Një NATO e gatshme për një botë të paparashikueshme

Albulena Halili

 

Samiti i NATO-s që mbahet në Varshavë pritet të jetë samit me rëndësi të madhe historike në 25 vitet e fundit apo edhe që nga themelimi i kësaj organizate. Agjenda e takimit është një agjendë e ngjeshur dhe mjaft e ndërlikuar, duke filluar nga përshtatja ndaj sfidave të ndryshme të sigurisë në shekullin XXI deri te dilemat më komplekse të vendimmarrjes. Përveç se të ndërlikuara, këto sfida janë edhe të paprecedenta siç është edhe mjedisi i marrëdhënieve ndërkombëtare në të cilin jetojmë sot. Përkufizimi më i drejtë i këtij mjedisi, i cili na rrethon sot, është një botë e paparashikueshme që përballet me kërcënime që vijnë nga aktorë të kombinuar shtetërorë dhe joshtetërorë dhe një Rusie e cila, kohëve të fundit po karakterizohet me ambicie që e tejkalojnë fuqinë reale të saj.

Përshtatja ndaj sfidave të mjedisit të ri të sigurisë ndërkombëtare është shumë e vështirë, meqenëse çdo qëllim i ri apo modifikim strategjik duhet të ketë arsyetime të fuqishme dhe mbështetje morale nga anëtarët e saj, gjë e cila në shumë raste ka dështuar që të arrihet.

Në një kohë kur kërcënimi po globalizohet është e domosdoshme që të globalizohet edhe gatishmëria e përgjigjes dhe mbrojtjes në raport me këto kërcënime. Globalizimi i kërcënimeve e bëri NATO-n dhe SHBA-të në veçanti, të mendojnë për një bashkëpunim të mundshëm me Rusinë. Por, pas ndërhyrjes së Rusisë në Ukrainë në vitin 2014, është vërtetuar se Rusia nuk heq dorë nga doktrina e saj tradicionale, ajo e gjeopolitikës perpetuale dhe rikthimit te historia. Andaj me të drejtë thuhet se shtetet mund të krahasohen me natyrën njerëzore, siç thoshte teoricienti i realizmit klasik, Morgentau. Strategjia e politikëbërjes ruse është kryekëput realiste e mbështetur në teorinë e lojës së shumës zero në raport me Perëndimin dhe Dialogu Melian i Tukitidit mund të shërbejë si një vepër udhërrëfyese në këtë rast. Sfida më e madhe e këtij samiti lidhur me Rusinë është aftësia e Perëndimit për të pranuar realitetin e ekzistimin të dy botëkuptimeve të ndryshme apo mënyrave me të cilën të dy palët e perceptojnë të njëjtën botë, dhe se kjo s’ka ndërruar.

Para mbajtjes së Samitit, Rusia ka akuzuar se Aleanca Veri-Atlantike pëmes këtij samiti po provokon një garë armatimi. Madje Putin është shprehur se NATO kërkon të gjejë tek veprimet e Rusisë pretekst për të pohuar legjitimitetin dhe nevojën e ekzistencën së saj. Në vend të kësaj ai ka propozuar krijimin e “një arkitekture të re për siguri të barabartë dhe të pandashme që do të shtrihet nga Atlantiku deri në Paqësor”. Këto deklarata e mohojnë rendin ndërkombëtar ekzistues unipolar dhe dëshmojnë synimet e Rusisë për t’u bërë ndërtuese e një rendi të ri botëror sipas pikëpamjeve të saj, por në disproporcion me fuqinë e saj të vërtetë. Përderisa akoma nuk është farkëtuar një rend ndërkombëatar i pranuar përgjithësisht, me gjithë rritjen relative të saj, Rusia akoma mbetet vetëm një superfuqi potenciale, ndërkaq rendi ndërkombëtar një rend unipolar.

Sfida tjetër e aleancës ndodhet brenda vetes së saj. Brexit, apo dalja e Britanisë nga Bashkimi Evropian, ka ndikuar në masë të madhe në unitetin mes shteteve të Bashkimit Evropian, duke paralajmëruar një rend evropian të mbështetur në politikën e vjetër të kontinentit “Raison d’état”. Paqëndrueshmëria politike e kësaj organizate supranacionale është një indikator i keq edhe për Aleancën e Traktatit Veri-Atlantik, e cila në vete ka të dy komponentët e vetë natyrës së organizatës: atë politik dhe atë ushtarak. Çdo nënvlerësim i njërit apo tjetrit, mund të çojë në dobësim të fuqisë së saj. Kjo sfidë ngjitet edhe më lart në listën e prioriteteve, kur kihet parasysh fakti se Lufta në Siri, implikimi rus në këtë krizë dhe luftimi i saj hibrid kanë shkaktuar valën më të madhe të refugjatëve në botë që nga Lufta e Dytë Botërore. Kriza e refugjatëve ka vënë në dukje kufijtë e brishtë të Evropës dhe jokohezionin mes shteteve anëtare të cilët, kishin hequr dorë nga një pjesë e sovranitetit të shtetit të tyre në të mirë të mirëqenies e prosperitetit kontinental.

Krizat e fundit globale kanë bërë jetike nevojën që NATO të mbrohet në shumë fronte, si gjeografikisht ashtu edhe në llojllojshmërinë e veprimeve të saj. Në fillim ajo ka nevojë për krijimin e dy strategjive gjeografike: një strategji të Lindjes dhe një tjetër të Jugut. Përcaktimi i mënyrës së veprimit dhe përgjigjes duhet të përcaktohen nga veprimi dhe mënyra përmes së cilës ajo kërcënohet. Mënyra e deritanishme konvencionale e përgjigjes mund të jetë e zbatueshme vetëm në Lindje, ndaj do të ishte e pranueshme vetëm një rishikim i strategjisë së saj të Lindjes, pa pasur nevojë për krijim të një strategjie krejtësisht të re. Ndërkaq ajo mbetet e papërshtatshme për kërcënimet që vijnë nga Jugu i aleancës, meqenëse ato kanë tendencën e të qenit asimetrike. Andaj, nevoja për transformim të mënyrës së veprimit dhe përgjigjes së NATO-s dhe përshtatja e saj me këtë mjedis është e domosdoshme për të mos thënë lidhet me vetë aspektin ontologjik të aleancës.

Ky samit duhet të shërbejë si forum për të dëshmuar se NATO përkundër sfidave të saj të brendshme u qëndron  në mënyrë të padiskutueshme besnike parimeve mbi të cilat ajo është ndërtuar, solidaritetit mes anëtarëve të saj, kohezionit të brendshëm dhe sigurisë kolektive. Kështu ajo është e aftë t’ju përgjigjet me mënyrën dhe intensitetin e duhur sfidave bashkëkohore të shekullit 21, jo vetëm në hapësirën gjeografike të fushëveprimit të saj por edhe përtej

 


Bardhyl Mahmuti

Një numër i mediave elektronike në gjuhën shqipe, tre muaj më vonë, ia plasuan opinionit publik shqiptar propagandën ruse.

