësit Naim Frashëri se “dielli për shqiptarët lind nga perëndimi”, por duhet të fillojmë të besojmë në një “rilindje” tjetër: se dielli për shqiptarët lind nga lindja.

Nuk është për t’u befasuar që kjo luftë psikologjike e disa port-(h)aleve është bërë shumë aktuale pikërisht në këtë kohë kur misioni për degradimin e luftërave çlirimtare të shqiptarëve është aktivizuar me gjithë kapacitetet e saj nga ana e Serbisë dhe aleatëve të saj. Disa port-(h)ale të tjera, duke u nisur nga inatet personale, e kanë marrë në qafë veten dhe janë bërë pavetëdijshëm pjesë e këtij misioni, vetëm për faktin se e kanë marrë me shumë seriozitet thënien “për inat të resë, më vdektë djali”.

Prandaj, të jemi me mendje të zgjuar e mos të lejojmë që bakllavaja e sulltanit dhe shlivovica e carit të na imponohen si racion i përditshëm, sepse shumë shpejt do të na godasë në kokë, do të na e helmojë stomakun e shpirtin e, si pasojë, do ta marrim në qafë edhe një gjeneratë tjetër, duke e detyruar të luftojë e të sakrifikojë gjithçka vetëm për ta përmirësuar naivitetin tonë dhe paaftësinë tonë për të lexuar midis rreshtash, për të parë përtej lajmit, përtej shantazhit, përtej shpifjes, përtej interesave tona personale, përtej frikës sonë për ta thënë publikisht dhe zëshëm të vërtetën për gjithë ata “intelektualë” e “gazetarë” që na shiten si mendimtarë të mëdhenj për çështjen tonë kombëtare e që, nga ana tjetër, tërë jetën janë ushqyer dhe vazhdojnë të ushqehen në kuzhinat e huaja.

 


Uratat e PanAlbanikasve për Kryekremten shqiptare

Në 104 vjetorin e pavarësisë së Shqipërisë, sjellim uratat e PanAlbanicasve për Kryekremten shqiptare


Shemsedin Ibrahimi

Sakrifica, vetëmohimi, përpjekja e vazhdueshme dhe mos mbrapsja nga qëllimi i caktuar është virtyti kryesor i një individi dhe pjesë e vetëdijes kolektive. Dita e Pavarësisë Shqiptare (edhe pse gjysmake), na kujton pikërisht këtë virtyt dhe na bën të reflektojmë në përmbushjen e plotë të këtij qëllimi. Shqiptarët janë të vetëdijshëm për këtë, por u duhet vetëm një shtysë nga elita intelektuale dhe politike për të ecur së bashku drejt pavarësisë së plotë shqiptare. 28 Nëntori është “Independence Day” e shqiptarëve, prandaj ta ndiejmë, shijojmë dhe festojmë plotësisht të pavarur!

 

Vjollcë Berisha

T’i mësojmë fëmijët ta duan Atdheun, me ngulm e përnjëmend, jo vec me këngë e himne. Ta duam sic është dhe me ëndrrën sic duam ta bëjmë, se dhe vizionet e doktrinat e mëdha zyrtare janë pjellë e dashurisë dhe ëndrrave. Le ta shndrrojmë në aksiomë pjesën e testamentit kutelian tek përgjërohet që fëmijëve të vet të mos u shqasë zemra kundër Shqipërisë as kur do të vuajnë pa faj, sepse “Atdheu është Atdhe, bile edhe atëherë kur të vret”. Le të kremtojmë bujshëm dhe veprojmë qetazi, pa prá, se “Shqipëria bëhet dhe secili mund të japim një dorë”. GËZUAR 28 NËNTORIN! 

Blerina Demiri

Plot 104 vite pavarësi  po feston sot Shqipëria…
Koha kalon, pavarësisë  i shtohen vitet e neve përgjegjësia për ta mbajtur gjallë këtë ditë e cila kurorëzoi sakrificat e thelluara në shekuj të shqiptarëve, për liri…
Sot, në këtë nëntor të ftohtë le të ndezim një shkëndijë atdhedashurie e cila do rrijë ndezur në shërbim të kësaj Shqipërie.
Sot, dhe jo vetëm sot, por secilin mot të bekoftë ty Shqipëri i madhi Zot!

Bujar Sinani

Njëqind e katër nëntorë, një lule akoma pa kurorë.

Majlinda Hoxha

Se për atdhen’, do rilindja njëmijë herë. Veç ta shihja n’kamë siç ma do zemra.
Për Shqipninë e plotë, n’th’rrime me u ba, si plumba kundër tradhtisë.

Fatmir Arifi

Ishim gjenerata me shumë trishtime e vuajtje, por kishim edhe krenarinë e të qenurit shqiptarë. Ishim gjenerata, e cila në vend të ngritjes së dollisë për festën e Nëntorit, qelive të burgjeve ngrisnim grushtat për liri; patëm fatin të jemi gjenerata që në vend të dollive, për festat e Nëntorit, ngrisnim tytat e automatikut për realizimin e idealit të Rilindasëve… Thënë troç, ia arritëm pjesërisht. Tani kërkohet kalimi i stafetës tek brezi i ri, brez që po iluminohet me plot besim në rrugën e të parëve të tyre. Unë besoj, sepse besimi më bëri t’ia dal deri në gjysmë të rrugës sime. Gjysma tjetër po bëhet. 

 

Albulena Halili

Para njëqind e katër vjetësh Shqipërinë e shpallëm të tërë. Këtë kremtojnë shqiptarët për çdo mot. Kohët qenë të pamëshirshme me qenien tonë, por ne kemi fuqinë e pakrahasueshme të mbijetesës si asnjë komb tjetër. Një shekull mbijetuam pa Shqipërinë dhe e deshëm fort, panatyrshëm. Sot kemi dy Shqipëri të pavarura dhe ca copëza të tjera Shqipërie përreth. Në shekullin e ri shqiptar lypset që dashurinë e vuajtjen për Atdheun ta përkthejmë në lexim, punë, reflektim, sakrificë e vetëmohim, bashkërendim qëndrimesh e bashkëveprim drejt të njëjtit qëllim. Rruga e Shqipërisë për në Evropën politike kalon përmes vetes së saj. E bëfshim Shqipërinë siç na e lanë amanet të parët tanë, një e të pandashme! E paçim atë përjetë!

