Shqiptarët dhe rivaliteti politik maqedonas

Shemsedin Ibrahimi

Shemsedin Ibrahimi

Idetë neoliberale të shpalosura nga partitë maqedonase me orientim të majtë kanë krijuar një klimë të tillë, ku të flasësh për kërkesat reale dhe pozitën e shqiptarëve në Maqedoni të cilësojnë si nacionalist, ose me ide të tejkaluara. 

Dëshira për të mposhtur me çdo kusht rivalin politik ka krijuar një mjedis të paqartë në politikën e shqiptarëve në Maqedoni, duke i larguar partitë politike nga problemet reale që kanë shqiptarët.

Krijohen kauza të huaja që në shikim të parë, duket se janë për të mirën e përgjithshme të “qytetarëve”, por në fakt janë kauza që i shërbejnë vetëm idesë së mbajtjes së status quo-së lidhur me pozitën e shqiptarëve dhe përdorimin e tyre si hipoteka dhe argatë që i kryejnë punët e pista.

Që ky mjedis të mjegullohet edhe më shumë, disa individë, analistë, udhëheqës emisionesh dhe udhëheqës organizatash, po përpiqen t’u thonë shqiptarëve të Maqedonisë se e keqja më e madhe e tyre është qeveria Gruevski. Sipas tyre, tani është e rëndësishme që Gruevski të “bjerë” e pastaj do të “flasim” për çështjen tuaj dhe përgatituni për të ardhmen, që është Zaevi.

Bëjnë thirrje për të protestuar për mbrojtjen e Kushtetutës së Maqedonisë, për atë kushtetutë, të cilën ne me vite e kemi konsideruar si burim të të gjitha padrejtësive, që u janë bërë shqiptarëve dhe kauza të ngjashme.

Realiteti bëhet edhe më i paqartë, kur ndjek edhe mediumet shqiptare në Maqedoni, të cilat debatin e përgjithshëm e kanë kthyer në një debat bardh e zi, ku dominon dyshja Gruevski-Zaev, kurse politikanët shqiptarë cilësohen si persona të padenjë për t’u matur në agorën e mendimeve të kësaj dysheje të fryrë nga popullariteti virtual. Në përgjithësi dominojnë temat me kërkesat e opozitës maqedonase dhe prokurores speciale.
Në kushte të këtilla, në Maqedoni, mediumet shqiptare ngrisin  tema debatesh, që nuk çojnë askund përveç se e përforcojnë popullaritetin e politikanëve maqedonas, të cilët, me dallime në nuancë kanë të njëjtin qëndrim sa u përket veprimeve të tyre pushtetare ndaj shqiptarëve.
Përdoret terminologji ngatërrestare politike, për të krijuar bindje se vërtet këtu ka veprim opozitar ose veprim politik të pozitës shqiptare, si “opozita e bashkuar shqiptare”, “partneri shqiptar në pushtet”, “me ardhjen tonë në pushtet”, e ngjashëm.
E gjithë kjo do të ishte në rregull në qoftë se do të kishte një përkufizim tjetër të shtetit, ku shqiptarët do të kishin pushtet të vërtetë  dhe fuqi vendimmarrëse.

Maqedonia me kushtetutë është e përkufizuar  si shtet i maqedonasve dhe pastaj i të gjithë të tjerëve. Ky përkufizim vetvetiu krijon varshmëri institucionale nga maqedonasit si popull shtet-formues  dhe në kushte të tilla shqiptarët gjithmonë janë ata që kërkojnë dhe kontestojnë. Maqedonasit janë zotëruesit e shtetit dhe ata që japin e marrin, ata të cilët e kanë përvetësuar dokumentin e pronësisë së shtetit.

Debati politik zhvillohet vetëm në një drejtim, duke anashkaluar debatin e vërtetë, sa i përket kërkesave të shqiptarëve, të cilët historikisht kanë qenë të qëndrueshëm dhe këmbëngulës në atë që e kërkojnë për pozitën e tyre në këtë shtet.


Bashkimi

 

Adem Demaçi

“Bashkimin Kombëtar e shoh si një proces të ligjeve të jetës, i cili gjërat i çon përpara. Bashkimin e shqiptarëve nuk mund ta ndalë asnjë forcë. Bashkimi i shqiptarëve do të dështonte vetëm sikur shtetet, të cilat e copëtuan korpusin, trupin, territorin dhe kombin shqiptar, sikur të mbërrinin t’i eliminonin shqiptarët, atë nuk arritën ta eliminonin, pavarësisht që kanë pasur deri diku sukses në zvogëlimin e numrit të shqiptarëve. Dhe, vetë qëndresa e shqiptarëve, mbijetesa e shqiptarëve, është faktori kryesor, i cili me kalimin e kohës do t’i çojë në bashkimin kombëtar, po me anë të futjes në Bashkimin Evropian, ku do të krijohet klima që ata të bashkohen pa e lënduar askënd, pa e shkelur askënd, dhe pa mundësinë që dikush ta pengojë një gjë të tillë, sepse të gjithë do të jemi brenda BE-së, nën kulmin evropian. Si të tillë, shqiptarët s’do t’i ndalojë askush që të qarkullojnë lirisht, të punojnë lirisht, të krijojnë ide, të marrin kredi, të kenë bashkëpunim edhe me njëri-tjetrin, po edhe nga bota tjetër që dëshiron të na ndihmojë.”

 

      

Ukshin Hoti

“Shqipëria është vendi i vetëm në Evropë që kufizohet pothuajse nga të gjitha anët me vetveten, d.m.th. me popullin e vet dhe me trojet e veta historike . (…) Populli shqiptar duhet bashkuar. Këtë e dijnë të gjithë dhe askush më nuk e konteston. Ai duhet të bashkohet për shkak se është i njësuar në planin shpirtëror: e ka një gjuhë, një kulturë dhe një histori. Për shkak se është një popull i vjetër evropian i Ballkanit, i cili që herët e ka demonstruar pjekurinë e vet shtetformuese; për shkak se gjithashtu që herët e ka arritur nivelin e duhur të vetëdijes politike për veten, për vendin dhe për interesat e veta në regjion, dhe për shkak se e ka dëshmuar në mënyrë të lavdishme dobishmërinë e vet në të gjitha planet e bashkësisë evropiane të popujve. Nuk i duhet që ta dëshmojë përkatësinë e vet në këtë bashkësi, sepse pavarësisht nga pozita e vet gjeopolitike dhe e pranisë së religjionit islamik në shumicën e pjesëtarëve të tij, ai ka qenë dhe ka mbetur popull evropian. Ai duhet të bashkohet edhe për shkak se e drejta për vetëvendosje është njëra ndër arritjet qenësore të qytetërimit evropian, e drejtë të cilën vetë ajo e ka proklamuar dhe e cila më asnjë populli në Evropë nuk mund t’i refuzohet a t’i mohohet. Popullit shqiptar i duhet një gjë e tillë që të mund të zhvillohet vetë më tej për ta arritur nivelin e përgjithshëm të kësaj bashkësie.”

 

     

Rexhep Qosja

“Është me rëndësi të madhe që ky integrim gjithëkombëtar të sëndërtohet duke iu shmangur neoliberalizimit ekonomik që sjell fryte vetëm për klasën politike dhe oligarkinë, në njërën anë, dhe duke ndërtuar ekonominë atdhetare, që e ka parasysh jetën e të gjitha shtresave kombëtare, në anën tjetër. Një ekonomi e tillë, atdhetare, bëhet premtim se bashkimi kombëtar, bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës, e rrit cilësisht, e pasuron gjithanshëm jetën e popullit shqiptar. Idetë janë ato që e lëvizin botën, por, siç e ka thënë njëri prej nismëtarëve të Bashkimit Evropian, institucionet i bëjnë njëmendësi të sendërtuar ato ide. Shqipëria dhe Kosova do të bashkohen dhe do të bashkohen në mënyrë klasike qoftë jashtë Bashkimit Evropian qoftë në Bashkimin Europian.”

 

Ismail Kadare

“Asnjë doktrinë, asnjë manipulim apo tregti politike, asnjë trysni shtetesh, lobesh apo organizmash ndërkombëtare nuk mund ta pengojë kombin shqiptar të kryejë atë që të gjithë kombet e tjerë të Evropës, plotësisht apo gati plotësisht e kanë kryer: bashkimin e tyre. Me këtë akt, populli shqiptar nuk synon asgjë të pazakontë, e nuk kërkon asgjë të veçantë: ai kërkon veç normalitetin e vet. Ky normalitet është dhunuar pa mëshirë e ai duhet të qortohet.Në familjen e popujve evropianë, kombi shqiptar është i vetmi sot që është shënjuar për të keq. Ndërsa të gjithë ecin në një mënyrë normale, ai, i prerë mizorisht, është i detyruar të bëjë rrugën si një i gjymtuar. Populli shqiptar as ka kryer krime e as ka faje për të larë përpara botës. Ndonëse ka dy mijë vjet që ekziston në këtë botë, ai as ka sulmuar kend, as ka zhdukur kend e as ka pjellë doktrina për zhdukjen e të tjerëve. Shprehje të tilla si “Shqipëri e madhe” janë një tallje e një cinizëm i pashembullt në botën e sotme. Shqipëria e tkurrur në 28.000 kilometrat e saj, është e kërcënuar të fajësohet si “e madhe” në qoftë se do të arrijë 45 ose 50 mijë kilometra, e shtete të tjera me shtrirje të përbindshme prej miliona kilometrash katrore, shtete që kanë bërë krime të frikshme ndaj botës, që kanë pjellë teori më të zeza se murtajat, që kërcënojnë njerëzimin me armë bërthamore, nuk quhen “të mëdha”.Si organizmi që kërkon jetën e vet natyrale, kombi shqiptar kërkon normalizimin e vet trupor e shpirtëror. “

 


Kadareja poet

Vjollcë Berisha

Megjithëse kohëve të fundit nuk po boton poezi, megjithëse tërë famën ia ka sjellë romani, Kadareja në thelb është poet. Qeliza e prozës së tij mbetet poezia.