Me dekret të veçantë të Vlladimir Putinit, të datës 9 dhjetor 2013, u krijua “Rossia Segodina” (Rusia Sot), institucion zyrtar i propagandës ruse drejtuar opinionit publik ndërkombëtar. Një vit më vonë, në nëntor të vitit 2014, Rusia e zyrtarizoi shërbimin e vet informativ multi-media me emrin “Sputnik”.

Nuk do të përmend numrin e madh të shkrimeve që ky institucion i propagandës ruse shpërndau kundër pavarësisë së Kosovës në përgjithësi dhe UÇK-së në veçanti. Po ndalem vetëm në shkrimin që u publikua pas zgjedhjes së Hashim Thaçit, president i Kosovës. Më 1 prill 2016,  Shërbimi informativ multi-media rusë “Sputnik” shpërndau shkrimin e titulluar “German Intel Had Mafia Dossier on Kosovan President Since 2005” (Dosje e vitit 2005 e Shërbimit Inteligjent Gjerman për kokën e mafies, Presidentin e Kosovës).

Kam bindjen e plotë se asnjë lexues i shkrimit tim nuk habitet që shërbimet informative ruse (qofshin ato shërbime multi-media apo të natyrave tjera),  publikojnë shkrime të tilla. Ajo që është e habitshme lidhur me këtë shkrim qëndron në faktin se një numër i mediave elektronike në gjuhën shqipe, tre muaj më vonë, ia plasuan opinionit publik shqiptar propagandën ruse, por të kamufluar si «dosje e Shërbimit Federal Informativ Gjerman (BND), të publikuar nga Wikileaks».

Pa asnjë rezervë për prejardhjen e këtij shkrimi, një numër i mediave elektronike në gjuhën shqipe i shpërndanë akuzat tanimë të njohura kundër Hashim Thaçit dhe udhëheqësve tjerë të UÇK-së. Gjenezën e kësaj propagande e kam trajtuar hollësisht në librin tim «Mashtrimi i Madh». Po ndalem shkurtimisht vetëm në Dosjen “sekrete” të Shërbimit Sekret Gjerman. Kjo dosje nuk është as “dosje sekrete”, siç pretendohet (për arsye se është shpërndarë falas në internet: BND Kosovo Feb 2005 vs Vertraulich) e as “dosje e Shërbimit Sekret Gjerman”.

Kjo dosje nuk është asgjë tjetër pos parafrazim i «Librit të bardhë» të Shërbimit Sekret Serb, botimi i vitit 2003. Për dallim nga ata që fshehin burimin e vërtetë të informatave të tyre serbo-ruse, njerëzit që përgatitën dosjen në emër të Shërbimit Sekret Gjerman ruaj një shkallë të sinqeritetit.

Në Dosjen e Shërbimit Sekret të Gjermanisë (BND-së), në faqen 14, pika 2.2.1, thuhet qartë se burim informate për përpilimin e kësaj dosjeje ishte Shërbimi Sekret Serb (BIA).

Do të kishte qenë e ndershme që të gjithë ata gazetarë që fshihen prapa Wikileaks (apo amerikanëve), për të shpërndarë propagandën serbo-ruse të bëhen të sinqertë, së paku si përpiluesit e dosjes në fjalë dhe të tregojnë se dosja është faqosje në gjuhën gjermane e propagandës serbe.

Nuk ka turp më të madh se të shpërndash propagandën serbe të ambalazhuar me petkun gjerman për ta njollosur Nazar Mehmetin, si gjoja “udhëheqës i një grupi të organizuar kriminel që e financoi Thaçin dhe UÇK-në”. Nazar Mehmeti është një biznesmen i suksesshëm amerikan, me origjinë nga trojet etnike shqiptare në Maqedoni, i cili i ka ndihmuar luftërat çlirimtare si asnjë biznesmen tjetër! Lufta speciale që Shërbimi Sekret Serb ka bërë vazhdimisht kundër Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Fatmir Limajt, Ramush Haradinajt, figurave të tjera të UÇK-së dhe atdhetarëve të mirëfilltë, nuk duhet të zë vend në hapësirën mediatike në gjuhën shqipe.

Njerëzimi nuk i meriton poetët

Xhemazije Rizvani

Në një ditë të bukur qershori, në një përpjekje për intervistë me poetin, siç e quajnë tashmë, shqiptaro- meksikan Xhevdet Bajrën, doli një bashkëbisedë krejt spontane që s’është intervistë dhe as poezi.

Mbresa leximi:

Poezinë e Bajrajt e kam lexuar si gjimnazist dhe nëpërmjet saj kam kuptuar jo vetëm vuajtje njerëzore, po edhe histori politike dhe vizion për një botë më të mirë. Më ka rastisur që të lexoj autorë të tjerë paralelisht me Bajrajn dhe kur kthehesha te poezia e tij, më dukej që sapo e kisha ndezur një Marlboro pasi e kisha fikur paraprakisht një Bozhur.

Uran Krasniqi, gazetar

Xhevdet Bajraj, një poet i cili në të gjitha poezitë e tij shpreh një melankoli që e mbulon tërë qenien e vet si brenda, ashtu dhe jashtë saj. Ai na bën edhe ne të flasim me poezinë e tij që jo rrallë ka dhembje, mall, dashuri për atdheun që e ka larg.

Albulena Zylbeari, profesoreshë e gjuhës shqipe

Poezi që prekin një dimension tjetër të tragjedisë dhe shembjes njerëzore.  Herë ajo shfaqet si një komedi e zezë që qesh me dhembjen, siç  qesh egoja e pamëshirshme jona dhe në fund, pasi e kupton, të rrëqeth të tërin.

Kushtrim Zendeli, lexues i pasionuar librash, stomatolog i diplomuar

Xhevdet Bajraj: U iki intervistave. Përtoj ta braktis Rahovecin dhe pse e ndjej veten si në moçal.

Me shkrim më duket se bëj art, ndërsa kur flas, më duket sikur jam i çmendur. Më komod e ndjej veten buzë artit se buzë çmendurisë. Nganjëherë s’di pse më duken e njëjta gjë.

Xhemazije Rizvani:  Ju poetët jeni pak të çuditshëm…

Xhevdet Bajraj: Pak jo, por shumë të çuditshëm, shyqyr që jemi aq pak hahaha…

Xhemazije Rizvani:  Prej nga buron “çudia” te poetët?

Xhevdet Bajraj: Nga ndjenjat.

Xhemazije Rizvani: Cila? Ne “të tjerët” s’jemi krejt pa ndjenja.

Xhevdet Bajraj: Perceptimi, guximi për ta parë botën në mënyrë të veçantë, si dikur në fëmijërinë e njerëzimit.