Ramize Ferati

Pas shumë shekujsh robërie, më shumë se 100 vjet më parë Shqipëria u bë “më vehte, e lirë dhe e mosvarme”. Sot, i kujtojmë të gjithë ata, që nga dashuria për ty, me penë e pushkë, ditën të të mbrojnë në betejat më të mëdha dhe në stuhitë më të furishme për të hequr qafe zgjedhën e huaj, për të rifituar lirinë e natyrshme. Nderojmë bijtë e tu më të mirë që luftuan deri në përkulje a vdekje, por të mbrojtën e të çliruan nga pushtues e tiranë. Shqipëri, në këtë 28 Nëntor, në këto kohëra të mjegullta e sfiduese, uroj të jemi syçelë dhe të mos na duhet të të mbrojmë nga vetvetja jonë!


Hallka e këputur e politikës shqiptare në Ballkan

 

PanAlbanica

Politika shqiptare në Maqedoni është hallka e këputur e çështjes shqiptare në Ballkan. Ajo duhet të orientohet nga pjesa tjetër e shqiptarëve në Tiranë dhe Prishtinë, për të qenë pjesë vitale e mozaikut të zgjidhjes së kësaj çështjeje. 

Kur më 11-12 janar të vitit 1992, shqiptarët në Maqedoni votuan për autonomi politike dhe territoriale në këtë shtet, nuk e kanë menduar se pas 24 vitesh kjo ide dhe pozita e tyre do të mbeten në vendnumëro. Në ato ditë të ftohta, me shumë sakrificë, shqiptarët votuan për idenë e tyre, votuan për veten e tyre, por në asnjë mënyrë nuk e kanë menduar se do të ketë parti shqiptare që do të promovojnë bashkëjetesën si opsion të zgjidhjes së problemit të tyre. Ata nuk e kanë menduar se do të ketë opsione politike shqiptare që favorizojnë koalicione parazgjedhore apo flirtojnë me parti maqedonase dhe individë, të cilët me mburrje e thonë se janë anëtarë të SDSM-së apo VMRO-së. Në atë kohë do të quheshin tradhtarë ose (me terminologjinë e atëhershme) shqiptarë të ndershëm.

Kanë kaluar 24 vjet nga referendumi i shqiptarëve dhe 25 vjet nga shpallja e Maqedonisë shtet i pavarur, kurse gjendja e përgjithshme e shqiptarëve në Maqedoni duket se ka mbetur në po atë gjendje që ka qenë, me pak ndryshime kozmetike, por pa ndryshime thelbësore. Janë krijuar shumë parti shqiptare (8 parti), të cilat në thelb e synojnë pushtetin, por asnjëra nuk ofron zgjidhje konkrete të çështjes shqiptare në Maqedoni, si pjesë integrale e zgjidhjes së çështjes shqiptare në Ballkan.

Në prag të mbajtjes së zgjedhjeve të parakohshme në Maqedoni, që janë shpallur të mbahen më 11 dhjetor, partitë maqedonase, si duket, janë konsoliduar, duke krijuar dy blloqe kryesore politike: SDSM-ja me disa parti të vogla dhe gjithmonë me nga një parti turke, rome e me raste edhe boshnjake dhe VMRO-DPMNE-ja me disa parti të tjera të vogla maqedonase dhe me nga një parti turke, serbe, rome dhe boshnjake. Blloku politik maqedonas duket se është konsoliduar edhe sa i përket programit parazgjedhor, që me pak ndryshime nuk dallojnë shumë nga njëra-tjetra lidhur me atë se si e shohin pozitën e shqiptarëve në Maqedoni. Maqedonasit kanë një alternativë se si e për kë duhet të votojnë.

Dy partitë e mëdha shqiptare BDI dhe PDSH e kanë shpalosur me shumë drojë programin e tyre se si e shohin zgjidhjen e problemit të shqiptarëve të Maqedonisë. Derisa PDSH-ja thotë se platforma e tyre mbetet marrëveshja historike midis shqiptarëve dhe maqedonasve për ta udhëhequr këtë shtet, BDI-ja mendon se duhet një marrëveshje e re me maqedonasit për t’i shpjerë përpara proceset e filluara.

Hutinë më të madhe ndaj votuesit shqiptar në Maqedoni e kanë krijuar partitë e sapokrijuara, të cilat deri më tani kanë ofruar disa opsione politike, por pa treguar se si do t’i realizonin këto opsione dhe a kanë kapacitet për ta realizuar këtë. Këto parti janë vetëquajtur opozitare pa e matur akoma forcën e tyre në zgjedhje.

Lëvizja “Besa”, që në themelimin e saj u trondit nga informacionet se ajo është dorë e zgjatur e politikës turke të presidentit turk Rexhep Taip Erdogan dhe se financohet po nga ai.

Ajo që shtron më shumë dilema para elektoratit shqiptar është Lëvizja për Reforma – PDSH e udhëhequr nga Zijadin Sela. Kjo parti del me deklarata të shumta se është për barazi të plotë të shqiptarëve në Maqedoni, por me veprimet e saj tregon se nuk do ose nuk ka kapacitet të realizojë asnjë agjendë e vetme. Zijadin Sela, në një intervistë thotë se nëse partisë së tij do t’i jepej rasti për të hyrë qeveri, ajo nuk do ta bëjë këtë pa u bërë ndryshimet kushtetuese dhe pa u miratuar ligjet sipas platformës e programit të përbashkët të Aleancës për Shqiptarët (LR-PDSH, Uniteti dhe RDK) për të drejtat e plota të shqiptarëve. Kërkesat për ndryshime të kushtetutës kanë ekzistuar në vazhdimësi, por ato u bënë vetëm pas luftës së vitit 2001, në Marrëveshjen e Ohrit, shtyllat kryesore të së cilës nuk u realizuan kurrë. Anëtarë të kryesisë së kësaj partie rreshtohen, me apo pa dije, në një anë me përfaqësues të politikës së opozitës maqedonase kundër “të keqes së përbashkët VMRO-BDI”.