(Në 80-vjetorin e lindjes)

Ismail Kadareja  është njëri nga shkrimtarët më të fuqishëm të gjallë në botë. Në një shikim të pavëmendshëm mund të duket kundërthënës fakti që në epiqendër të këtij shkrimi vihet poezia, ndërkohë që romani është ai që e ka bërë të pranohet në hierarkinë e letrave shqiptare si shkrimtari më i rëndësishëm, më i përkthyer dhe më i lexuar. Po ashtu, pikërisht romani është ai që ia ka përcaktuar përmasat në sistemin letrar evropian në përgjithësi, duke ndihmuar shumë si kontekst e premisë mendimi për ta parë këtë vepër si përmasë ndërkombëtare në letërsinë kombëtare.

I njohur në radhë të parë për prozën, Ismail Kadare ka shkruar e botuar disa përmbledhje me vjersha e poema. Madje, deri në botimin e romanit Gjenerali i ushtrisë së vdekur më 1963, njohjen më të madhe  në Shqipërinë e kohës e ka pasur si poet. Edhe udhëtimin e ngutshëm më taksi nga vendlindja për në kryeqytet, këtë udhëtim që u bë pjesë e thashethemnajës gjirokastrite, e bëri mu për shkak të librit të tij të parë poetik. Pavarësisht nga ky fakt dhe ndonëse shumë shkrimtarë e nisin krijimtarinë e tyre duke shkruar vjersha për të theksuar më pas pjekurinë artistike, Kadareja fillimet e tij në letërsi i ka pasur në prozë. Ai e shkroi një roman qëkur ishte në gjimnaz. Madje nga veprat e fundit eseistike e autobiografike del që kishte pasur gati edhe disa romane të tjera, të cilëve ua kishte përgatitur edhe kopertinat e afishet reklamuese. Disa prej tyre, si Qyteti pa reklama e Mjegullat e Tiranës tanimë janë pjesë e opusit të botuar.  Sidoqoftë, hera e parë që e bëri gjimnazistin Kadare ta ndjejë kënaqësinë e të parit të emrit të vet mbi një kopertinë libri qe pikërisht vëllimi me poezi Frymëzime djaloshare (1954). Vëllimet e tjera poetike që botoi qenë: Ëndërrime (1957), Shekulli im (1961), Përse mendohen këto male (1964), si dhe përmbledhje të zgjedhura poetike.  Me gjithë suksesin dhe njohjen e parë  që ia dhuroi autorit, poezia mbeti gjithmonë nën hijen e prozës së tij të fuqishme, kah e cila janë kthyer të gjitha shikimet. Atë, herë-herë, duket sikur e ka lënë edhe vetë shkrimtari, duke deklaruar se s’do të skruajë më poezi dhe duke iu kthyer prapë kohë pas kohe me ndonjë krijim të ri, siç ishte, bie fjala, poezia Krishtlindjet në Nju Jork (1997), që u botua pas një heshtjeje të gjatë poetike, apo të poemës Tirana në dimër (2005), që u botua tetë vjet pas shpalljes së Krishtlindjeve… nga ana e autorit si poezia e fundit e tij.

Këtë “dorëheqje” të shkrimtarit nga poezia, ai vetë dhe kritika e kanë sqaruar si një averzion që më shumë do t’i jetë imponuar nga rrethanat, nga koha e totalitarizmit, kur poezia ishte krenaria e gjithë kampit socialist… Në çdo vëllim do t’i këndohej partisë, socializmit, kongreseve, gjë që nuk ndodhte me zhanret e tjera letrare. Këtë taksë e paguante vetëm poezia. Romani, duke iu nënshtruar rregullave ngulfatëse të realizmit socialist, dilte nga radha e veprave të përjetshme, sakrifikonte vlerat artistike, por nuk qe i shtrënguar t’i thurte lavde Partisë, komunizmit, klasës punëtore, mjafton të mos dilte nga skema zyrtare e krijimit.

Averzioni mund të kishte lindur edhe thellë në ndërgjegjen e Kadaresë në kohën kur ishte student në Moskë dhe kur poezitë e tij botoheshin dhe lexoheshin me ëndje (natyrisht duke ia vënë në ballë atë shenjën që e bartnin të gjithë librat poetikë) , ndërkohë që romani i tij i parë dergjej i fshehur, pa e pasur as edhe një lexues, mu për shkak të këtij sistemi dhe të atyre njerëzve që lejonin botimin e poezive.

Por, a ishte ky një averzion i mirëfilltë që rezultonte me ikje të përhershme nga vargu? S’do mend që jo. Nuk duhet ndonjë sy i mprehtë për të vënë re rrugën vajtje-ardhje që bën Kadareja nga poezia në prozë. Për shembull, një numër i madh i poezive kanë qenë bërthama të romaneve të tij të mëvonshme. Por, ka ndodhur edhe e kundërta. Bie fjala, ndalimi i veprës Përbindëshi, polli poezinë Laokoonti.

Kjo vajtje-ardhje e përhershme e Kadaresë nga poezia në prozë (si ai që sapo ka lënë një vend dhe kthehet për t’u çmallur), si dhe poetika e prozës së tij, s’flet veçse për një varësi të këtij shkrimtari nga poezia; s’ndërton veçse imazhin e një poeti që vazhdon të thotë edhe sot e gjithë ditën: stacioni im i fundit – poezi.

Megjithëse kohëve të fundit nuk po boton poezi, megjithëse tërë famën ia ka sjellë romani, Kadareja në thelb është poet. Qeliza e prozës së tij mbetet poezia.

Ky vështrim i shpejtë  synon të shtojë ca mendime në studimet që i janë bërë poezisë së Kadaresë, e veçanërisht vëllimit poetik që vjen ndryshe në letrat shqipe, vëllimit Shekulli im, me të cilin Kadareja vjen më i formuar si poet dhe vjen për ta ndryshuar për së mbari mënyrën e vjershërimit që jepte shpirt në Shqipërinë e viteve ’50.

Një arsye tjetër e madhe për t’u marrë me poezinë është edhe natyra e veçantë e saj, e cila sa hap e mbyll sytë mund të të shkasë nga duart, me ç’gjë bëhet më sfiduese dhe e ysht çdo studiues drejt saj.

Sado që tek flitet për Kadarenë, ndërmend të bie romani, grotesku, diktatura, narratorë nga më të ndryshmit, kapituj, qindra fletë librash, prapë se prapë një sy i vëmendshëm, fare lehtë, do ta vërente prezencën e Poetit në atë “arkitekturë” të vështirë romani; do të vinte re se si poezia, ashtu pa bujë, gati naive, qëndron pranë prozës madhështore të tij, mu si ai krijuesi që ka bërë punën e vet dhe është tërhequr t’i shikojë të tjerët tek zihen për autorësinë.

Kur flitet për anën estetike të  poezive të tij për historianët e letërsisë numërimi fillon nga vepra e tretë poetike, përkatësisht nga vepra Shekulli im (1961), e cila vepër bëri një kthesë të beftë jo vetëm në krijimtarinë e Kadaresë, por edhe në gjithë poezinë tonë bashkëkohore. Poezia shqiptare e kohës, veç “folklorizmit të realizmit socialist”, “kishte edhe një përbërës të folkut fshataresk”, atë të një poezie të quajtur “me frymë popullore”. Në vitet ’60 Kadareja vjen me një poezi të revoltës ndaj këtij “klorofili” poetik, me një poezi qytetare, me një vjershërim me fytyrë të re si nga aspekti tematik, ashtu edhe nga aspekti i leksikut poetik e i figurave inovative, të pakonsumuara dhe tërësisht urbane. Nëse historia e poezisë, sipas poetit dhe studiuesit Valeri Brjusov, është historia e përsosjes së mjeteve të saj, mund të themi lirshëm që Kadareja, bashkë me poetët novatorë të brezit të vet, përkatësisht vargjet e tyre,  paraqet paradigmë brenda kësaj historie.

Vepra “Shekulli im” u botua në kohën kur për herë të parë në letërsinë shqipe po debatohej për probleme esenciale të letërsisë dhe pikërisht kjo përmbledhje ishte njëra nga objektet mbi të cilat debatohej. Ishte ai debati i famshëm midis traditës dhe novatorizmit në letërsinë shqipe, ku diskutohej për probleme esenciale të letërsisë, estetikës. Libri kritikohej për dekadencë, për një poezi të përçudnuar, pa rimë e metër, e sidomos kritikohej për figura të reja, “të çuditshme”, të cilat nuk i njihte poezia tradicionale që po shkruhej atëbotë në Shqipërinë shtetërore.

Në këtë vepër Kadareja, me shpërthimet e veta krijuese, theu konvencën dhe u radhit në radhën e shkrimtarëve novatorë, duke e vënë përballë grupin tjetër të shkrimtarëve tradicionalistë. Këta të fundit u përpoqën të jepnin argumente të vlefshme për t’i dalë zot mënyrës tradicionale të vjershërimit dhe jo vetëm kaq, ata i fajësuan rëndë “të rinjtë” (në grupin e të cilëve bënin pjesë edhe Dritëro Agolli e Fatos Arapi), i quajtën antikombëtarë, dekadentë, kozmopolitë etj., cilësime këto mjaft të rrezikshme për një vepër artistike dhe për autorin e saj në Shqipërinë diktatoriale, komuniste, në të cilën tanimë ishin formësuar konditat e krijimit letrar sipas modelit sovjetik (madje paksa më rigoroz se ai sovjetik) dhe në të cilën realizmi socialist ishte metodë zyrtare e krijimit artistik.

Po edhe “të rinjtë”, duke përfituar nga ca rrethana zbutëse politike-shoqërore të diktaturës,  i vunë përpara “të vjetrit”, i tallën dhe i fyen pa mëshirë.