Xhemazije Rizvani: Mos keni ndonjë ndjenjë tepër ju poetet. Si duken gjërat prej atij këndi?

Xhevdet Bajraj: Mbase dhe e kemi. Na dhemb jeta edhe kur nuk duhet.

Xhemazije Rizvani: Kjo është vërtet e çuditshme. E keni përjashtuar lumturinë?

Xhevdet Bajraj: Jo. Jemi gjithmonë në kërkim të saj. Përderisa e kërkojmë, jemi të lumtur, apo përpiqemi të jemi. Ku ta di?! S´di ç´të them për botën në përgjithësi. Njerëzimi nuk i meriton poetët (piktorët dhe kompozitorët), edhe pse të gjitha këto njeriu i bart me vete si peshqesh që nga origjina.  E meritojnë veç një përqindje shumë e vogël e njerëzve.

Xhemazije Rizvani: Cilët?

Xhevdet Bajraj: O, Këtu fut sa të duash, por le të jenë ata që vuajnë dhe ata që dashurojnë. Se s’di pse e kam ndjenjën sikur jemi duke e bërë intervistën hahaha…

Xhemazije Rizvani:  Pse nuk e keni ndjenjën se po bëjmë një poezi për shembull? Ç‘ka me tepër se kjo bashkëbisedë poezia? A është e zorshme ta shkruash?

Xhevdet Bajraj: Kjo është e bukura e të shkruarit dhe jo kamera. Edhe pse s´ia kam frikën kamerës.

Poezia  ka shumë  më tepër se kjo bashkëbisedë. Është e tërë jeta,  jo veç e individit, por e të gjithë llojit njerëzor.

Xhemazije Rizvani: Ju jeni profesor i poezisë. A mund te ma mësoni poezinë? Dua ta shkruaj me çdo kusht?

Xhevdet Bajraj: Normal që mundet.

Xhemazije Rizvani: A është kusht ta duash aq sa unë e dua poezinë?

Xhevdet Bajraj: Po, është. Bile është njëri nga kushtet kryesore, ndërsa një tjetër është vetëdija se jemi të vdekshëm. Kur e di këtë, ke një mundësi ta shkruash jetën tënde për ata që do të vijnë.

Xhemazije Rizvani: Po? E nëse është dashuri e njëanshme: unë e dua, ajo (poezia) nuk më do?

Xhevdet Bajraj: Poezia i do të gjithë, përveç atyre që shtirren poetë.

Xhemazije Rizvani: Cilët poetë i do më shumë dhe i ke lexuar? Ta shoh mos qëndron suksesi te gjërat që lexoni?

Xhevdet Bajraj: Nuk qëndron puna tek autorët, por te poezitë e veçanta. Kjo do të ishte njëra anë e medaljes, kurse ana tjetër është tek autorët që nuk e kanë asnjë perlë, por vepra e tyre shndërrohet në perlë.

Xhemazije Rizvani: E si behen, pra, të veçanta? Si kjo? Mbase tani dukem tamam si ata studentët tuaj të bezdisshëm që presin në radhë për t‘u bërë poetë.

Xhevdet Bajraj: Ka poezi apo vargje që ta ndryshojnë jo veç poezinë, por edhe jetën. Nganjëherë këto të dyja më duken një. Jo gjithmonë autorët më të mirë, apo poezitë më të mira, sipas kritikëve, të ndryshojnë jetën.

Xhemazije Rizvani:  Si ta ndryshojnë jetën njëherë?

Xhevdet Bajraj: Dërgoma poezinë tënde më të mirë (sipas teje).

Xhemazije Rizvani: Nuk e kam shkruar ende.

Xhevdet Bajraj: Padiktueshëm ta ndryshon. A e ke lexuar I huaji të Kamysë? Zgjohesh një mëngjes dhe e ndjen që nuk je i njëjti person, që lisin që e ke para dyerve të shtëpisë të duket sikur e sheh për herë të parë…

Xhemazije  Rizvani: E kam lexuar jo vetëm pse kemi lindur në ditën dhe muajin e njëjtë me Kamynë, më 7 nëntor.

Xhevdet Bajraj: Sa mirë! Ndërsa unë me Markezin.

Xhemazije Rizvani:  Nëse do të kërkoja ca këshilla për ata që duan të bëhen poetë?

Xhevdet Bajraj: Duhet t’i lexojnë poetët. Veç poeti i lexon poetët edhe Zoti, nëse ekziston.  Është shumë e lehtë të shkruhet poezia, veç është i rëndë kërkimi brenda vetes.

Xhemazije Rizvani: Atëherë i bie se edhe Hitleri ka qenë poet.  Ai e ka dashur poezinë, bile dhe ka shkruar disa sosh.

Xhevdet Bajraj: Jo, por e ka pasur guximin e poetit, apo ka dashur të identifikohet me ta. Poezia është si jeta, e konsumove apo jo, një është. Është një lloj hakmarrjeje ndaj vdekjes.

Xhemazije Rizvani: Kanë filluar shumë ta shkruajnë poezinë. Aq sa më duket se secili do që të vdesë si poet.

Xhevdet Bajraj: Ka shumë pak poetë. Do që kanë vdekur mbahen mend për 4-5, apo 2-3 poezi, do për një libër,  për fat të keq. Jo bre, tingëllon keq, por po e them ndryshe. Te jeta janë do roje të dritës, por dritën e kanë pas shpine, kurrë nuk e shohin. Apo, një lloj i poetëve do të ishte ky që gjithmonë e shohin errësirën, madje e kafshojnë errësirën dhe për ndryshim nga bletët, prodhojnë dritë.  E ka pas thënë këtë dikush moti…

Xhemazije Rizvani: Ju cili jeni?

Xhevdet Bajraj: Për fat të keq, ky që e përshkrova. Albatrosi dhe “Himni i bukurisë” të Bodlerit ma kanë ndryshuar jetën, por Bodleri s´është poeti im i prefeeruar. Pastaj, Neruda dhe “20 këngë dashurie dhe një këngë pikëllimi”, por, po ashtu, s´është poeti im i preferuar.

Xhemazije Rizvani: Pse nuk janë?

Xhevdet Bajraj: Sepse duhen lexuar ne moshë të caktuar si shumë poetë apo prozatorë.

Xhemazije Rizvani: Në cilën moshë lexoheshka “Albatrosi” , “Himni i bukurisë”?

Xhevdet Bajraj: Bodleri duhet të lexohet prej moshës 17 deri më 22-vjeçare, apo 25, maksimumi 27.

Varet nga inteligjenca dhe përkushtimi. Sidoqoftë, ai është njëri nga ata që e ka ndryshuar njëherë e përgjithmonë poezinë evropiane.  Ka figura tek ai që edhe një plak e le pa frymë, por nuk është aty esenca.