Njëjtë kanë vepruar dhe përfaqësues të Lëvizjes “Besa” në fillim të veprimit të saj si parti, kur anëtarë të kryesisë së saj u panë duke marrë pjesë në mitingjet e organizuara nga opozita maqedonase.

Asnjë nga partitë e “vjetra” shqiptare nuk kanë shprehur interes e as që janë deklaruar për koalicione parazgjedhore me partitë maqedonase. Kjo gjithmonë është parë si veprim i dëmshëm ndaj faktorit shqiptar dhe dëmtim i interesit kombëtar të shqiptarëve në Maqedoni.

Shpallja e zgjedhjeve të parakohshme nuk ishte kërkesë e shqiptarëve, por ishte rezultat i krizës politike të krijuar nga SDSM-ja për të ardhur në pushtet.

Krijimi i shumë partive shqiptare në Maqedoni dëmton rëndë faktorizimin e shqiptarëve dhe realizimin e agjendës kombëtare. Ndarja e votës shqiptare me partitë e vogla i defaktorizon shqiptarët politikisht, ndërkaq dëmi i krijuar nuk do të mund të riparohet deri në zgjedhjet e ardhshme. Analizat thonë se pas këtyre zgjedhjeve numri i deputetëve shqiptar në kuvend do të jetë më i ulët se ai në përbërjen paraprake. Politika zyrtare maqedonase, si duket, i ka marrë të gjitha masat që shqiptarët të gjunjëzohen në këto zgjedhje, duke kërkuar përkrahje masive nga votuesit maqedonas. Lideri i VMRO-së kërkon të ketë 63 deputetë për të mos pasur nevojë për partitë shqiptare. SDSM-ja kërkon votën e shqiptarëve për të rrëzuar këtë diktaturë, siç e cilësojnë ata, duke tentuar t’i sfidojë partitë politike shqiptare në terrenin e tyre. Sipas informacioneve, lideri i SDSM-së Zoran Zaev, i cili është kryetar i komunës së Strumicës, do të jetë bartës i listës në njësinë e 6-të zgjedhore, ku është përqendrimi më i madh i votuesve shqiptarë. Po kjo njësi qe më “problematikja” gjatë sfidës së pastrimit të listave zgjedhore. Në procesin e pastrimit të listave zgjedhore, janë fshirë mbi 30 mijë votues shqiptarë.

Në njësinë e gjashtë zgjedhore gjithmonë zgjidhen nga 2-3 deputetë maqedonas, pa pasur nevojë për votën e shqiptarëve. Por, siç duket Zaevi dëshiron ta shndërrojë fitoren e tij në fitore me ndihmën e shqiptarëve, edhe pse, në fakt, në çfarëdo kombinimi të mundshëm, ai do të fitojë nga vota maqedonase. Të dyja partitë maqedonase kanë historitë e tyre të përpjekjeve të vazhdueshme për të nëpërkëmbur dhe zhbërë interesin e shqiptarëve në këtë shtet. Shumica e krerëve të SDSM-së janë pinjollë të politikave antishqiptare në ish-Jugosllavi dhe autorë të ngjarjeve të shumta kundër shqiptarëve (helmimet e nxënësve, aksioni kundër themelimit të Universitetit të Tetovës, ngjarjet e vitit 1997 kundër përdorimit të flamurit shqiptar etj.). Nga ana tjetër, krerët e VMRO-DPMNE-së janë ata që në vitet e tyre të studimeve, si pjesëtarë të Unionit të të Rinjve të kësaj partie kërkonin dhoma gazi për shqiptarët.

SDSM-ja si parti më e vjetër (pasardhëse e Partisë Komuniste të Maqedonisë) me politikat e veprimet e saj ka dëshmuar se është e interesuar thellësisht që shqiptarët në Maqedoni të shkrihen, të krijohen shqiptarë hibridë, të cilët dalëngadalë do të harrojnë gjuhën e më vonë edhe vetë identitetin. Këtë ajo e promovon përmes konceptit të kombit politik dhe deterritorializimit të të drejtave të shqiptarëve në Maqedoni.

Orientimi i politikës së tyre për të adresuar çështje ekonomike, pa pastruar me të kaluarën ekonomike të shqiptarëve dhe pa e ndarë kulaçin ekonomik, dëshmon se ata po përgatisin mashtrimin e madh. Kjo i bën fajtorë kolektivë dhe ideatorë kryesorë të pozitës inferiore të shqiptarëve në Maqedoni, ku përveç të drejtave të tjera u mohohen edhe të drejtat ekonomike. Sipas tyre: “Shqiptarët janë të mirë vetëm kur mbushin buxhetin e shtetit, por ata nuk duhet të bëjnë ekonomi, sepse këtë e bëjnë maqedonasit, pra pronarët e shtetit”.

Kur është në pyetje interesi i shqiptarëve dhe rëndësia e tyre në këtë shtet, të gjitha partitë maqedonase janë në një mendje, duke pohuar se shqiptarët i kanë të gjitha të drejtat dhe se duhet të jenë më lojalë dhe ta duan këtë shtet të maqedonasve, sepse ata nuk kanë ndonjë shtet të tyre rezervë.

Politika shqiptare në Maqedoni është hallka e këputur e çështjes shqiptare në Ballkan. Ajo duhet të orientohet nga pjesa tjetër e shqiptarëve në Tiranë dhe Prishtinë, për të qenë pjesë vitale e mozaikut të zgjidhjes së kësaj çështjeje. Politika e shqiptarëve në Maqedoni duhet ta tregojë qartë synimin e saj dhe vullnetin e shqiptarëve në këtë shtet.