Përkundër të gjithë shkrimtarëve të brezit të tij, Kadareja është i vetmi që ka lindur në qytet dhe krijimtaria e tij letrare mbështillet tërësisht nga një vetëdije qytetare. Qyteti si qytetërim, si kulturë,  ka vendin e tij mbizotërues në veprën kadareane. Tema e qytetit, ardhur në trajtat më origjinale, përveç faktit të të qenit pasardhës i një familjeje të vjetër gjirokastrite, që lë shenjë në tematikën e veprës së tij, në formimin e vetëdijes qytetare të shprehur me vargje, vjen e nxitur edhe nga përvoja e re jetësore që do t’i shfaqet parasysh djaloshit të sapodiplomuar të letërsisë, i cili do ta fitojë të drejtën për një studim pasuniversitar në Institutin “Gorki”. Me këtë të drejtë studimi ai do të fitojë edhe rastin e njohjes me një botë tjetër të madhe, me një qytetërim tjetër, përkatësisht të njohjes me shijen e lirisë, gjë që nuk kaloi pa lënë shenjë në kujtesën, karakterin, formimin dhe krijimtarinë e shkrimtarit të madh të së nesërmes.

Nëse impulsi qytetar gjenetik kishte hapur me kohë tek ai shtegun për tema me vetëdije qytetare, përvoja moskovite hapi shtigje të reja, jo vetëm në shkallë tematike, por edhe mundësinë e krijimit të një poezie me fytyrë krejtësisht të re edhe për nga leksiku poetik dhe figurat e shprehjes poetike. Ndonëse në pamje të parë ky leksik i ri dukej i ftohtë dhe jo i zakonshëm për kohën, madje edhe apoetk, ai në të vërtetë qe një freski për tërë vjershërimin e viteve ’50, për uniformizmin dhe konvencionalizmin që mbizotëronte atëbotë në poetikën shqiptare.  Ndonëse fjalët e tipit: konservë, metropol, sputnik, agjensi, projektim, retinat e telivizorëve, grushte shtetesh, ultimatum, diplomat, ashensor, semafor, trotuar, tramvaj, metro, reklamë, aeroplan etj. , apo figurat-krahasime të tipit, malësori me këmbët si kompas; vërtitem rrugëve si cigarishte në dhëmbët e mërzisë e të ngjashme – u cilësuan dekadente dhe të papranueshme për kohën, sot pikërisht ato tërheqin vëmendjen e lexuesit dhe bëjnë historinë e poezisë sonë bashkëkohore si vëzhgim i procesit të përsosjes së figurave të saj.

Shekulli i Ismail Kadaresë, mbase i paralajmëruar në vitin 1961 me vëllimin “Shekulli im” nuk është vetëm shekulli i dy iksave të mëdhenj që solli aq shumë ndryshime në botë, ai para së gjithash është shekulli i artit kadarean, në të cilin art u dëshmua si i pari, me format e reja që solli, si sintezë e njohurive sistematike mbi letërsinë, mitologjinë, traditën e pasur të këngës popullore shqiptare, të modeleve të veçanta të krijimit etj. Në radhën e poetëve, shkollën e të cilëve e ndoqi Kadareja, krahas poetëve tanë (siç ishte bie fjala Migjeni), duhet përmendur edhe poetët Bertol Breht, Uold Uitman, Janis Ricos, dy Polet e letërsisë: Pol Valeri dhe Pol Eljar, si dhe poeti rus Vladimir  Majakovski, të cilët qenë modele ligjërimi për poezinë kadareane për gjysmë shekulli me radhë.


Shqiponjat “pushtojnë” Francën për herë të parë  

 

Bujar Sinani 

 

Pas përcaktimit të grupeve për ekipet pjesëmarrëse në banketin francez, ku Shqipëria do të përballet me Zvicrën, Francën dhe Rumaninë, pritjet dhe shpresat për kalimin e fazës së grupeve janë të mëdha, ndërsa lojtarëve dhe ekipit të trajnerëve të udhëhequr nga Xhani de Biazi, ju ngelet që këtë vit të mbarë për ne, ta përmbyllin edhe me një rezultat tjetër historik, kësaj here në arenën sportive

Federata Shqiptare e Futbollit është krijuar më 6 qershor të vitit 1930, ndërsa është anëtarësuar në FIFA në vitin 1932.  Në vitin 1934, Shqipëria u ftua të marrë pjesë në Kupën e Botës, por për shkak të problemeve ekzistuese asokohe, ajo e refuzoi ftesën.

Pas Luftës së Dytë Botërore, futbolli përfitoi nga sistemi komunist duke qenë se u fut nëpër shkolla, nëpër ndërmarrje, ndërsa u përhap edhe nëpër qytete e fshatra. Shteti e mbështeste ndërtimin e infrastrukturës së nevojshme për zhvillimin e futbollit, ndërsa rezultatet nuk vonuan shumë. Ekipi kombëtar debutoi me ndeshjen e luajtur gjashtëmbëdhjetë vjet pas themelimit të FSHF-së, duke e “shkelur” ekipin e Malit të Zi me rezultat 5:0.  Në po të njëjtin vit, ekipi kombëtar merr edhe një trofe shumë të rëndësishëm – Kupën ballkanike.

Duke i marrë parasysh mjetet modeste të cilat i ka pasur në dispozicion ekipi kombëtar shqiptar, rezultatet e arritura në ndeshje të caktuara, e kanë nxjerrë në pah karakterin luftarak dhe garues të lojtarëve të saj. Në vitin 1965, shqiponjat nxorën një barazim në fushën e vet kundër Irlandës së Veriut, duke i dhënë kështu fund shpresave të irlandezo-veriorëve për kualifikim në Kampionatin Botëror. Dy vite më pas, Gjermania Federale, do ta pësojë të njëjtin fat në ndeshjen e luajtur në Tiranë dhe do t’i mbyllë kështu dyert për kualifikim në Evropianin e vitit 1968.

Rënia e regjimit komunist pati ndikim edhe mbi futbollin dhe sportin shqiptar në përgjithësi, pasi që individët më të mirë dhe më të shkathët u larguan drejt vendeve perëndimore. Si pasojë e këtyre ngjarjeve dhe ikjes së sportistëve dhe futbollistëve, ekipi kombëtar në njërën anë u dobësua, por nga ana tjetër solli trajnerë dhe seleksionues të huaj, të cilët ndihmuan në ngritjen e cilësisë së ekipit dhe arritjes së rezultateve pozitive në garat ndërkombëtare.

Gjatë ndeshjeve eliminatore për Euro 2004, Shqipëria fiton kundër Rusisë dhe Gjeorgjisë, ndërsa barazon me Irlandën dhe me Zvicrën, duke ngelur e pamposhtur në “kalanë” e vet.  Gjatë fazës eliminatore për Kupën Botërore të  2006-ës, kombëtarja shqiptare mundi në Tiranë kampionin evropian, Greqinë me rezultatin 2 :1, ndërsa luajti një ndeshje pa gola kundër Portugalisë në terren të saj.

Cilësia e ekipit kombëtar do të jetë në rritje të vazhdueshme, ndërsa rezultatet nuk do të mungojnë.

Më 7 shtator 2014, kombëtarja shqiptare e nis shkrimin e historisë, kur në fazën eliminatore për Euro 2016, mund Portugalinë me rezultatin 1:0 në fushë të saj, duke i ngjallur shpresat për kualifikim në fazën finale të turneut evropian, i cili do të mbahet në vendin e gjelave. Sa për parantezë, më 13 qershor të vitit 2015, Shqipëria e mundi Francën me golin e Ergys Ka në një ndeshje miqësore të luajtur në “Elbasan Arena”.

Pas tetë ndeshjeve të luajtura në fazën eliminatore për Euro 2016, nga të cilat katër fitore, dy barazime dhe dy disfata, ëndrra shqiptare për t’u bërë pjesë e familjes së madhe evropiane të futbollit u bë realitet, pas fitores në ndeshjen e fundit të zhvilluar kundër Armenisë.

Disa ditë më vonë, kapiteni i kuqezinjve, Lorik Cana, i cili llogaritet edhe më francezi prej shqiptarëve, pasi që pjesën më të madhe të karrierës e ka kaluar në klubet si “Olimpik Marsej” dhe “PSZH”, ndërsa luan me Nant-in, në Twitter pati shkruar : “Shkojmë në Francë për t’i treguar vlerat tona dhe për ta kaluar fazën e grupeve”.

Futbolli është një sport shumë i përhapur në Shqipëri. Në raste të caktuara  kombëtarja shqiptare ka dëshmuar se mund të jetë në nivelin e ekipeve, që konsiderohen si shumë më cilësore. Për herë të parë në historinë e saj, Shqipëria arriti të kualifikohet në Kampionatin Evropian, i cili këtë verë do të mbahet në Francë.

 


Katër librat që duhet t’i lexojë çdo politikan përpara se të bjerë prej pushteti

Xhemazije Rizvani

Kush lexon, keq s’mendon, thotë një urti. Njeri jo i mirë është njeriu pa libra, e që nuk lexon. Mund të jetë i tillë lideri yt që del në TV dhe nuk skuqet kur gënjen, kur bën punë të pahijshme, kur të mohon, kur ta vështirëson jetën, kur të takon rrugës e flet me ty thuajse s’ka ndodhur asgjë, pa pasur frikë nga zhgënjimi yt me të. Ta jep dorën duke u shitur i sigurt se të përfaqëson si duhet.  