Xhemazije Rizvani: Cilat poezi lexohen pas moshes 30-vjeçare?

Xhevdet Bajraj: Eh, nuk janë të gjithë poetët për të gjithë ata që vijnë. Nëse je lule kaktusi, ti do ta duash shkretëtirën, nëse je lule mëngjesi, ti do ta duash veç dritën e mëngjesit, nese je…. Për këtë arsye desha t´i lexoj 5 poezi tuat.

Xhemazije Rizvani: Ju premtoj që do t’ua dërgoj sapo t’i shkruaj.

Xhevdet Bajraj: Përndryshe i përshtatem çdo studenti, apo përpiqem të bëjë këtë. Shkruan prozë atëherë?

Xhemazije Rizvani: Unë jam pakëz student i komplikuar, nuk i bëj detyrat e shtëpisë. E kisha fjalën për ato 5 poezitë.

Xhevdet Bajraj: Atëherë s´do të mësosh asgjë nga intervista.

Xhemazije Rizvani: Pse? Kjo bashkëbisedë poezi është?

Xhevdet Bajraj: Edhe kjo është poezi. Kjo bashkëbisedë është sepse jam i mërzitur, Vjollca shkoi në Prishtinë, i thashë që do t´i bashkangjitem nesër, bën shumë vapë dhe sepse më keni pritur shumë bukur në Tetovë.

Xhemazije Rizvani: Paskeni arsye që jeni i mërzitur, edhe pse s’dukeni njeri i lumtur, këtë e thotë dhe Vjollca (bashkëshortja)?

Xhevdet Bajraj: Cili njeri normal mund të duket i lumtur kur e di që edhe 50 vjet do të shndërrohet në një grusht dhé, ndersa nuk do t´i kujtohet asgjë nga kjo botë. Madje as se ka pasur dhembje dhëmbi, as se i është dridhur ndonjëherë zemra nga frika a dashuria.

Xhemazije Rizvani:  Vërtet e tmerrshme. Po ka dhe gjëra për të cilat mund të jesh i lumtur që harrohen, mbulohen, si të thuash!?

Xhevdet Bajraj: Natyrisht, por ato nuk e bëjnë një njeri të lirë. Njeriu i zakonshëm është i humbur, si të them. Jemi ai apo ajo në çfarë na ka shndërruar botëkuptimi aktual për jetën në rrethin në të cilin jetojmë. Jemi ajo çka kanë dëshiruar prindërit tanë, farefisi, rruga, shkolla, religjioni . Të jesh artist do të thotë të rebelohesh ndaj të gjitha këtyre që i përmenda dhe të mbetesh njeri. Ç´është jeta në fund të fundit?! Mund të përgjigjemi në këtë pyetje me citate dhe kjo nuk do të na bëjë që ta kuptojmë. Oktavio Paz në një poezi thotë: kur dy veta shikohen në sy, lind një botë. Njeriu sot as nuk ka kohë ta vështrojë,  e aq më pak të mendojë për botën. Lexoje një poezi të Kavafisit, Itaka quhet apo Fundi i botës nga Çesllav Milloshi, janë dy nga poezitë që i përdori në fillim të çdo semestri. Mbase e di që Kavafisi ishte grek që veç një vit apo më pak ka jetuar në Greqi, edhe atë para se të vdiste, d.m.th. si plak.

Xhemazije Rizvani: Secili në mendje ka një Itakë ku do të mbërrijë.

Xhevdet Bajraj: E ka greku tjetër, Nikos Kazanzaqis një roman në vargje kur Odiseu kthehet në Itakë dhe mërzitet aty, kështu fillon libri. Spanjisht është La última tentación de Cristo.

Xhemazije Rivani: Shqip është Krishti kryqëzohet përsëri.  Është pak cinik Nikosi aty.

Xhevdet Bajraj: Por, e ka logjikën e vet, se në roman e kryqëzojnë një aktor nga teatri që e formojnë refugjatët, d.m.th. e kryqëzojnë politikanët lokalë të një vendi të vogël. Cinik po, por i mrekullueshëm. Nuk e paskam ditur që e kemi të përkthyer në shqip.

Xhemazije Rizvani: Si nuk e paskeni ditur? Ju s’jetoni shqip më?

Xhevdet Bajraj: Jetoj njerëzishëm. Domethënë kafshërisht.

Xhemazije Rizvani: Ashtu rrojmë të gjithë, përderisa tanimë askush nuk kryqëzohet.

Xhevdet Bajraj: Jo të gjithë. Shumica jetojnë si personazhe në teatrin e kukullave, ose janë perzonazhe të një libri që s´e hap kush, ndërsa nuk e marrin guximin të rebelohen, qoftë edhe të ikin nga libri. Shkrimtari i mirë i ndjek ata.  Tani më duhet të iki. Ishte bisedë e mirë, më shpëtove ditën…

Xhemazije Rizvani: Falemnderit shumë, profesor!


Shqipëria, kjo «mace e zezë» për francezët

 

Bujar Sinani 

 

“Kjo do të jetë një ndeshje e ndërlikuar. E njohim mirë kombëtaren shqiptare, cilësitë dhe dobësitë e saj. Është një ekip shumë kompakt, i cili mbrohet mirë dhe që di të luajë me topin”.

E radhitur në pozitën e 42-të në klasifikimin e FIFA-s, në aspektin teorik, Shqipëria mund t’ia kishte zili Francës për shumë gjëra, këtu përfshirë trofetë e fituara apo edhe lojtarët të cilët aktivizohen me ekipet më të mira evropiane. Në gjashtë ndeshjet e realizuara kundër Francës, Shqipëria ka pësuar në katër takime, edhepse në dy ndeshjet e fundit, avantazhi i ka takuar ekipit tonë kombëtar.

E radhitur në vend të dytë në grupin e parë kualifikues, me 4 fitore, 2 barazime dhe 2 humbje, Shqipëria e tregoi qysh në ndeshjen e parë të Kampionatit Evropian, se nuk është aty rastësisht. Duke u mbështetur mbi një mbrojtje me përvojë  dhe te një repart mesfushe i cili është mjaft solid, seleksionuesi italian i kombëtares, Xhani De Biazi, ia doli që ekipin tonë kombëtar ta kualifikojë për EURO 2016, duke e shkruar kështu historinë e futbollit shqiptar. Për Shqipërinë dhe shqiptarët, kjo është një arritje e madhe, ndërsa për këtë arritje, strategut italian iu dha edhe shtetësia shqiptare.

Me një vendosje 4-1-4-1, ish trajneri i Udinezes ose Torinos, për pak sa nuk e eliminoi Zvicrën në ndeshjen e parë të Shqipërisë në Euro2016,  ndeshje kjo e zhvilluar në stadiumin Boller në Lens. Edhe përkundër largimit të Lorik Canës me karton të kuq që në minutën e 36-të, Shqipëria dëshmoi një agresivitet dhe lojë superiore karshi zvicerianëve. «Forca e Shqipërisë mbështetet mbi lojën ekipore dhe sensin e sakrificës» – pati deklaruar De Biazi fill pas ndeshjes.