Vota shqiptare duhet të jetë një referendum për t’i treguar edhe faktorit të brendshëm edhe atij të jashtëm se ata nuk duan shumë parti, por duan parti të forta, që kanë kapacitet, ekspertizë dhe njerëz që ta realizojnë këtë synim.

Shqiptarëve të Maqedonisë u duhet dialogu i brendshëm para se të dialogojnë me të tjerët. Zgjedhjet duhet ta përçojnë porosinë se sado që dikush tenton t’i ndajë, ata bashkohen, fuqizohen dhe se ata e kanë të qartë se çfarë duan. Tregu është i madh dhe politika ende më e madhe, kurse shqiptarët në Ballkan janë një faktor i madh gjeostrategjik e demografik, që nuk mund të shpërfillet.

Shqiptarët në Maqedoni duhet të votojnë vetëm për këtë qëllim.


Donkishotët dhe mullinjtë e erës

Vjollcë Berisha

Për habinë e shumicës, njëra strofë e këngës kësaj radhe erdhi e re, pothuajse e ëmbël, trumbetonte shoqërinë qytetare, të drejtat që ne i merituakemi, shtetin që u dashka ta gëzojmë të gjithë së bashku e të tjera e të tjera. Po them për habinë e shumicës, pasi për disa që i zënë gjërat në eter, që i parandjejnë situatat, herët kishin rënë këmbanat.

Disa orë para fillimit të “heshtjes zgjedhore” më rivjen shiriti i fushatës me të tëra detajet, me slloganet shterpa që s’të bëjnë të mendosh e as t’i kujtosh më kurrë, me qindra kandidatë për deputetë, të shpërndarë në sa e sa lista partish, me mizëri tubimesh të vogla e të mëdha, me “bilborde” e fotografi kandidatësh, me programe të paguara politike, me biseda kryeneçe kafenesh, me tituj të mprehtë artikujsh gazete e portalesh e me gjithfarë xhingla-minglash të tjera që e bëjnë një fushatë parazgjedhore, nëpër të cilën kalon pastaj fati i akëcilit prej nesh.

Ai fat ndaj të cilit jemi mësuar të shfryejmë me dekada, sa herë dhe jo rrallë, ia ka ndërruar kahen historisë kombëtare apo zhvillimit të procesit që quhet çështje e shqiptarëve të Maqedonisë, e cila çështje mbijeton në një terren të vështirë, për të mos thënë në më të vështirin në Europë, midis një urrejtjeje patologjike, viktimë e së cilës ka qenë përherë, midis vazhdimësisë së doktrinave e programeve sllave që synojnë zhbërjen e saj. Mu kjo shfryerje e vonshme ndaj fatit, që vjen ekskluzivisht nga një numër i rrethuar dhe i hedhur (pa)diktueshëm në kutinë e votimit, është gënjeshtra më e madhe që mund t’ia bëjmë vetes kur jemi të prirur të votojmë symbyllur, pa u shkuar gjërave deri në fund apo, edhe më keq, për inate të vogla personale a për forcë zakoni.

Është kënga e njëjtë që luhet sot e gjithë ditën në të ashtuquajturën “oazë  e paqes” e që në të vërtetë është “varka e Noes” që shpëton të gjitha llojet e albanofobisë  serbe për t’i riatdhesuar e për t’i vazhduar edhe më tej midis Evropës.

Është mu ajo kënga që përsëritet në çdo cikël zgjedhor e që ka në barkun e saj gjuhën e vrazhdë politike, urrejtjen e hapur ndaj shqiptarëve, arkëtimin e votave në llogari të sofistikimit të mekanizmave për shtypjen e shqiptarëve, madje edhe, në rastet më të mira, për zhdukjen e plotë të tyre.

Për habinë e shumicës, njëra strofë e këngës kësaj radhe erdhi e re, pothuajse e ëmbël, trumbetonte shoqërinë qytetare, të drejtat që ne i merituakemi, shtetin që u dashka ta gëzojmë të gjithë së bashku e të tjera e të tjera. Po them për habinë e shumicës, pasi për disa që i zënë gjërat në eter, që i parandjejnë situatat, herët kishin rënë këmbanat. Ata e kanë ndjekur zhvillimin e kësaj ideje që para disa vitesh nga baballarët e opozitës maqedonase dhe pastaj kishin parë se si po jetësohej ideja përmes lëvizjeve qytetare, përmes organizatave joqeveritare e përmes krijimit të kauzave të vogla “të përbashkëta” që çonin ujë në të njëjtin mulli, në mullirin e vjetër komunist, ku qe bluar imët doktrina për përvetësimin e shtetit dhe margjinalizimin e plotë të shqiptarëve. Tanimë, sa më shumë që rritej numri i atyre që, kush të paguar e kush në mënyrë vullnetare, e kanalizonin ujin në këtë mulli të vjetër, aq më donkishotë na shfaqnin ne të tjerëve që u dilnim ballë.

Dita e diel është momenti për ta thënë JO-në e madhe kundër mashtrimit të përsëritur. Sa herë që jemi gënjyer e u jemi përgjigjur ftesave për barazi, për bashkim forcash në luftë kundër armikut të përbashkët; sa herë që jemi gënjyer e kemi hipur në trena të gabuar, nuk kemi zbritur veçse në stacione të largëta, armiqësore, nga s’jemi kthyer më, apo kemi paguar tagre të rënda rrugës në kthim. Ata që sot ftojnë t’i mbështesim për të nesërme të përbashkët janë shefat e vjetër të shtetit që jo vetëm na zhvatën, por edhe na vranë e na fyen pa mëshirë. Tani kur u duhemi për ta mbajtur frymën, po bëjnë pjesën e vet të lojës: “Pakt edhe me djallin deri në arritje të qëllimit më të madh që kanë”.