Më poshtë janë katër libra për katër vite mandat. Një vit, një libër s’është pak, sepse politikani ka punë, ka krejt fatin e popullit në dorë, shumë probleme e pak kohë. Por kjo nuk e arsyeton, nuk e shpëton dot nga libri. Prandaj ajo shprehja e njohur amerikane për vajzat dhe librat mund të vlejë dhe për politikanët: në qoftë se lideri yt nuk lexon, mos e voto. Mos e voto se ai është i paditur. Dhe, i padituri është i rrezikshëm. Atë duhet ta keni frikë. Është një njeri që s’e  përmend as edhe një libër, as ka cituar një herë të vetme një thënie të bukur, të paktën. Po t’i kërkoni prej tij dhjetë librat që i ka lexuar, pritni mos të jenë lektyrat e shkollës fillore. Kërkoni një listë leximesh prej tyre. Kur t’i bëjnë publike listat do ta kemi më të lehtë, sepse është e thjeshtë: më trego ç’libra lexon, të të them se cili je!

Lista e librave më poshtë kanë edhe arsyet përse duhet t’i lexojnë politikanët.

  1. Trilogjia “ Orestia” , Eskili

Çdo politikan duhet të jetë i drejtë. Kur themi i drejtë nuk e kemi fjalën për mirësinë. Hygoi thotë: “Lehtë të jesh i mirë, vështirë është të jesh i drejtë“. Fjala është për drejtësinë ligjore, së cilës i detyrohet çdo i besuar nga populli. Mos të largohemi nga Eskili, i cili ndryshe është quajtur Poeti i së drejtës . Trilogjia e tij ngjizet nga dhuna dhe hakmarrja e Agamemnonit dhe përfundon me paqe orestiane, falë Eumenideve që e bëjnë gjyqin duke vënë në peshoren e drejtësisë konfliktin. Tek Eumenidet, drejtësia vendoset gjithmonë në fund të konfliktit. Konflikti është ajo e ligë të cilën e drejta përpiqet të eliminojë. Me një fjalë konflikti mbetet problemi dhe drejtësia, zgjidhja e tij.

Sipas Eskilit krimi lind krimin. Drejtësia edhe në kohën politeiste nuk ka qenë diçka që varej nga hyjnitë, por ishte njerëzore. Ajo, kuptohet,  sjell paqen në mes njerëzve dhe  ç’është më e rëndësishmja sjell dhe paqe me veten.

Prandaj, politikanë, nuk ndihmojnë lutjet!

Për të qëndruar në pushtet më gjatë, ndihmon korrektësia (ose idiotët) . Lexoni, që ta mësoni drejtësinë! Ajo mund të vonojë, por gjithqysh një ditë vjen.

* Dikush do të pyesë sigurisht, pse jo Prometheun që është vepër monumentale e Eskilit?! Arsyeja është e thjeshtë, sepse një politikan kurrë nuk flijohet për popullin e tij. Prometheu do të bëjë që politikani të heqë dorë menjëherë nga leximi)

  1. Libri i Dostojevskit “Krim dhe ndëshkim”

Politikani nuk duhet t’i kalojë kufijtë njerëzorë. Po t’i kalojë, do t’i bartë pasojat. Ky libër na ballafaqon me ndjenjën e pendesës dhe ringjalljes shpirtërore të Raskolnikovit për të cilën shkrimtari ishte frymëzuar nga një rilindje në lëkurë gjatë internimit të tij në Omsk të Siberisë . Libri paraqet etapat e ngjalljes së një shpirti të vdekur. Raskolnikovi duke vrarë plakën Aliona Ivanovën, vrau në të vërtetë veten e tij. Ai u detyrua që të shkëputet dhe të veçohet nga njerëzit. Vetë emri Raskolnikov vjen nga fjala ruse “raskol”, që do të thotë përçarje, ndarje më dysh, skizëm. Për heroin e Dostojevskit, përçarja ose ndarja më dysh e tij,  ishte e brendshme, ishte një lloj shkëputjeje e dëbimi, ishte një largim e tëhuajsim nga rrethi, miqtë, familjaret, gjë që është një nga dënimet më të ashpra që mund t’i përjetojë njeriu. “Ai që është ‘i rrahur’ në mendje e shpirt, do të jetë gjithnjë i fuqishëm”, thotë Dostoja për “politikanin tonë “. A ka shpresa për këso ringjalljeje? Rrugën për te fitorja “ata” e dinë, po këshilla e plakut thotë: “Rrugës shkurt mos i bjer!“ Sido që të vrasësh, nëse vret, ke vrarë veten, dhe çdo krim ka ndëshkim.

  1. “Udhëtimet e Guliverit”, Johnatan Suift

Politikani duhet ta ketë përvojën e shumë vendeve e njerëzve. Në kohën kur u botua libri, e lexuan të gjithë nga më i madhi deri te më i vogli, nga kryeministri deri te shërbëtori. Duket si një libër për fëmijë, po ngjarjet shtrohen thuktë rreth moralit e politikës. Në udhëtimin për Liliput, Suifti thumbon oborrin dhe politikën e Anglisë. Flimnapi, ka rolin e kryeministrit. Blefusku, vendi nga ku Guliveri arratiset, është Franca. Lord Bolinbruku e shihte Evropën ashtu siç i shihte Guliveri Liliputët, si qenie të paskrupullta, komike, të paarsyeshme. Është libri më i dashur për fëmijë, i përfshirë si lektyrë shkollore, mirëpo në sfond është një kritikë e ashpër kundrejt një politike. Ky libër politikanin tonë do ta mësojë si integrohet njeriu në vende të panjohura, me njerëz të ndryshëm. Do ta bëjë atë të shikojë përtej hundës.

  1. “Ferma e kafshëve ” nga Xhorxh Oruell

Politikani duhet ta gjejë veten në Fermën e Oruellit – “Ferma e Kafshëve” është alegoria më e famshme politike e shekullit të XX-të. Është një tregim për një grup kafshësh që revoltohen kundër padronit të tyre të keq. Ky është një personazh, tiraninë e te cilit e kishin zgjedhur vetë lloji i tyre. Kemi të bëjmë me një dramë të përsëritur në të gjitha skenat politike. “Nëse do ta njohësh mirë një njeri, jepi pushtet”. Tjetërsimi është i pashmangshëm. Njësoj si korruptimi. Dhe, kjo është arsyeja përse ata shumë shpejt zhyten në humnerën që e gërryejnë nën këmbë, derisa  e arrijnë majën e synuar të malit.

Në libër thuhet : “Të gjitha veprimet e Njeriut janë të këqija. Dhe, mbi të gjitha, asnjë kafshë nuk duhet të tiranizojë kafshë të tjera. Të dobët apo të fortë, të mençur apo të thjeshtë, ne të gjithë jemi vëllezër. Asnjë kafshë nuk duhet të vrasë kurrë një kafshë tjetër. Të gjitha kafshët janë të barabarta, por disa janë më të barabarta se të tjerat”. Sidomos politikani ynë duhet ta analizojë mirë fjalinë e fundit, e cila sikur të jetë shkruar për shoqërinë, politikën dhe aktorët politikë aktualë ndër ne.

*Një sqarim i nevojshëm për shkrimin: Këta janë katër libra që duhet t’i lexojë secili, ndërsa detyrimisht secili që synon  të bëhet politikan. Ai që s’do të bëhet, le të lexojë „njeri“ në vend të fjalës „politikan“.


Rikthimi në gjeopolitikë

Fatmir Arifi

 