 

Një ndeshje e “ndërlikuar”

Për francezët, ekipi shqiptar nuk është anonim dhe duke filluar nga ndeshjet përgatitore në kuadër të eliminatoreve për Kampionatin Evropian, ata kanë qenë të paralajmëruar për cilësitë e kundërshtarit të tyre të sotëm. Që nga barazimi i parë në ndeshjen e luajtur në Ren në nëntor të vitit 2014, deri te disfata e pësuar në Elbasan në qershor të 2015-tës, seleksionuesi francez Didie Deshomp mesa duket nuk e ka gjetur akoma zgjidhjen përkatëse kundër formacionit shqiptar. Njëri ndër lojtarët e ekipit kombëtar francez, Musa Sisoko, dy ditë para ndeshjes pati deklaruar: «Kjo do të jetë një ndeshje e ndërlikuar. E njohim mirë kombëtaren shqiptare, cilësitë dhe dobësitë e saj. Është një ekip shumë kompakt, i cili mbrohet mirë dhe që di të luajë me topin».

Duke u bazuar te fakti se reparti sulmues i ekipit tonë kombëtar nuk është nga më të rrezikshmit, në letër, Franca teoretikisht do të duhej t’ia dalë pa problem në këtë takim. Megjithatë, dy ndeshjet e fundit miqësore me Francën dhe sidomos ndeshja e parë e Shqipërisë në Euro 2016 kundër Zvicrës, gjatë së cilës zhvilloi një lojë shumë të mençur, ngjallin shpresë për një rezultat pozitiv nga njëra anë, ndërsa nga ana tjetër i frikësojnë francezët. Nuk është e rastit që ata në mediat e tyre e kanë cilësuar Shqipërinë – një «mace të zezë».

 

 


Reflektime kombëtare pas një loje futbolli

 

Shemsedin Ibrahimi

 

Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, ai i Kosovës dhe liderët e shqiptarëve në Maqedoni, por edhe shqiptarët kudo nuk patën asnjë moment të brengosen për veprimet individuale të personave të caktuar (sepse veprime te tilla nuk kishte), gjatë pjesëmarrjes së shqiptarëve në Kampionatin Evropian të futbollit. Shqipëria dhe tifozët kuq e zi dëshmuan edhe njëherë se kanë zemër, se nuk ushtrohen as për vandalizëm e as për t’u treguar të tjerëve se sa të fortë e të ashpër janë. Për herë të parë komentuesit e sportit bënë më shumë komente për tifozët, për sjelljen e tyre, për pamjen e tyre. Fitues të këtij kampionati këtë vit janë shqiptarët, sepse ata mbushën titujt kryesor të gazetave dhe portaleve evropiane e botërore në dy aspekte: me lojën kundër Zvicrës, ku në fushë nga të dy ekipet kishte 16 shqiptarë, kur në një ndeshje luanin kundër njëri-tjetrit dy vëllezër, ku flamuri shqiptar merrte përmasa gjigande dhe në aspektin e dytë: në lojën kundër Francës, tifozët kuq e zi i dëshmuan botës se si duhet të mbështet ekipi kombëtar, se tifozët kundërshtarë nuk janë armiq po se janë miq që luajnë kundër njëri-tjetrit dhe ekipi kombëtar i futbollit dëshmoi se është i fortë, i konsoliduar dhe se mund të përballet më këdo, qoftë edhe me Francën.

Po të reflektohet esëll, kuptohet se kjo nuk u organizua, nuk u bë për t’u treguar të tjerëve se çfarë jemi, por se ne jemi këta, pra pjesa më vitale e Evropës. Ajo pjesë që Evropa që moti e ka humbur në karakterin e saj.

Në fushën e futbollit ekipi shqiptar përfaqësohet me potencialin tërësisht unik, të pa importuar, të pa natyralizuar. Të gjithë futbollistët janë shqiptarë. Kur përballesh me Kombëtaren Shqiptare nuk përballesh me të tjerët, por thjesht me kombin shqiptar.

Gazetat franceze shkruajnë “Shqiptar ejani kur të doni”. Pra shqiptarë, jo Shqipëri, jo tifozë. Të gjithë. Ky është imazhi ynë i vërtetë. Kështu na do Evropa, ashtu si jemi në të vërtetë e jo ashtu si duan ca të tjerë.

Disa nga gazetarët dhe opinionistët e njohur nga të gjitha trojet shkruan me tone pozitive për të gjithë atë që ndodhi dhe po ndodh në Francë. Jo se ata nuk janë profesionistë dhe të paanshëm, por se vërtet ishte ashtu.

Kemi një unison në shpërndarjen e imazhit të kombit shqiptar në botë. Një frymë e re po shfaqet dhe këtë po e dëshmojnë shqiptarët.

Kjo frymë, pritet të kaplojë edhe politikën shqiptare, e cila di të përshtatet për të qëndruar atje ku është, pra në pushtet, ose në opozitë, por gjithsesi diku në sistemin politik. Nuk zhbëhet, nuk hiqet kujtesa kolektive. Ky kampionat do të jetë pjesë e kolektivizmit tonë dhe individualitetit të theksuar.

Tani mbetet vetëm të presim! PO, në dreq le të shkojë gjithçka, mjaft kemi pritur. Shqipëria jonë po përvijohet ashtu si duam ne, me të gjitha tiparet dhe futbolli ishte ai që përçoi këtë energji kombëtare.

Në fillim të kampionatit evropian u bënë kalkulime se sa para iu duhet tifozëve të secilit shtet për ta ndjekur në stadium ekipin e tyre kombëtar. Shqiptarët ishin më me pak të ardhura. Kaq, askush më nuk e përmendi këtë sepse shqiptarët nuk pyesin për para, kur është në pyetje Shqipëria. Në të gjitha ndeshjet e futbollit, stadiumet e Francës u veshën me ngjyrën kuq e zi.

Tani presim! Kjo pritje si duket do të jetë e gjatë, por në fund sërish do të ngadhënjejë Shqipëria dhe shqiptarët. A nuk ishte kështu deri më tani?

 


Alternativa shqiptare e krizës – refleksion historik i padrejtësive

Shemsedin Ibrahimi

 

Është e qartë, Maqedonia po kalon nëpër një krizë e thellë politike, në të cilën është vështirë të krijosh një pasqyrë të qartë të gjithë asaj që po ndodh. Kush dhe kujt i bën lajka? Kush me kë po bashkëpunon? Kush ka realisht përkrahjen më të madhe te populli?  Kush flet drejt, e kush bën propagandë?