Ata që dje na quajtën me bishta, ata që këkuan dhoma gazi për ne, ata që na i helmuan fëmijët, na i përdhosën simbolet e na i mbyllën shkollat, ata që e ndërtuan shtetin monoetnik më jotolerant të Ballkanit, ata që të gjitha institucionet e larta të shtetit i quajtën me emrin e vet dhe me përcaktorët decidë të pronarëve të vetëm (kujto: Makedonski Teatar – Teatri Maqedonas, Televizioni Maqedonas dhe jo i Maqedonisë, Biblioteka Maqedonase, Opera Maqedonase, shteti maqedonas etj), sot po shfaqen me ngjyra laramane, me të gjitha nuancat e mashtrimit.

Po dhe në qofshim të gabuar,  dhe në e pastë ndërruar hujin bashkë me qimen ujku, s’kemi pse votojmë për subjekt të njëjtë. Secili le t’i masë forcat vetë, le t’i caktojë prioritetet e e së nesërmes dhe le të zhvillojmë debate konstruktive postzgjedhore për jetë më të mirë, për jetë të barabartë. S’ka pse e huqim qoftë edhe një votë.  Në një shtet ku përdoren të gjitha mekanizmat për defaktorizim të fuqisë politike shqiptare, për përçarje sa më të madhe të trupit votues shqiptar, duke krijuar terrene të përshtatshme për mbirjen si kërpudha të partive politike (disa të aktivizuara me një buton të vetëm nga qarqe tejet armiqësore) sa herë që ndjehet nevoja e përçarjes më të madhe, në një shtet ku votohet në gjashtë njësi zgjedhore konform programit të humbjes së numrit të deputetëve shqiptarë, s’kemi pse i vëmë pikat mbi “i” me dorën tonë, me votat tona. S’ka vend për ëndrra laramane, përderisa s’ka pasur kurrë hapësirë për zgjidhjen e problemeve tona që janë të një natyre krejt tjetër nga ato maqedonase e që nuk zgjidhen përmes platformave të përbashkëta, përpos se përmes dialogut konstruktiv midis koalicionesh postzgjedhore nga subjekte me kërkesa e prioritete të qarta politike.

Kjo që po ndodh me trumbeta deri të dielën është zhurma. Druaj që heshtja vjen më pas.

 

 


Sfida e rendit perëndimor në Ballkan

Albulena Halili

 

Në prag të mbajtjes së referendumit të serbëve të Bosnjës, Ministri i Punëve të Jashtme të Serbisë, dishepulli i Millosheviqit, Ivica Daçiq, paralajmëroi Bosnjën e Hercegovinën se Serbia do t’i mbrojë serbët e Bosnjës po qe se ata sulmohen ndonjëherë. Një deklaratë që të kujton doktrinën tradicionale ruse të proteksionizmit të sllavo-ortodoksëve në Perandorinë Otomane dje, e në Ballkanin Perëndimor sot.

Megjithëse Serbia dhe entitetet paraardhëse të saj, gjatë dy shekujve të kaluar, sidomos nga viti 1876 e deri në vitin 1999, ekskluzivisht kundër popullsisë shqiptare gjashtë herë kanë kryer gjenocid e spastrim etnik, asnjëherë si shtet nuk e ka pranuar peshën e fajit kolektiv dhe e as që ka dalë përpara organeve të drejtësisë ndërkombëtare për t’u gjykuar si doktrina zyrtare shtetërore e si faj kolektiv kombëtar.

Pas Luftës së Dytë Botërore, psiko-analisti i njohur Karl Jung, shkroi një ese mbi konceptin e fajit kolektiv gjerman si një dukuri psikologjike, duke theksuar se gjermanët ndjejnë faj kolektiv për krimet e bëra nga bashkëkombësit e tyre dhe kështu termi “faji kolektiv gjerman” u fut në diskursin intelektual gjerman. Edhe teologë e klerikë gjermanë patën pranuar bashkëfajësinë përmes Dekleratës së Shtutgartit mbi fajin. Një vit pas luftës, filozofi dhe psikologu Karl Jaspers ligjëratat të cilave ai u mbante studentëve i botoi nën titullin “Çështja e fajit gjerman”. Ky pranim i fajit kolektiv ndihmoi Gjermaninë të ngrihet nga gërmadhat e të bëhet sot njëra nga fuqitë botërore dhe aktorët kyçë të kontinentit evropian.

Për dallim nga Gjermania e pas-luftës, Serbia sot ka statusin kandidat për integrim në Bashkimin Evropian si dhe ka hapur negociatat për anëtarësim.

Gjatë gjithë diskursit medial pas-referendumian, vendor e ndërkombëtar, u tha që referendumi i mbajtur më 25 shtator në Republikën Serbe edhe përkundër refuzimit të tij nga Gjykata Kushtetuese e Bosnjës dhe Hercegovinës, është në kundërshtim madje rrezikon skajshmërisht Marrëveshjen e Dejtonit, u theksua mbështetja e Rusisë si “aleate e shtetit të Republikës Serbe” siç qe shprehur Dodiq, dhe qe folur për zbehjen e ndikimit të SHBA-ve dhe BE-së në Ballkanin Perëndimor.

U la qëllimshëm në harresë deklarata e lartpërmendur e ministrit serb të punëve të jashtme, e cila ndillte luftë, madje u shquan dy tendenca mjaft të theksuara.

Së pari, shteti serb u amnestua nga të qenurit i implikuar në motivimin, orientimin dhe dirigjimin e veprimeve secesioniste të serbëve.

Së dyti, u sajua një lloj pamjeje kinse ekziston një distancim dhe moskoordnim mes politikës zyrtare serbe dhe asaj ruse. E gjithë kjo e ilustruar bukur me ngjashmëritë (sic!) e politikës së kryeministrit Vuçiq me atë të Titos – ekuilibrimit mes Rusisë dhe Perëndimit.