Çdo gjë që ndodh në botën e sotme, nga komuniteti i ekspertëve po përkufizohet si një krizë e sistemit politik ndërkombëtar. Natyrisht, ndryshimet janë të konsiderueshme në nivel global që nga rënia e ekonomisë, shtrirja e terrorizmit, krijimi i shteteve të reja dhe jostabile e deri te dështimi i një sërë shtetesh e kështu me radhë. Këto ndryshime kanë prekur dhe sjellë impakt të konsiderueshëm si kriza botërore e në mënyrë të veçantë: si kriza politike ndërkombëtare, kriza të institucioneve të ndryshme ndërkombëtare, kriza diplomatike, pse jo shpeshherë të interpretuara edhe si kriza të civilizimeve.
Por, gjithë kjo dinamikë globale nuk është si pasojë e krizës së sistemit ndërkombëtar. Nëse i referohemi nocionit “sistem”, atëherë si quhet sistemi ndërkombëtar në të cilin jemi aktualisht?
Historia e marrëdhënieve ndërkombëtare njeh katër sisteme ndërkombëtare: sistemin e Vestfalisë, Koncertin e Evropës, Sistemin e Versajës dhe atë të bipolaritetit të Luftës së Ftohtë. Pas shpërbërjes së këtij të fundit, bota është në anarki totale dhe praktikisht pa sistem ndërkombëtar. Prandaj edhe turbulencat e sotme në politikën globale, nuk janë si pasojë e krizës së sistemit, por si pasojë e mungesës së sistemit ndërkombëtar.
Është krejtësisht e natyrshme që ndokush nga komuniteti i ekspertëve të së drejtës ndërkombëtare ta keqinterpretojë nocionin “sistem”, meqenëse shpeshherë ata i janë referuar Organizatës së Kombeve të Bashkuara si sistem ndërkombëtar. Mirëpo, e vërteta logjike është se OKB është dizajnuar, jo si sistem ndërkombëtar, por si mekanizëm i sistemit ndërkombëtar, përkundër asaj se edhe si e tillë asnjëherë nuk kanë qenë një ilustrim i përsosur në rolin e saj.
Në qoftë se epoka, në të cilën po jetojmë aktualisht, në histori ka ndonjë funksion përcaktues, ai funksion me siguri është konfuzioni i përhapur në lidhje me atë se si ta përkufizojmë politikën bashkëkohore globale dhe prirjet e saj në të ardhmen.
Arsyeja është thjesht pa asnjë lloj dilemë. Ne, sot jetojmë në një botë krejtësisht të paparë dhe pa rregulla. Në këtë botë të paparë është vështirë që të thirremi në ndonjë gjë. Përderisa ne nuk e dimë se çfarë është ajo gjë, atëherë si ta quajmë ndryshe? Duke e shtruar analizën nga ky këndvështrim, këtë gjendje do ta quanim rikthim në gjepolitikë.
Gjeopolitika si vizion ishte dominant në fund të shekullit XIX dhe në fillim të shekullit XX dhe ishte e formuluar mbi një sërë besimesh nga elitat akademike dhe politike të fuqive të mëdha të asaj periudhe kohore.
Prapa këtij koncepti qëndronte logjika e dominimit gjeografik, e që në fakt barte në vete kundërshtime në mes të fuqive të mëdha. Çdo fuqi e madhe aspironte për kontrollin mbi territore të caktuara gjeografike, të cilat për një arsye apo një tjetër kishin rëndësi të veçantë.
Duhet ta theksojmë se gjepolitika, si vizion dhe si strategji, nuk mund të vihet në zbatim në çdo rajon. Gjepolitika synon rajonet e caktuara që për nga burimet natyrore janë të pasura dhe për nga shtrirja gjeografike janë të rëndësishme, por gjithsesi njëkohësisht të brishta në sistemin e qeverisjes. Në vendet me zhvillim të lartë ekonomik, vizioni gjepolitik nuk mund të jetë i zbatueshëm. Prandaj edhe logjika e dominimit gjeografik kur kombinohet me ideologji të caktuar, sjell në pah gjopolitikën.
Trekëndëshi i paqëndrueshmërisë globale
Aktualisht, në sferën globale kemi tri rajone, që për nga rëndësia bartin këtë përbërje: Azia Qendrore, Lindja e Mesme dhe Ballkani, të cilat përbëjnë trekëndëshin e paqëndrueshmërisë globale.
Azia Qendrore, ku bën pjesë edhe Kaukazi, është bërë një nga rajonet më të paqëndrueshme në sistemin ndërkombëtar. Strukturat politike shtetërore janë shumë të brishta, duke përfshirë këtu një seri konfliktesh të ngrira si rrjedhojë e shpërbërjes së BRSS-së. Përveç tjerash, ky rajon ndodhet në një zonë ku takohet civilizimi i krishterë me atë islam, të cilët kanë qenë historikisht burim i rivaliteteve dhe i fërkimeve në mes të komuniteteve dhe shteteve të ndryshme. Karakteristikë tjetër e Kaukazit është diversiteti etnik, gjuhësor dhe kulturor. Si i tillë, ky rajon është shndërruar në një nga rajonë6et më komplekse në botë për sa i përket çështjeve etnike. Gjithashtu, ky rajon përballet edhe me interesat gjeo-ekonomike të lidhura me burimet e hidrokarbureve. Baseni i Kaspikut po shton rivalitetet mes fuqive të ndryshme, të cilat po konkurojnë për t’i dominuar burimet e pasura të naftës dhe gazit natyror;
Lindja e Mesme është zona me krizën e së cilës shumë breza njerëzish janë lindur dhe janë formuar, duke dëgjuar e parë në mediume për të. Kriza në Lindjen e Mesme është një nga më të mëdhatë dhe më komplekset në historinë moderne të njerëzimit. Duhet ta theksojmë se asnjë krizë nuk lind me dimensione të mëdha, po qe se nuk ka një të kaluar historike me një sërë shkaqesh brenda saj. Në rast se këtij rajoni ia bëjmë një analizë nga perspektiva gjeo-kulturore, Lindja e Mesme, që nga shpikja e shkrimit e deri më sot ka përbërë udhëkryqin më të rëndësishëm në përhapjen e qytetërimeve të zhvilluara, dhe aktualisht është zona ku takohet Lindja dhe Perëndimi. Në rast se e analizojmë nga perspektiva gjepolitike, zona është e ndikuar nga ekuilibrat rajonalë, por në papërpurthshmëri me gjeografinë fizike, e cila është e mbështetur në teza historike de fakto dhe në përkufizime politike de jure, me ç’rast ka prodhuar kontradikta të thella në mes shteteve të Lindjes së Mesme. Në rast se e bëjmë një analizë nga perspektiva dhe dimenisioni gjeostrategjik, pozita e Lindjes së Mesme është jashtëzakonisht e rëndësishme, pasi që ndodhet aty ku takohen tri kontinente: Evropa, Azia dhe Afrika.
Dhe së fundmi, në rast se e analizojmë nga dimensioni gjeo-ekonomik, zona është pikëkryqëzimi i rrugëve të komunikacionit ujor, por në të njejtën kohë dhe zona më e pasur me lëndë të hidrokarbureve.
Për sa i përket Ballkanit si njëri nga brinjët e këtij trekëndëshi të paqëndrueshmërisë globale, ai është i shtrirë në linjat e tri ish perandorive të dikurshme dhe laget nga ujërat e Detit të Zi dhe të Mesdheut. Ballkani historikisht ka qenë rajon i përplasjeve gjeopolitike si për nga rivalitetet e brendshme, ashtu dhe për nga influencat e jashtme. Gjatë epokës së Luftës së Ftohtë, Ballkani ishte si një lloj zone tamponi në marrëdhëniet midis dy blloqeve. Dy aleancat ushtarake, NATO dhe Pakti i Varshavës, duke ruajtur ekuilibrin në hapësirën evropiane, siguruan një stabilitet të përkohshëm në Ballkanin Perëndimor. Ishte e kuptueshmë se në rast të ndërhyrjes së njërës palë në njërën nga sferat e ndikimit, parimi i ekuilibrit strategjik nuk do të lejonte qëndrimin menjanë të palës tjetër.
Kështu që, në kontekst të asaj që u tha më lartë, dinamikat globale që po ndodhin sot në politikën botërore mund të shpjegohen vetëm nga prizmi gjeopolitik, me synimin për të dominuar hapësirën gjeografike para se të formësohej një rend i ri botëror.
Në këtë kuadër duhet shikuar edhe aneksimi i pa precedent nga Federata Ruse në Gjeorgji, Ukrainë dhe së fundi ndërhyrja e saj në Siri. Federata Ruse, përmes Gjeorgjisë, Ukrainës dhe së fundmi ndërhyrja në Siri, po synon të ri-konfigurojë peisazhin global përpara se të ulet në tavolinën e Rendit të Ri Botëror. Duhet theksuar se këto rajone janë ndër rajonet më vitale të planetit Tokë. Gjeorgjia bën pjesë në hapësirën e përqëndrimit të fuqisë tokësore nga njëra anë dhe nga ana tjetër është vija kalimtare ku intesifikohen konkurencat e fuqive tokësore dhe detare.
Sa i përket aneksimit të Krimesë, Federata Ruse synon ta rikthejë ndikimin në Evropën Lindore dhe ta dominojë tërësisht Detin e Zi. Nuk duhet të harrojmë se në periudha të ndryshme historike, Ukraina ka luajtur një rol të rëndësishëm në ekuilibrin në mes të Perandorisë Osmane – ruse dhe asaj polake. Për më tepër, Ukraina ishte faktori kryesor që i ka nxjerrë rusët nga gjendja e një popullate të panjohur të Detit të Veriut duke i bërë në fillim si shtet kontinental e më vonë edhe si fuqi botërore, duke u mundësuar që përmes Ukrainës të marrin pjesë si në Evropën Lindore e në Detin e Zi.
Objektivi i Rusisë në Ballkan është që përmes aleancave tradicionale sllavo-ortodokse të pengojë sa të mundet e aty ku ka mundësi, zgjerimin e infrastrukturës euro-aëtlantike dhe ndërkohë ta ruajë mjaftueshëm pozicionin e saj në zbatimin e projekteve strategjike të infrasturkutës energjetike. Është fakt i kryer tani më që Rusia ka pasur sukses në blerjen e aseteve si rafineri nafte në Bullgari e Rumani dhe një rrjet të gjerë të shpërndarjes së energjisë në Ballkan. Rusia po negocion për më shumë blerje në Rumani, Bullgari, Serbi, Maqedoni dhe Bosnjë e Hercegovinë. Ajo po zgjeron rrugët e transportit të energjisë nëpër Ballkan, Baltik dhe në Evropën Lindore. Kjo tregon se energjetika ka pushuar së qeni çështje ekonomike dhe ajo po bëhet kaq e rëndësishme strategjikisht, sa që nuk mund të kufizohet të jetë kompetencë vetëm e ministrave të ekonomisë. Ajo është shndërruar në pjesë të tërësisë së strategjisë së sigurisë kombëtare të një shteti dhe në prioritet të interesit kombëtar.
Me ndërhyrjen në Siri, Federata Ruse po implementon politikat e zbritjes në detëra të ngrohtë me synim udhëkryqin botëror të trafikut detar siç është Mesdheu. Pra, ky është një projekt ambicioz i Federatës Ruse, i cili është bërë dominant në të menduarit e strategjisë së politikës së jashtme me synim për ta ri-kthyer Rusinë në një perandori të dikurshme. Kjo ambicje duhet të jetë një alarm për të zgjuar diplomacinë perëndimore, e cila prej kohësh e ka sygjestionuar veten se me shembjen komunizmit kemi arritur në fund të historisë dhe tani e tutje paqja qiellore do të dominojë në marrëdhëniet ndërkombëtare.
Sjelljet e Federatës Ruse janë një mesazh i qartë për reflektim politik, diplomatik dhe strategjik, të qeverive dhe të shteteve në të gjitha rajonet evropiane, peëfshirë edhe Ballkanin përderisa marrëdhëniet e saj po i zhvillon në përputhje me logjikën e një lufte të re të ftohtë e cila shumë lehtë mund të kthehet në një luftë të nxehtë. Rivalitetet gjeopolitike dhe gjeostartegjike bartin në vete kundërthënie të mëdha që historikisht kanë qenë kombinim shpërthyes në mes fuqive të mëdha. Andaj dhe është mëse e domosdoshme që SHBA-të të rishqyrtojnë politikën e saj të jashtme dhe marrëdhëiet me disa nga fuqitë e saj aleate. Aksi i mundshëm i konfrontimit SHBA-Rusi padyshim që do të jetë Azia Qëndrore dhe Jugore, Lindja e Mesme dhe Ballkani. Në këtë kuadër, hapësira shqiptare nuk mund të jetë e paprekur dhe e përjashtuar.