E gjithë kjo ndodh kur e vendos veten në pozitën e një banori që jeton në Maqedoni. Nëse mendon si shqiptar i Maqedonisë, atëherë gjërat sikur qartësohen.

Duke filluar që nga pavarësia e Maqedonisë, e cila asnjëherë si e tillë nuk është pranuar nga shqiptarët e Maqedonisë (kujtoj këtu referendumin për pavarësi, i cili u bojkotua nga shqiptarët), agjenda shqiptare ka qenë pjesë e çdo bisede, konference, takimi ose thjesht fushate zgjedhore ose politike.

Elita politike dhe intelektuale e shqiptarëve të Maqedonisë deklarativisht e ka shprehur çdo herë këtë si pjesë e zgjidhjes së problemeve në këtë shtet, si diçka të domosdoshme ose pa të cilën ky shtet s’do të funksionojë.

Agjenda shqiptare ka qenë dhe është e vetme, unike dhe pjesë e zgjidhjes së krizës dhe problemeve të këtij shteti, pavarësisht se në shikim të parë duket se lufta po zhvillohet në “kampin e tyre” dhe brenda tyre.

Nga takimi i dështuar i Vjenës u përvijua edhe një fakt i pamohueshëm, se shqiptarët janë pjesë e zgjidhjes së problemit dhe jo krijues të problemit. Derisa maqedonasit akuzonin  njëri-tjetrin, përfaqësuesit shqiptarë, pa përjashtim, shprehën brengosjen e tyre për ardhmërinë e këtij vendi.

Bashkësia ndërkombëtare, duket se po punon në qetësimin e gjendjes, duke lëshuar deklarata kërcënuese për bartësit e institucioneve kryesore maqedonase, se nëse nuk respektojnë marrëveshjet , Maqedonia do të izolohet. Në këtë drejtim është edhe emërtimi i përfaqësuesit special gjerman për Maqedoninë, Johannes Haindl , i cili do të duhet të ndërmjetësojë në zgjidhjen e krizës politike.

Në Shkup, nga ana tjetër po zhvillohen të ashtuquajturat revolucione dhe kontrarevolucione. Kurse përfaqësues të ca lëvizjeve dhe organizatave shqiptare sikur e prishën këtë atmosferë “revolucionare”, duke protestuar kundër pushtetit.

Qasja shqiptare ndaj Takimit të Vjenës, dëshmoi edhe njëherë se shqiptarët janë faktor konstruktiv, i pjekur dhe vizionar. Futja e agjendës shqiptare në çështje të “huaja ideologjike” rrezikon të gllabërohet, asimilohet dhe zhbëhet, duke u bërë pjesë e agjendave me ngjyra në njërën anë apo “antiko-maqedonase” në anën tjetër.

Pas dështimit të takimit të Vjenës, partia shqiptare në pushtet, BDI, ftoi të gjitha subjektet politike të marrin përgjegjësitë që kanë para qytetarëve dhe të sjellin vendime në interes të tyre. Bashkimi Demokratik për Integrim kërkon që t’i jepet shans çdo procesi të mundshëm për tejkalimin e krizës që do ta kthejë vendin në agjendën e integrimit.

Partia Demokratike Shqiptare, edhe ajo pjesëmarrëse në bisedimet e Përzhinos, vlerëson se dështimi i takimit të Vjenës dëshmon qëndrimin e kësaj partie se qasja e subjekteve që përbëjnë aktualisht qeverinë është joserioze në raport me marrëveshjen politike të verës së kaluar.

Partitë e vogla shqiptare, të cilat akoma nuk kanë marrë legjitimitet nga votat e shqiptarëve po përpiqen që nëpërmjet protestave, qoftë vetanake apo duke marrë pjesë në protestat e opozitës maqedonase, të masin potencialin e tyre për zgjedhjet e ardhshme.

E gjithë kjo që po ndodh në këtë vend nuk e lëkund agjendën shqiptare, sepse ajo është e konsoliduar dhe përvijuar nëpërmjet një procesi të natyrshëm historik dhe politik. Prandaj alternativa shqiptare e zgjidhjes së problemeve nuk është e zymtë, nuk  është e pashpresë, por ajo është refleksion historik i padrejtësive dhe do të ngadhënjejë më në fund.

Marrë në përgjithësi asnjë nga partitë shqiptare, qoftë këto më të mëdha edhe ato më të voglat në thelb flasin në emër të shqiptarëve dhe kjo detyrimisht i lidh me kërkesat historike të shqiptarëve të Maqedonisë.

Ka huti në gjithë këtë katrahurë institucionale dhe është e vështirë të pozicionohesh, ta kesh qartësinë e duhur dhe të kuptosh se çfarë po ndodh, por një gjë është e sigurt – shqiptarët e kanë agjendën e tyre dhe ajo nuk është vetëm agjendë shqiptare në Maqedoni, ajo është agjendë mbarëkombëtare për shqiptarët e tërë rajonit.

E shqiptarët e Maqedonisë nuk kanë përse të jenë përjashtim!

 


Dinamika e zhvillimeve globale dhe paradoksi i OKB-së

Fatmir Arifi

 

Fundi i shekullit XX dhe fillimi i shekullit XXI u shoqëruan me dinamika të mëdha në nivel global. Në kuadër të këtyre dinamikave ndodhën ndryshime gjeopolitike, gjeostrategjike dhe gjeoekonomike që ishin si pasojë e evoluimit të mendimit politik. Sot, i gjithë debati po shtrohet në mes të vendosjes së një raporti ndërmjet shteteve, normave të së drejtës ndërkombëtare dhe lirive e të drejtave të njeriut. Thelbi i këtij debati është: evoluimi i mendimit politik ka prodhuar dinamikat globale, dinamikat globale kanë prodhuar ndryshime gjeopolitike dhe ndryshimet gjeopolitike janë shoqëruar me rritjen e numrit të shteteve të reja. Ndërsa, OKB-ja dhe Karta e saj kanë mbetur shumë konservative, gjë që nuk është në përputhshmëri me konfiguracionin global aktual.

E drejta ndërkombëtare në kushtet e sotme është përmbledhje dokumentesh tërësisht jashtë realitetit, kur kemi parasysh kohën e kodifikimit të saj. Po ashtu edhe vetë OKB-ja, si një mekanizëm multilateral, vazhdon të jetë një arkitekturë që nuk i përshtatet trendeve të politikës ndërkombëtare në shekullin XXI.

Duke qenë si e tillë, me të drejtë shtrojmë pyetjen se a është e aftë dhe efikase OKB-ja  që t’i avancojë edhe mëtutje liritë dhe të drejtat e njeriut? Nga pikëpamja praktike duhet të jemi shumë skeptikë. Arsyeja është e thjeshtë: së pari, funksionaliteti i kësaj strukture multilaterale varet nga vullneti i shteteve si anëtare të saj. Dhe më e keqja, disa nga shtetet shumë të fuqishme në kuadër të OKB-së janë shtete jo demokratike, ndërsa OKB-ja nuk ka pushtet për të imponuar dhe sanksionuar veprimet e shteteve të fuqishme.