Që të dyja këto tendenca kanë për qëllim ta paraqesin si të paqenë doktrinën tradicionale serbe të përshtrirjes territoriale, e cila në boshtin e saj ka synimin e krijimit të Serbisë së Madhe dhe dëshirën e saj të kamotshme për një port në Detin Adriatik.

Instrumenti kryesor për arritjen e këtij synimi janë serbët që jetojnë jashtë kufijve të Serbisë. Përmes tyre ajo pamundëson funksionimin normal të shteteve ku ata jetojnë, krijimin e entiteteve artificiale përmes enklavave të vendosura më herët gjatë historisë bazuar në fshatrat-kordone, për të parandaluar vazhdimësinë territoriale kompakte të popujve të tjerë. Kjo është karakteristike sidomos në trojet shqiptare.

Këtyre dy tendencave iu shtohet edhe një e tretë e që është e mbështjellë bukur mirë me petkun e politikës së fqinjësisë së mirë. Takimi i përbashkët i qeverive serbe e shqiptare është caktuar të mbahet më 14 tetor në Nish, gjatë javës së punës njëjavore të qeverisë serbe, jashtë rezidencës së saj të përhershme, Beogradit. Mediat serbe thonë që qeveria serbe gjatë javës 13-18 tetor punimet do t’i mbajë në kazermën “Knjaz Mihajlo”, ndërkaq netët do t’i kalojnë si edhe ushtarët e brigadës së tretë tokësore të ushtrisë serbe në kazermën “Mija Stanimiroviq” në Nish, brigadë e cila ka qenë drejtpërdrejt e përfshirë në operacionet gjenocidale kundër popullsisë shqiptare të Kosovës.

Takimi Rama-Vuçiq në rend dite do të ketë projektet infrastrukturore nga të cilat më e rëndësishmja është auto-rruga Nish-Durrës. Sigurisht që shqiptarët do të zhgënjehen kur ta kuptojnë që rruga kalon përmes hallkave Merdare-Prishtinë-Tiranë, apo atë që e njohim si rrugë e kombit.

Po ashtu pakkujt i ka shkuar ndërmend që 14 tetori, e caktuar si datë e takimit të dy qeverive, shënon dy vjetorin e ndeshjes së futbollit Serbi-Shqipëri ku u dëshmua koncepti i fajit kolektiv serb dhe u demaskua botërisht urrejtja kolektive serbe për etnogjenezën shqiptare.

Takimi i iniciuar nga Beogradi është përfytyruar që të jetë, gjithnjë sipas tyre, jo vetëm dialog mes shteteve Shqipëri-Serbi, por dialog për raportet mes shqiptarëve e serbëve në rajon. Too good to be true – thonë anglezët. Tingëllon bukur po të mos i njihnim kaq mirë fqinjët tanë, sidomos ne të jashtëkufijve, edhe më mirë – bashkështetasit tanë të imponuar. Propozimi për dialog mes shqiptarëve dhe serbëve mund të joshë përfaqësuesit e shtetit shqiptar apo edhe shqiptarët në përgjithësi, por ajo është shëmbëlltyra e politikës jugosllave e viteve ’60 dhe ’70 apo krijimi i marrëdhënieve të mira me Shqipërinë, në këmbim të projekteve serbe për superioritet ekonomik mbi kurrizin e infrastrukturës rrugore e detare shqiptare. Pra, edhe një herë urë e Serbisë drejt Evropës politike bëhet kurrizi i shqiptarëve dhe kjo si duket pa asnjë kusht të vendosur nga qeveria shqiptare.

Qeveria e Tiranës duhet të reflektojë se përderisa shteti serb ka cenuar dhe po e çon drejt dështimit përmbushjen e marrëveshjeve ballkanike: Marrëveshjen e Dejtonit, Marrëveshjen e Rambujesë, e Marrëveshjen e Konçulit, të lidhura me ndërmjetësimin e SHBA-ve dhe BE-së, ky është tregues se Serbia në koordinim të plotë me Rusinë po investon në zbehjen dhe sfidimin e rendit ballkanik të vendosur nga Perëndimi.

S’do mend që ky dështim duhet t’i brengosë mu aktorët të cilët kanë garantuar dhe kanë marrë pjesë në mënyrë aktive në përpjekjet për zgjidhjen e çështjes ballkanike. Tirana nuk duhet të bëhet pre e manipulimeve serbe, a aq më pak të bëhet pjesë e politikës së saj të përshtrirjes gjeografike në Ballkan. Duhet ta kuptojmë se strategjia tradicionale ruse, ashtu si gjetiu, po sistemohet në formën e neorealizmit mësymës, edhe në Ballkan.

Republika Serbe po shndërrohet në Krime ballkanike. Pafuqia e faktorëve ndërkombëtarë perëndimorë në parandalimin e mbajtjes së referendumit në Bosnjë parashikon hapjen e Kutisë së Pandorës në Ballkan.

Insistimi i krijimit të një strukture paralele të shtetit serb brenda Kosovës, përmes Asociacionit të Komunave serbe, është një ogur tjetër i zi për rajonin. Askush nuk e di saktë, se çka krejt mund të dalë nga kjo kuti, e cila me gjasë duhet ri-pagëzohet si Kutia e Ballkanit.

Në një kohë kur të dyja pjesët e rendit perëndimor, Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimi Evropian përballen me sfida të brendshme që rrezikojnë thellësisht ndikimin e tyre të jashtëm, vakumi i dominimit shërben si rrethanë e favorshme për konflikte në hapësirat nevralgjike gjeografike siç është Ballkani. Kontestimi rendit perëndimor në kushtet e interregnumit global nga fuqitë e mëdha si Rusia e Kina shpërfaqet njëlloj edhe në gadishull, ku u bashkohet edhe Turqia, përmes strategjisë së saj neo-otomane. Kështu, autoritarët e mëdhenj ia mësyjnë Ballkanit duke sfiduar e zbehur tej mase rendin e deritashëm perëndimor që u synua të vendoset në Ballkan.