Protesta, Kosova dhe shqiptarët

Shemsedin Ibrahimi

Dhuna që përshkallëzoi në protestën e opozitës në Kosovë është dënuar nga të gjithë, por askush nuk i ka identifikuar (në tërësi) ata që kanë shkaktuar dhunë dhe shkakun që ka sjellë deri në këtë përshkallëzim të gjendjes së sigurisë.

Protesta e opozitës në Prishtinë, ka përshkallëzuar me dhunë, një orë pas nisjes, pasi udhëheqësit e opozitës kërkuan largimin e qeverisë. Ky ka qenë subjekti kryesor i të gjitha kumteve, duke përshkruar atë që ndodhi në protestën e fundit në njërin nga kryeqytetet shqiptare, Prishtinën.

Të gjitha lajmet kanë qenë të përqendruara në numrin e protestuesve dhe shumë pak në motivin,  deklaratat, apo analizën e asaj që po ndodhë.

Mediat elektronike, duke përfshirë edhe rrjetet sociale kanë qenë të mbushura me komente përkrahëse dhe kundërshtuese ndaj protestës dhe protestuesve.

Ambasadori amerikan Greg Delawie, duke bërë një koment në Twitter, shkruan:”Dhuna politike e kërcënon demokracinë dhe gjithçka që Kosova ka arritur që nga pavarësia e saj”.

Në të njëjtën vijë ka qenë edhe ambasadori britanik në Kosovë, Ruairi O’Conell, i cili ka deklaruar se “Dhuna gjithmonë shkakton më shumë probleme se zgjidh. Shpresoj se liderët politikë, do të dënojnë dhunën dhe do të mundohen t’i zgjidhin problemet me dialog”.

Kundër dhunës dhe shkatërrimit të pronës publike ka reaguar edhe Bashkimi Evropian, përkatësisht zyra e saj në Prishtinë.

Kryetarja e Kosovës, Atifete Jahjaga, ka reaguar ngjashëm, duke bërë thirrje që opozita të distancohet nga  dhuna dhe vandalizmi i protestuesve.

Ana tjetër e protestave ishte simbolika e saj. Numër i madh protestuesish, parulla kundër qeverisë dhe flamujt kombëtarë shqiptarë. Një fakt tjetër i parë nga të gjithë ishte edhe pjesëmarrja e disa protestuesve nga Tirana, që disa mediume kumtuan për përdorim dhune ndaj tyre nga ana e policisë.

Gazetaria dhe mediat në përgjithësi kanë një mision edhe pse ai nuk shprehet drejtpërdrejt. Ajo që duhej të bëhet nga mediat do të ishte përfshirja e më shumë informatave nga të gjitha viset shqiptare, e në veçanti nga Shqipëria dhe Maqedonia. Ajo që ndodhë në Kosovë ka ndikim edhe në Shqipëri edhe në Maqedoni. Politika e ekuidistancës, si duket ka bërë që shqiptarët të veprojnë ndaras në shumë çështje të rëndësisë gjithëkombëtare.

Një deklaratë nga zyrtarët e Tiranës dhe faktorët politikë shqiptarë në Maqedoni, do të ishte një ndihmesë për të kuptuar atë që ndodhë në Kosovë dhe anasjelltas në Shqipëri, apo Maqedoni, Luginë dhe viset tjera shqiptare.

Ekuidistanca është e arsyeshme në politikën ndaj fqinjëve, por jo edhe ndaj vetë kombit. Nuk mund të ketë politikë të tillë brenda një kombi. Kjo e shkatërron atë, ose së paku e ç’orienton nga rruga natyrale e zhvillimit të tij.

“Është shumë lehtë të shkatërrosh Shqipërinë dhe Kosovën, mjafton të sajosh një vrasje të një lideri të tyre dhe të akuzosh palën kundërshtare ata janë të gatshëm të luftojnë deri në shfarosje”, deklaroi ish shefi i sigurimit kombëtar serb.

Kjo deklaratë sikur ishte maja e një mozaiku të krijuar nga vetë shërbimet e shteteve fqinje, të cilët mendojnë se me nxitje të politikës vëllavrasëse dhe përhapjes së defetizmit, do t’i gjunjëzojnë shqiptarët edhe atë në momentin më të favorshëm të tyre në skenën ndërkombëtare dhe kombëtare.

Kokat e kombit, duhet të flasin, të thonë mendimin e tyre pa u frikësuar se kjo do t’ua ulë rejtingun, ose do të keqkuptohen. Gjendja është serioze dhe koha kërkon mendje të pastra, të kulluara të mendimit dhe veprimit politik shqiptar, pa ekudistancë, pa hatërmbetje dhe pa përçarje.


Fenomeni i vlerës së fryrë

Kushtrim Bekteshi

 

Kur donin ta thumbonin ose ta përqeshnin dikë që i ishte ‘rritur mendja’, i thoshin: je fryrë si buka e furraxhisë. “Syrin ta ngop, por jo dhe barkun” – shpesh më sillet nëpër mend kjo thënie kur mendoj për fenomenin e një gjëje tjetër të fryrë në shoqërinë tonë – vlerën.

Gjatë kohës kur Kosova ishte nën okupimin serb dhe thuajse gjithë shqiptarët e Kosovës ishin larguar nga puna e mezi mbijetonin, gjëja që më së shumti e kujtoj gjatë qëndrimeve të mia atje është era e bukës së blerë. Çdo ditë familjarët e mi në Kosovë blinin nga dy qese përplot me bukë të sapopjekur, thuajse po shtronin sofrën për pesëdhjetë mysafirë të ftuar. Por, e vërteta ishte se gjithë ato bukë bliheshin për nevojat e një porcioni ditor për shtatë-tetë persona. Atë bukë  aq shumë e fryenin furraxhinjtë, aq sa po ta shtypje të mblidhej e tëra në grusht. Aq ishte vlera e vërtetë e asaj buke – sa një grusht, por receta enigmatike që përdornin mjeshtrit furraxhinj e bënte të dukej sikur të kishte dhjetëfishin e sasisë së vërtetë dhe me atë vlerë edhe e shisnin. Familjarët e mi shpesh bënin ironi me këtë fenomen të kohës duke thënë “kjo bukë syrin ta ngop, por jo dhe barkun”. Kur donin ta thumbonin ose ta përqeshnin dikë që i ishte ‘rritur mendja’, i thoshin: je fryrë si buka e furraxhisë. “Syrin ta ngop, por jo dhe barkun” – shpesh më sillet nëpër mend kjo thënie kur mendoj për fenomenin e një gjëje tjetër të fryrë në shoqërinë tonë – vlerën. Vlera të fryra që shfaqen si kërpudhat pas shiut dhe promovohen me ngulm si të tilla, qoftë në politikë, gazetari, kulturë apo art. E pastaj fryhen e fryhen nëpër media, portale, kuluare, rrjete sociale, biseda kafenesh e besa edhe biseda akademike, sa thua ti ke të bësh me individë që kanë dhunti gjenialitetin. Mjafton t’ua heqesh fasadën, gjithë bujën që ua krijojnë mjeshtrit e propagandës, dhe si puna e bukës së fryrë, sheh se vlera e vërtetë e tyre është aq e vogël sa nuk vlen as të matet në kandar.