Së dyti, OKB-ja në esencë përmban mungesë të përgjegjësisë demokratike. Demokracia, si koncept, e ka bazën te parlamentarizmi si një mekanizëm i përfaqësimit qytetar. Ndërsa Kombet e Bashkuara nuk japin përgjegjësi dhe as llogari përballë një elektorati demokratik dhe as përballë institucioneve vërtet demokratike.

Po të shtrojmë analizën edhe mëtej në dimensionin kohor, që në themelimin e saj, mekanizmi më i lartë vendimmarrës dhe më i rëndësishmi, Këshilli i Sigurimit, ishte i bazuar në supozimin se aleanca fitimtare e kohës së Luftës së Dytë Botërore do të qëndrojë së bashku për të monitoruar dhe nëse është e nevojshme, për të zbatuar paqen botërore. Konsensusi (e drejta e vetos) i Këshillit të Sigurimit ishte dhe mbeti baza e kapaciteteve vepruese. Një nga idetë bazë të Kartës së OKB-së ishte se një sistem i sigurisë kolektive, të monitorohet dhe nëse është e nevojshme, të zbatohet nga pesë anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit. Thelbi i kësaj ideje qëndron në faktin se kjo normë do të hapte rrugën në një masë të madhe për çarmatimin e botës. Dhe pikërisht këtu qëndron paradoksi i këtij institucioni. Brenda katër viteve, që nga nënshkrimi i Kartës në San Francisko-s, gara më e madhe e armatimit në historinë botërore, duke përfshirë dhe armët e shkatërrimit në masë, ishte në mes të anëtarëve të përhershëm të Këshillit të Sigurimit. Pra, nga kujdestarë të paqes dhe sigurisë, ata u bënë kërcënimi më i madh për paqen botërore. Por ky nuk ishte paradoksi i vetëm. Sot, armët konvencionale dhe sidomos armët e vogla të këmbësorisë, që janë duke u përdorur nëpër konflikte anembanë botës, të cilat llogariten si vrasëset më të madha në botë, 80% e këtyre armëve janë të tregtuara pikërisht nga disa anëtarë të përhershëm të Këshillit të Sigurimit siç janë Rusia dhe Kina.

Gjatë historisë së tij, Këshilli i Sigurimit, për shumicën e kohës ishte i paralizuar nga mungesa e konsensusit në mes të anëtarëve të përhershëm të saj. Nga ana tjetër, shpejtësia e procesit të shkolonizimit nuk ishte parashikuar në San Francisko, me ç’rast lindën shumë pika fërkimi dhe konflikte në disa rajone të ndjeshme të botës si: Lindje e Mesme, Azi Jugore dhe Juglindore, në Qipro dhe më vonë në Afrikë dhe Ballkan. Këto dinamika, OKB-në dhe mekanizmin më të lartë të saj, Këshillin e Sigurimit, e nxorën tërësisht jashtë funksionit për të cilin ishte krijuar. Vetëm pas përfundimit të Luftës së Ftohtë u duk se Këshilli i Sigurimit më në fund mund të jetë funksional mbi parimet që ishin parashikuar në Kartën e San Franciskos. Për herë të parë u përdor kapitulli VII i Kartës kundër agresionit të Irakut mbi Kuvajt në vitin 1990. Mirëpo, në këtë fazë u bë e qartë se natyra e problemeve me të cilat do të ballafaqohen anëtarët e Këshillit të Sigurimit do të jenë tërësisht në një format tjetër. Ashtu siç nuk e kishte parashikuar Karta e San Francisko-s procesin e shkolonizimit, po ashtu nuk i kishte parashikuar as konfliktet e fjetura etnike si pasojë e Traktatit të Versajës. Konfliktet në mes shteteve u zëvendësuan me çrregullime të brendshme mes etnive. Përballë këtyre sfidave OKB-ja ishte tërësisht e pa përgatitur. Teknikat e vjetra të paqeruajtjes, të cilat ishin projektuar për të frenuar konfliktet ndërshtetërore, ishin të papërshtatshme me dhunën brenda kufijve shtetërorë. Dështimet ishin të padiskutueshme. Në këtë kuadër, e drejta ndërkombëtare, si një dokument i dalë mode, nuk përbën më kuadrin e duhur për sa i përket marrëdhënieve ndërkombëtare të shekullit XXI.

Sot, ndërlikueshmëria e kërcënimeve globale po zgjerohet dita-ditës. Ndërsa OKB-ja edhe pas shtatëdhjetë e një viteve të themelimit të saj i mungojnë kapacitetet vepruese për të marrë masa të menjëhershme praktike kundrejt këtyre kërcënimeve. Ngjarjet e fundit kanë treguar se komuniteti ndërkombëtar po përballet me forma të reja të rrezikut nga njëra anë dhe nga ana tjetër nga mungesa e unanimitetit të Këshillit të Sigurimit për menaxhimin e krizave. Kjo problematikë ka bërë që shtetet me demokraci të zhvilluar të kërkojnë alternativa vepruese jashtë mandatit të Këshillit të Sigurimit. Praktikisht, këtu kanë zanafillën zhvillimi i tri doktrinave të NATO-s siç janë: “ndërhyrja humanitare”, “lufta parandaluese”, “R2P – përgjegjësia për të mbrojtur”. Që të tri këto doktrina u zhvilluan si koncepte për sigurinë tërësisht jashtë mekanizmit të Këshillit të Sigurimit, por që në bërthamë të saj kanë mbrojtjen e të drejtave dhe lirive të njeriut. Këto doktrina vepruese parandaluan shumë diktatorë për të abuzuar me të drejtat e njeriut dhe eliminuan mundësinë e fshehjes pas sovranitetit, veçanërisht në shtete me shumë etni siç ishte edhe ish Jugosllavia. Nëpërmjet kësaj doktrine, demokracitë perëndimore jo vetëm që kishin detyrim, por ndërhynë në shumë shtete totalitare që aplikonin politika të gjenocidit, siç ishte rasti në Somali, Kamboxhia, Bosnjë, Kosovë, Timorin Lindor, Afganistan dhe së fundmi edhe në Lindje të Mesme.