 


Adem Demaçi – hallkë lidhëse e brezave për liri

Adnan Asllani

Mëngjesin e datës 26 shkurt 1936, qytetarët e Kosovës mund ta kenë përjetuar si çdo ditë tjetër. Robëria nga pushtuesi mizor jugosllav, varfëria e skajshme, mungesa e arsimit dhe mohimi i të drejtave në të gjitha fushat kombëtare kishin pllakosur jetën e përditshme të shqiptarëve të Kosovës.

Atë ditë, në librin e lindjeve, do të shënohej emri i një njeriu, i cili, më vonë, mbi supet e veta do ta merrte një barrë, peshën e të cilës, askush nuk do të mund ta duronte.

E kuptueshme. Këtë nuk mund ta dinte askush. As babai – Zeqiri dhe as nëna – Nazifeja. Fëmija me emrin e shënuar në librin e zakonshëm zyrtar, Adem Demaçi, vite më vonë, me idealin, me punën dhe me veprimtarinë e tij, do të bëhej jo vetëm hallkë lidhëse e lëvizjes atdhetare shqiptare, por edhe shpresë lirie për shumë breza.

Po rritej e po shkollohej në kushte të vështira dhe shumë shpejt ai do të kërkonte përgjigjet për pyetjet që, asokohe, kishin guxim ti shtronin fare pak veta. Si fëmijë inteligjent e i guximshëm, ai nuk do të mund të kalonte heshtur pa u shtruar pyetje mësueseve të veta mbi gjendjen e mjerë të popullit që i përkiste. Ai ishte i veçantë nga të tjerët. Ishte këmbëngulës në atë që e kërkonte dhe për këtë motivohej gjithnjë e më shumë nga ato që shikonte me sytë e vet. Populli i Kosovës dhe i viseve tjera shqiptare që kishin ngelur padrejtësisht jashtë kufijve të shtetit kombëtar të shqiptarëve dhe ishin aneksuar fillimisht nga Serbia dhe Mali i zi, ashtu si gjatë kohës së pushtimit nga mbretëria jugosllave dhe pushtimit nazifashist, edhe nën Jugosllavinë e Titos, po bënte një jetë pothuaj të ngjashme. Jetë të padurueshme robi.

Adem Demaçi, në moshën e rinisë, shquhej për gjuhë të mprehtë e sidomos për guxim të jashtëzakonshëm. Ishte një zë i së vërtetës, zë i të shtypurve të pambrojtur. Nuk do të linte vend pa folur për të drejtat e shkelura të shqiptarëve dhe do të botonte shkrime të ndryshme letrare, në mesin e të cilave edhe romanin e famshëm «Gjarpinjtë e gjakut». Ky interesim dhe kjo veprimtari e bëri atë të admirohet nga shtresat e gjëra të qytetarëve, e sidomos nga intelektualët e vërtetë të asaj kohe. Kësisoj filloi lidhja e tij me një brez të ri të intelektualëve e atdhetarëve të vërtetë. Ishte kjo koha kur nuk ishte aq e lehtë të flasësh e as të shkruash dhe aq më pak të veprosh.

Është e sigurt se kjo veprimtari e Adem Demaçit nuk i pëlqeu pushtetit. Prandaj, ai pushtet edhe përdori masën e vetme që dinte – burgosjen, mjet që përdorej sidomos kur pakënaqësia kishte të bënte me shqiptarët. Duke burgosur Adem Demçin e ri, me këtë veprim, pushteti mendonte se, jo vetëm do t‘i jepte një leksion atij, por, bashkë me të, do t‘i burgoste edhe idetë e tij. Koha do ta dëshmojë të kundërtën e kësaj. Ai, Demaçi, vetëm sa u forcua dhe krijoi lidhje të reja në burg e jashtë tij me atdhetarë të vërtetë, përfaqësues të një brezi fillestar të kundërshtimit të pushtimit serb në Kosovë dhe në trojet tjera shqiptare që edhe pas Luftës së Dytë Botërore kishin ngelur nën Jugosllavinë.

Me të dalë nga burgu që kishte vuajtur herën e parë, Adem Demaçi i përvishet punës dhe, së bashku me shumë të reja e të rinj atdhetarë, intelektualë të guximshëm, si Fazli Grajçevcin, Ahmet Haxhiun, Ramadan Shalën, Zeqir Gërvallën, Drita Halimin, Rexhep Elmazin, etj., formojnë Lëvizjen Revolucionare për Bashkimin e Shqiptarëve. Ishte ky një vendim i guximshëm i tyre për të trasuar një rrugë të re të kundërshtimit të sistemit diktatorial e pushtues jugosllav dhe të bashkëpunëtorëve shqiptarë që ishin dalldisur në pushtetin e tyre si shërbëtorë të mjerë. Themelimi i LRBSH-së dhe aktiviteti i saj e tmerroi dhe e alarmoi pushtetin. Kjo dëshmonte se shqiptarët tashmë kishin arritur një nivel të ri të organizimit dhe se rezistenca do të ishte shumë e fortë. Prandaj, edhe përgjigja e pushtetit qe shumë e egër. U arrestuan, u torturuan dhe u dënuan shumica anëtarëve të organizatës. Nga dhuna sadiste e hetuesve të UDB-së do të pësojnë shumica e të burgosurve, ndërsa këto tortura çnjerëzore nuk do të mund t‘i mbijetojë mësuesi dhe poeti Fazli Grajçevci. Me këtë fushatë, regjimi mendoi se po e shuante përpjekjen e shqiptarëve për liri e bashkim. Në fakt, revolta sa vinte e po rritej. Demonstratat e vitit 1968, pak vite më vonë, dëshmuan pakënaqësinë e thellë dhe revoltën e popullit kundër robërisë dhe pushtuesit jugosllav.