Po ku i ka rrënjët fenomeni i vlerës së fryrë që vjen gjithmonë i imponuar në mesin tonë!? “Furraxhinjtë” e këtij fenomeni gjithmonë janë të punësuar në furrat e pushteteve që për qëllim kanë kahëzimin e mendimit dhe shijes së masës aty ku ata duan. Ta kujtojmë pak sistemin monist të ish-Jugosllavisë. Në raport me shqiptarët pushteti në mënyrë sistematike, me direktiva të qarta ka investuar në krijimin e vlerave të fryra ndër shqiptarë, me qëllim që këta individë me idetë dhe qëndrimet e tyre mëpastaj ta ç’orientojnë masën nga aspiratat për të qenë  të barabartë me kombet tjera që e përbënin federatën Jugosllave. Me një fjalë, nëpërmes këtyre vlerave të fryra, pushteti është përpjekur që t’ua lajë trurin me akull shqiptarëve dhe t’ua krijojë iluzuonin se jetojnë në një sistem që as me parajsën s’ka të krahasuar.  Pushteti, me aparaturën e tij propagandistike impononte këto vlera të fryra që në librat shkollorë për filloristë, duke ua servuar fëmijëve heronjtë e kamufluar dhe autorët mediokër shqiptarë si modele të arritjeve më të mëdha të historisë dhe kulturës tonë. E njëjta metodologji aplikohej edhe në teatër ku aktorë të patalentuar promovoheshin si talentë të jashtëzakonshëm dhe “talentin” e tyre e kishin për detyrë ta shpërfaqnin kryesisht nëpër manifestime kombëtare, duke çjerrë zërin gjatë leximit të poezive patriotike dhe duke parakaluar si palaço rrugicave, të maskuar me petkun e heronjve kombëtarë (imazhe të cilat kemi pasur rastin t’i shohim edhe në kohën e sotme). Sistemi monist, në anën tjetër, me të njejtën aparaturë propagandistike shfrytëzonte metoda çnjerëzore për t’i mbajtur nën hije dhe për t’i heshtur gjithë ata individë që përfaqësonin vlera të mirëfillta në fushën e profesionit ku ata vepronin, por që nuk i përshtateshin qëllimeve të pushtetit. Sigurisht, asgjë nuk arriti t’i heshtë në vendosmërinë e tyrë për t’i shërbyer kauzës kombëtare, edhe përkundër masave të tmerrshme represive që i ushtronte pushteti ndaj tyre. Fatmirësisht ai sistem dështoi në përpjekjen për zhbërjen e indit tonë kombëtar, gjë që e tregon realiteti historik i kohës së sotme. Por, edhe përkundër shpërbërjes së atij sistemi monist, jo se nuk mbetën fosile që ende edhe sot përpiqen të klonojnë e indoktrinojnë ndër të rinjtë idetë e një kohe të shkuar duke i përshtatur me rrethanat e sotme – por gjithmonë me të njejtin qëllim të sistemit të shkuar monist.  Dallimi është vetëm tek metodologjia e propagandimit, mënyra e plasimit të ideve dhe servimit të “vlerave”. Derisa në sistemin monist propagandimi bëhej në mënyrë direkte nëpërmes kanaleve shtetërore televizive dhe gazetave (që në atë kohë ishin të pakta në numër dhe i nënshtroheshin një cenzure të rreptë), prapseprapë qëllimet e kësaj propagande ishin më lehtë të identifikueshme dhe jorastësisht shumica dërrmuese e shqiptarëve të asaj kohe shumë shpejt dhe pa hamendje u rreshtuan në anën e intelegjencës që luftonte për kauzën kombëtare. Ndërsa sot, kur cenzura totale dhe masat represive duken çështje të një kohe të shkuar, propagandimi vjen i mbështjellë me letër të bukur zbukuruese dhe plasohet me elegancë nëpërmes mediave të shumta elektronike dhe të shkruara, sidomos nëpërmes “port-haleve” elektronike dhe rrjeteve sociale, duke krijuar kështu një mjegullinë për syrin e rëndomtë në identifikimin e informaconit të vërtetë nga dezinformacioni, gënjeshtrës nga e vërteta, vlerës nga antivlera. Prandaj sot, si kurrë më parë, na duhet prezenca e mendimit të thellë analitik dhe kritik, debateve përmbajtësore nëpër mediat elektronike dhe të shkruara, qoftë për politikën, historinë, gazetarinë, kulturën apo artin, me qëllim që mos t’i lihet shteg servimit të vlerave të fryra që për qëllim kanë kontaminin e ambientit tonë politik e kulturor. Në të kundërtën, në këtë kakafoni debatesh të çorientuara e inatçore që po mbizotrojnë në mesin tonë, në gjithë këtë lëmsh idesh, orientimesh dhe vizionesh për të ardhmen, në gjithë këtë arrogancë konfrontimesh në politikë, në gjithë këtë formë pa përmbajtje që kryesisht po mbizotëron në kulturë dhe art, rrezikojmë që “vlera e fryrë” të bëhet lehtë e pranueshme dhe si e tillë të arrijë ta kahëzojë mendimin dhe shijen e masës së gjerë. “Vlerave të fryra” që proklamojnë idetë neokomuniste ku shqiptarët duhet t’i rikthehen mandolinës e t’i bien çiftelisë, apo atyre që proklamojnë idetë neotomane ku shqiptarët duhet të rishkruajnë historinë dhe të zhyten në ujërat e turbullta të debateve ekstreme religjioze, u duhet dhënë një përgjigje e vendosur kolektive e mbarëkombëtare që ato ide përfundimisht duhet të flaken me rrënjë e farë nga realiteti ynë. Kjo përgjigje duhet të jetë e prerë, pa pardon dhe pa rezerva.

Po i kthehem përsëri bukës së fryrë nga kujtimet e fëmijërisë time. Familjarët e mi kursyen xhepin dhe ngopën barkun kur e kuptuan se duhej të fillonin vetë ta gatuanin bukën, e mos të lejojnë të mashtrohen nga furraxhinjtë e panjohur që iu shisnin bukën e fryrë që vetëm syrin ta ngopin, por jo dhe barkun.

 


Viti i ri serb dhe vetja ime kolektive

 

Albulena Halili

“Zgjohu, Kosovë, flakë e hershme e ashtit tim t`pelcitur. Bota në ty le të kallet!”

Ali Podrimja

Në një nga portalet serbe, i cili sipas të gjitha gjasave dukej të ishte nacionalist, në krye të tij shkruante: “7 године, 7 године, 10 месеци, 23 дана, 7 сати, 57 минута, и 29 секунди од како су нам отели Косово и Метохију”, që në përkthim do të thotë “7 vjet, 10 muaj, 23 ditë, 7 orë, 57 minuta dhe 29 sekonda që kur na e kanë marrë Kosovën dhe Metohinë”, dhe sekondat vazhdonin të ecnin… M’u qesh! Pastaj më erdhi keq për ta. Pastaj ndjeva krenari për veten time kolektive.

M’u qesh sepse ma kujtoi numërimin mbrapsht, zakonisht të vitit të ri. Për dallim nga ai, minutat e sekondat këtu s’po iknin. Ato po vinin për të mos shkuar më kurrë. Kjo ishte një klepsidër funebre për ta, ndërkaq një klepsidër triumfi drejtësise për ne. Për fatin më të keq të një populli, që moti ishte kthyer në mallkim për ta, ata akoma besonin në rrenën e tyre të madhe. “Rrena është institucioni ynë, është arsyeja e mbijetesës sonë”, kishte thënë njëri nga intelektualët e ideologët e tyre – Qosiq.

Numërimi i tyre për humbjen e diçkaje që s’ishte e tyrja, vetvetiu më bëri të mendoj për mos-numërimin tonë për rikthimin e diçkaje që na përkiste neve.  E kjo më dhimbte!

Rikthimi i Kosovës është ndërmarrja më gjigante e kombit shqiptar që mund të tejkalohet vetëm nga lëvizja e Rilindjes Kombëtare Shqiptare që çoi në pavarësimin e Shqipërisë në vitin 1912. Është  lëvizja dhe njëkohësisht sakrifica më e madhe e një kombi për lirinë që i takon. Është vetëndriçimi i një kombi të vetëdijshëm për veten e vet. Është Rilindja jonë e dytë!

Rikthimi ndodhi. Klepsidra serbe e përkthyer në atë shqiptare do të thotë 7 vjet, 10 muaj, 23 ditë, 7 orë, 57 minuta dhe 29 sekonda që kur Kosova është e pavarur dhe është shteti i dytë shqiptar. Por, a është Kosova e pavarur? Dhe a është shteti ynë? S’di pse më erdhi ndërmend Hobsi me Leviatanin e tij të famshëm dhe zajednica serbe brenda Kosovës.

 

Leviatani dhe Zajednica

Në kohën kur u krijua rendi botëror, që pranohet të jetë krijuar pas Paqes së Vestfalisë në vitin 1648, njëri ndër mendimtarët më të njohur të këtij modeli, Tomas Hobs, shkroi veprën e tij të njohur “Leviatani”.

Vizioni i Hobsit mbi botën qe vendimtar për kohën, ndërkaq që krahasonte shtetet sovrane me garën mes gladiatorëve. Ai thoshte se shteti apo sovrani ofron siguri në këmbim të lirive individuale nga të cilat të cilat qytetarët kanë hequr dorë, me synimin e mbrojtjes së tyre nga shteti. Kjo është arsyeja pse shteti duhet të jetë sovran. Të qenët sovran nënkupton se shteti nuk i nënshtrohet asnjë rregulli që mund t’i imponohet kundër vullnetit të tij.

Meqenëse bota akoma është e farkëtuar sipas sistemit vestfalian, atij ku subjekte kryesore në marrëdhëniet ndërkombëtare janë shtetet, sovraniteti vazhdon të jetë njëri ndër parimet bazë të së drejtës ndërkombëtare, përderisa akoma s’kemi një rend të ri që do ta relativizonte apo edhe suprimonte këtë parim.

 

Pavarësia dhe sovraniteti hibrid i Kosovës

Pavarësia dhe sovraniteti shpesh, dhe do të duhej, të nënkuptonin binomin e pandashëm në rrethana normale dhe te shtetet normale, por kjo gjë s’ndodh në Kosovë. Kosova de facto nuk është as e pavarur, as sovrane.

Sovraniteti në radhë të parë nënkupton të drejtën e Kosovës për kontrollin e vijës së saj kufitare dhe tërë territorit, nënkupton ta ketë të mbyllur derën e shtëpisë në pjesën veriore të saj.

Së dyti, nënkupton kontrollin e resurseve natyrore dhe të kapaciteteve ekonomike, trashëgimisë së saj kulturore, nënkupton të drejtën e Kosovës për ushtri, nënkupton mospasjen brenda saj të strukturave paralele të Serbisë dhe integritetin e saj territorial.

Dhe së fundmi, sovraniteti nënkupton të drejtën e Kosovës për vetëvendosje, që nënkupton edhe të drejtën për t’u bashkuar me Shqipërinë. Kjo, përveç që është e natyrshme, në të njëjtën kohë, siç e thotë madje Zhizhek: “çon në një konstelacion gjeostraegjik pak më logjik në Ballkan”.

Përpjekjet për territorializimin e interesave etnike serbe në Kosovë përmes krijimit të bashkësisë së komunave serbe në Kosovë janë veprimi më jologjik dhe jokonstruktiv që është realizuar nën tutelën e BE-së. Këto përpekje pashmangshëm çojnë te procesi i bosnjëzimit të Kosovës, përjetësimit të shtetit paralel serb brenda saj dhe në fund deri te realizimi i doktrinave nacionaliste institucionale serbe për Serbinë e madhe në Ballkan.

 

Vetja ime kolektive

Kadare përshkruan opsesionin që ka Serbia me Kosovën me fjalët: “Trualli ku është bërë një betejë, qoftë edhe fatale për një popull, nuk mund të përcaktojë, qoftë edhe pjesërisht “djepin” e tij”. Megjithëse është një conditio sine qua non që Serbia ta pranojë faktin që Kosovën e ka humbur dhe të njohë Kosovën si shtet të pavarur, akoma më e rëndësishme se kaq është që ajo ta respektojë pavarësinë dhe sovranitetin e Kosovës dhe të mos angazhohet për ta bërë të pamundur funksionimin normal të këtij shteti fqinj. Kjo do ta çlironte dhe shëronte atë vetë, por edhe paqen e brishtë ballkanike. Procesi i çmitizimit dhe dekonstruktimit të historisë në Ballkan nuk duhet të nisë me shqiptarët. Përkundrazi ky proces duhet të nisë me serbët. Ata kanë më shumë punë se kaq, dhe e kanë me veten e tyre.