Gjatë vuajtjes së dënimit në burgjet jugosllave, Adem Demaçi qëndroi burrërisht dhe i pathyer, prandaj, duke ia pasur frikën lirimit të tij dhe një organizimi dhe rezistence të re të popullit, regjimi, si mjeshtër i inskenimeve, vendosi ta burgosë për të tretën herë me një proces tërësisht të montuar politik dhe ta dënojë atë me dënim maksimal prej 15 vjetësh. Ishte ky fati tragjik i jetës së Adem Demaçit. Kësaj tragjike i shtohet edhe fakti se policët që e kishin arrestuar, hetuesit në zyrat e UDB-së, gardianët që e ruanin në burg, prokurorët, gjykatësit, avokatët (që zakonisht kundërshtoheshin nga të burgosurit), tani, kryesisht, ishin shqiptarë. Megjithatë, kjo nuk e ligështoi Adem Demaçin. Përkundrazi, gjatë tërë kohës së vuajtjes së dënimit ai do ta mbajë një qëndrim dinjitoz prej heroi dhe do të bëhet shembulli dhe mësuesi më i mirë për të gjithë shokët që kanë pasur rastin ta takojnë. Edhe pse në burg, me qëndrimin e tij të paluhatshëm, ai do të ndikojë shumë fuqishëm te masat e gjëra popullore te të cilat do ta fitojë dashurinë dhe një admirim të pashoq. Ai, pra, e kishte kthyer burgun në shkollë, ku edukoheshin gjeneratat e reja të rezistencës, të cilat, sapo dilnin nga burgjet, edhe më të vendosura, vazhdonin me organizimin politik, klandestin me qëllim që një ditë ta ngrisnin popullin në kryengritje të armatosur çlirimtare. Derisa ai ishte në burg, në vitin 1981, shpërthyen demonstratat e përgjithshme popullore në Kosovë. Edhe këtë herë regjimi u tregua shumë i ashpër ndaj rinisë, studentëve dhe popullit liridashës. Në rrethana të jashtëzakonshme, regjimi filloi një linçim publik kundër protagonistëve të idesë «Kosova Republikë» dhe mbushi burgjet me të rinj dhe të reja, të cilët i trajtoi në mënyrën më çnjerëzore dhe u shqiptoi dënime të gjata dhe të rënda që t’i vuanin. Adem Demaçi pati rastin që shumë nga këta protagonistë t’i takojë në burg. Shumë nga të burgosurit e asaj kohe ndjeheshin të privilegjuar që kishin pasur rastin të jenë në të njëjtin burg me bacën Adem, ashtu siç e kanë quajtur shokët e tij por edhe populli i Kosovës. Kështu ai po krijonte lidhjet me një brez të ri atdhetarësh, të cilët do të ishin vazhduesit më të denjë të rrugës së nesërme për liri.

Pas daljes së bacës Adem nga burgu, në vitin 1990, rrethanat politike kishin ndryshuar. Tashmë komunizmi po merrte fund në gjithë Evropën lindore dhe po instalohej sistemi i ri pluralist demokratik. Kjo situatë shihej si një rast vendimtar që edhe shqiptarët të bashkohen dhe të organizohen për të arritur lirinë e mohuar deri tani. Në këtë kohë edhe nacionalizmi e fashizmi serb arriti kulmin sa, me akte gjenocidare, filloi t‘i qërojë hesapet me të gjithë popujt e hapësirës jugosllave. Kjo kohë kërkonte sakrifica të reja e veprime krejtësisht të reja. Ndikimi i Adem Demaçit në organizimin politik ishte shumë i madh. Ishte një numër i madh i atdhetarëve që kishin një respekt maksimal për të dhe që fjala e tij ishte me shumë peshë tek ata. Ai do të mbajë kontakte edhe me organizatat legale por edhe me ato klandestine, sidomos me LPK-në, të cilat i udhëzonte për vazhdimin e veprimtarisë atdhetare drejt organizimit ushtarak. Si udhëheqës i Këshillit për Mbrojtjen e Lirisë dhe të Drejtave të Njeriut (KMLDNJ) ai do ta krijojë një rrjet shumë të suksesshëm për informimin e opinionit botëror mbi shtypjen dhe mbi shkeljen e të drejtave kombëtare të shqiptarëve. Meqenëse ishte në lidhje të përhershme dhe të forta me shokët dhe me veprimtarinë e tyre, edhe lindja e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK-së) nuk e gjen atë në befasi dhe të pa informuar. Përkundrazi, duke qenë në të njëjtën vijë të veprimit, ai e merr rolin e përfaqësuesit të përgjithshëm politik të UÇK-së, detyrë të cilën, duke qëndruar me seli pikërisht në Prishtinë, ai e kreu me shumë efikasitet, ndonëse ishte me shumë rrezik një gjë e tillë. Edhe më 17 shkurt 2008, pavarësisht se nuk kishte ndonjë funksion publik, megjithatë ai ishte njëri nga më meritorët që Kosova të arrinte në ditën e shpalljes së Pavarësisë.

I theksova këto pjesë nga biografia e Adem Demaçit, jo se pretendoj ta përshkruaj biografinë e tij me kaq pak rreshta, por për ta theksuar një fakt të rëndësishëm se Adem Demaçi, që nga rinia e tij e hershme, kur filloi konfrontimin e parë me regjimin titist jugosllav e deri në shpalljen e pavarësisë së Republikës së Kosovës ka qenë hallka kryesore që ka lidhur brezat e ndryshëm për liri. Duke qenë një nga të veprimtarët më të vjetër dhe njëri nga ata që nuk u dorëzua kurrë, ai, në vazhdimësi, gëzonte admirimin dhe respektin e të gjitha brazave. Edhe sot kur i ka mbushur 80 vjet, baca Adem është figura më me ndikim në të gjitha shtresat e popullit shqiptar. Ndonëse me shëndet të dobësuar, ai dhe vepra e tij gëzon respektin maksimal.