Vetja ime kolektive duhet të përmendet e ta kuptojë rolin dhe rëndësinë që ia ka dhënë kjo epokë. Ajo duhet ta kuptojë që koha po ecën për të, ndaj duhet të punojë fort e pa kthyer kokën prapa në projektin dhe vizionin e saj. Ndërkaq fqinjët tanë duhet të mësohen një herë e mirë me praninë tonë të pashmangshme e të njëmendët në këtë gadishull problematik.

 


Jokohezioni shoqëror dhe shtetet multietnike

Gurakuç Kuçi

 

Shoqëritë jokohezive pësojnë kolaps ashtu siç pësoi Jugosllavia.

Më 25 janar ishte ditëlindja e largpamësit Arbën Xhaferi. Njeriut pikëpamjet e të cilit, teksa lexoja tek intervistat e bëra me Rudina Xhungën, e cila i ka mbledhur në një libër, nuk mund të mos i rilexoja deri sa nuk i kuptova dhe i mësova përmendësh.

Në njërën nga intervistat e tij,  Xhaferi kishte thënë kështu:“Ne nuk ndikuam që të shpërbëhet Jugosllavia, as Austro-Hungaria, as Perandoria Osmane. Këto shtete u shpërbënë për shkak të tendencës historike që i dromcon këto shtete heterogjene pasi ato nuk janë ekonomikisht funksionale dhe nga aspekti shoqëror janë jokohezive. Shoqëritë jokohezive pësojnë kolaps ashtu siç pësoi Jugosllavia. Shoqëritë multietnike mund të funksionojnë nëse krijohet shteti multietnik, pra krijohen mekanizma që kontrollojnë mënyrën sesi funksionon diversiteti brenda atij shteti.”

Evropa në përgjithësi, por edhe Ballkani në veçanti, asnjëherë nuk kanë pasur një kohezion shoqëror, politik apo kulturor e madje as bashkëpunues, andaj edhe pikërisht në kontinentin e Evropës sot gjejmë lindjen e nacionalizmit dhe lindjen e balancës së fuqisë.

Mirëpo, nacionalizmi dhe balanca e fuqisë nuk ishin gjëra edhe gjithaq të këqija, pasi ato krijuan unitetin, afruan popujt, secili popull krijoi identitetin, ekzistencën dhe mbijetesën e vet. Madje Xhaferi për nacionalizmin fliste me nota gjithmonë pozitive duke e quajtur atë “diga që lëviz popujt, që i çon ata përpara”.

Ndërkaq, balanca e fuqisë arriti të krijojë një rend, të cilin duhej ta respektojë secili  sepse kishte dinjitetin e mbijetesës dhe vetëmbrojtjes me aleatët e vet.Nëse kërcënohej aleanca apo rendi sigurisht që pasonte lufta. Kërcënimi i këtij rendi e sidomos i rendeve jokohezive, tregoi që aleancat joparimore nuk mbijetojnë, andaj pasuan luftërat e njëpasnjëshme.

Edhe perandoritë, të cilat duke u fryrë dhe duke mos pasur kohezion shoqëror, përveç që viheshin në pah shumë kërkesa, ato e  prishnin edhe centralizimin e shtetit, pasi krijonin aq shumë shpërndarje të pushtetit saqë secili bëhej shtet brenda shtetit, e kështu paaftësia e kontrollimit të tyre, prishte kohezionin shoqëror dhe frynte perandoritë nga dekonspirimi i pushtetit deri në shpërbërje e luftëra të reja.

Jugosllavia, poashtu u shpërbë për shkak të interesave të mëdha dhe diversitetit të papajtueshëm mes vendeve dhe popujve, e kjo papajtueshmëri e arriti kulmin kur Serbia  kërkoi që të prishë një jokohezion për të krijuar një jokohezion tjetër me forcë.

Shqiptarët asnjëherë nuk e kanë gjetur veten në këto zgjidhje të problemeve për e mbrojtjen e interesave të tyre njëtrajtshëm dhe si pasojë çdo herë kanë qenë viktimë e projekteve të të tjerëve. Shqiptarët kurrë nuk kanë pasur një projekt madje as për të mbrojtur aspiratat e tyre, dhe  doktrinë që do na bënte aleat me Perëndimin në bazë të parimeve të përbashkëta.

Si pasojë e mungesës së kësaj doktrine, sot shqiptarët po detyrohen të jetojnë dhe pranojnë projekte të multietnicitetit, projekte këto që janë treguar joefektive edhe në perandoritë e shtetet më diktatoriale.

Të njëjtat projekte në demokracitë e zhvilluara dhe moderne shfaqen nën petkun e multikulturalizmit, por së fundmi po duket qartë dështimi për jetësimin e tyre. Edhe vetë kancelarja Merkel rishtas pati deklaruar se multikulturalizmi ka vdekur.

Krijimi i mekanizmave për funksionimin e multietnicitetit duhet të ketë disa baza.

Funksionimi i një shteti multietnik mund të jetësohet  vetëm në vendet, të cilat kanë një traditë shtet-ndërtimi dhe mbi të gjitha nuk kanë një të kaluar të përgjakshme, e cila i bën armiq mes veti.

Shteti multietnik mund të funksionojë vetëm në vendet me stabilitet politik dhe kohezion shoqëror dhe jo në Ballkan, pasi shtetet multietnike në Ballkan janë të ndërtuara mbi shumë padrejtësi historike dhe si të tilla i bënë jofunksionale dhe jo unike pasi çdo herë theksohen  padrejtësitë.

Shteti multietnik nuk mund të funksionojë në Ballkan përderisa armiqësitë në mes popujve janë gjithmonë në kërkim të diçkaje që i bën ngadhënjyes dhe etnikë, duke i larguar nga multietniciteti.

Nuk mund të funksionojë një shtet multietnik kur vetë etnitë e atij shteti nuk kanë një kohezion të brendshëm.

Paqja ka arritur kulmin e vetë vetëm kur secili komb ka arritur qëllimin e vet kombëtar brenda kufijve të tij dhe është larguar nga synimet ekspansioniste përtej kufijve kombëtarë apo etnikë.

Shtetet multietnike në Ballkan do të jenë madje edhe për një kohë jofunksionale, pasi janë të ndërtuara mbi baza të forcës, mos-konsensusit mes popujve dhe nëpërmjet pazareve politike që i ka mbajtur jashtë interesat e popujve pa përjashtim.

Duke mos funksionuar politikisht, sigurisht që vendet e tilla nuk mund të funksionojnë as ekonomikisht, pasi politika dhe institucionalizimi politik i qëndrueshëm, liberal-demokratik, ashtu siç pohojnë Daron Acemoglu dhe James Robinson në librin e tyre “Përse kombet dështojnë”,  i lë popujt e Ballkanit në varfëri si pasojë edhe të politikave të imponuara nga jashtë, të cilat janë jofunksionale dhe i lënë këto vende të pazhvilluara ekonomikisht.

Pra, duke mos qenë të pjekur politikisht dhe institucionalisht, duhet së pari që të ndiqet rruga e stabilitetit të vendeve perëndimore, pra, kalimi nga uniteti etnik dhe stabiliteti etnik, pastaj institucionalizimi etnik e deri tek bashkëpunimi fqinjësor.

Vetëm arritja e një paqeje konsensuale dhe  drejtësia e mirë-drejtuar nga Perëndimi në bashkëpunim të thellë dhe të hollë me elitën politike të Ballkanit dhe pa imponime mund ta stabilizoj këtë rajon. Përndryshe me imponime të projekteve të tyre që nuk i shkojnë aspak për shtati Ballkanit nuk mund të arrihet askund, pasi duke vazhduar kështu asnjëherë nuk do të shuhen etjet e shteteve fqinje për t’i realizuar projektet e tyre për tokat shqiptare e sidomos projektet e Serbisë.

Por, pranimi i gabimit dhe vazhdimi i rrugëtimit drejt krijimit dhe realizimit të interesave me negociata të drejta dhe jo të imponuara me restrikcione nga bashkësia ndërkombëtare do të ishin opsionet  fitimtare.

Bashkësisë ndërkombëtare, nëse do t’i interesoj  vetëm paqja dhe jo drejtësia ashtu siç pohonte dikur edhe vetë Lordi Grey, nuk do të arrihet që asnjëherë të krijohet paqja, dhe si i tillë Ballkani  gjithmonë do të mbetet një vatër e krizave.

Mjetet multietnike për funksionimin e shteteve etnike,  do të vazhdojnë të mungojnë dhe ato po vazhdojnë t’i bëjnë vendet e Ballkanit jofunksionale, përderisa kërkohet që brenda shteteve multietnike të krijohen instrumente politike etnike.

Sot, në kohën kur qytetaria po ngrihet dhe po bën pjesë në vendimmarrje çdo herë e më shumë dhe në të njëjtën kohë bashkësia ndërkombëtare tenton që projektet e veta t’i imponojë pa pëlqimin e popullit, ato do të vazhdojnë të zgjojnë zemërimin e publikut dhe kundërshtimin e tyre, meqenëse duke mos qenë pjesëmarrës në informacionet e drejtpërdrejta ata kanë të drejtë të dyshojnë në projektet e të tjerëve për ta.

Veprime të tilla nuk është e thënë që të mos mund të fillojnë edhe nga vetë vendet e Ballkanit në përgjithësi apo shqiptarët e sidomos klasa akademike dhe intelektuale shqiptare në veçanti.