Parimet e këtyre tri doktrinave të NATO-s kanë rezultuar si të pranueshme nga shumica e komunitetit ndërkombëtar. Arsyetimi është i thjeshtë: tirania nuk duhej të justifikohej. Këto doktrina kanë ndihmuar popullsi të ndryshme, të cilët jetonin në vazhdimësi në nivele të papranueshme të vuajtjeve njerëzore të shkaktuara nga politikat e qëllimshme qeveritare. Një rast i tillë është ndërhyrja humanitare në Kosovë, e iniciuar nga SHBA-të dhe fuqitë evropiane, që thyen parimin klasik strukturor të marrëdhënieve ndërkombëtare. Rasti i  Kosovës ndryshoi për herë të parë perceptimet ndaj sovranitetit, duke lëvizur balancën gjithnjë e më shumë drejt respektimit të lirive dhe të drejtave të njeriut, si një çështje e obligueshme e aktorëve  ndërkombëtarë. Kjo zhvendosje e balancës po zvogëlon gjithnjë e më shumë konceptin e sovranitetit shtetëror nga njëra anë dhe nga ana tjetër të drejtat e njeriut po ia zënë vendin sovranitetit, me ç’rast është hedhur baza për paraqitjen e një kornize parimore për ndërhyrje nga jashtë kundrejt të gjithë atyre shteteve, që në emër të sovranitetit abuzojnë me të drejtat e njeriut, ndërsa OKB-ja ende vazhdon të udhëhiqet me koncepte të shekullit XX.


Mbi librin, arkitektin gjenial të personalitetit njerëzor

Vjollcë Berisha

Kjo s’mund të jetë e vërtetë, të paktën s’mund të jetë një e vërtetë e përgjithshme që e përfshin të tërën, të paktën jo për kombin tim, i cili jo shumë larg nga kjo kohë, ka pritur para dyerve të librarive njësoj si në radhën e qumështit, ka përlarë gjithë tirazhin e shtëpisë botuese vetëm për disa orë të ditës, i ka groposur librat si gjënë e çmuar në dhé, për ta shpëtuar nga djegia, konfiskimi, ka rrezikuar t’i huazojë librat e ndaluar e t’i përcjellë fshehtas dorë më dorë si gjënë e rrezikshme, ta lexojë në grup që ai të bëjë më shumë rrugë, të kalojë në duart e më shumë njerëzve që e presin…

Kanë kaluar disa vjet qëkur nuk punoj më në librari, qëkur i kam “shpëtuar” asaj ndjenje gërryese të qëndrimit përpara një rafti plot libra me trishtimin e beftë se jeta s’të del për t’i lexuar të gjithë, trishtim ky që të vjen shpesh, pothuajse përditë, me të njëjtën fuqi shtypëse dhe ti e gjen veten duke ëndërruar si kalama për ndonjë mundësi teknologjike për thithjen e të gjitha fletëve me një frymë.

Unë nuk bëj pjesë tek ata njerëz që mund t’i lexojnë “librat” në kompjuterët e tyre, për të cilët libri përherë i ka faqet e bardha (me të bardhën e njëjtë, të pandryshueshme) dhe përherë rrezaton të njëjtën dritë ekrani. Jam ende nga ata “anakronikë” që krijojnë një kimi me librin si objekt, me ngjyrën e letrës, trashësinë e peshën e saj, llojin e shkronjave, hapësirën mes rreshtash, ngjyrat e kopertinës, shuma e të cilave është faza hyrëse e kënaqësisë që do të pasojë. Kjo mbase e bën të dallueshëm përshtypjen e një leximi nga një tjetër kur bëhet fjalë për botime të ndryshme, që dallojnë vetëm teknikisht, nga jashtë. Kjo bën të mundur që shijimit t’i shtohet edhe shqisa e prekjes, e bën të mundur që dashuria të depërtojë prej gishtave.

Nuk bëj pjesë tek ata njerëz që e shohin të zezë të ardhmen e librit, që thonë se ka më shumë shkrimtarë se lexues, që mendojnë se libri po katandiset pothuajse në një stoli shtëpie a lokali pa u shfletuar kurrë. Kjo s’mund të jetë e vërtetë, të paktën s’mund të jetë një e vërtetë e përgjithshme që e përfshin të tërën, të paktën jo për kombin tim, i cili jo shumë larg nga kjo kohë, ka pritur para dyerve të librarive njësoj si në radhën e qumështit, ka përlarë gjithë tirazhin e shtëpisë botuese vetëm për disa orë të ditës, i ka groposur librat si gjënë e çmuar në dhḕ për ta shpëtuar nga djegia, konfiskimi, ka rrezikuar t’i huazojë librat e ndaluar e t’i përcjellë fshehtas dorë më dorë si gjënë e rrezikshme, ta lexojë në grup që ai të bëjë më shumë rrugë, të kalojë në duart e më shumë njerëzve që e presin… Kjo është pak a shumë lidhshmëria jonë historike me librin, pa përmendur udhën todriane të shkronjave, pa përmendur burgjet, hetimet, lotët pas konfiskimit, pa përmendur nënat që i kanë asgjësuar diku prapa shtëpie librat e djalit, nga frika se ai po bie në burg, se ata “po ia hanë kryet”…

Unë nuk bëj pjesë tek ata njerëz që thonë se nuk ka lexues, unë them që mungojnë rekomandimet e drejta. Mungojnë rekomandimet e drejta për lexime shtesë në shkolla, mungon lista e drejtë e lektyrave që përputhet me botëkuptimin e shkollarit të ditëve të sotme, shkollarit për të cilin edhe shiriti i filmit është i tejkaluar. Rekomandime këto që mund ta tërhiqnin në botën e leximit, mund t’ia hapnin dyert përgjithmonë, shumë më lehtë se me temat klishe të hartimeve “Libri – shoku më i mirë”. I mirë, po, por dikush duhet t’ua prezentojë, t’i njohë me atë shok, t’i bëjë ta duan, mbase dhe të mos munden pa të. Natyrisht që me rekomandim nuk nënkuptoj vetëm atë që duhet bërë në shkolla (ajo është e para), por këtu kam parasysh aktivitetin e përgjithshëm të institucioneve, bibliotekave, shtëpive botuese, mediave, kritikëve të librit, të cilët e kanë detyrën e rëndë e fisnike të prezantimit dhe afrimit të librit me lexuesit.

Sot kur shkruhet e botohet kaq shumë, ky rekomandim është më i nevojshëm se kurrë, jo vetëm për lexuesit e rinj, por edhe për lexuesin e profesionalizuar për ta fokusuar vëmendjen kur gjendet përpara grumbullit të madh e të përditshëm të botimeve, jo rrallë, edhe pa kritere.

Sot, në Ditën Botërore të Librit, më rri mbi krye mirënjohja gjigante ndaj librave të fëmijërisë, përrallave të gjyshes, vjershave të Agim Devës, Rifat Kukajt, Vehbi Kikajt dhe një batalioni të tërë poetësh që s’i kam parë me sy, por që i kam njohur e dashur shumë; ndaj fabulave të Ezopit, përrallave të La Fontenit që më mësuan të ëndërroj. Kjo mirënjohje nyjëton në mua një urim që mund të tingëllojë skematik, por që ka brenda dëshirën që bota të bëhet më e butë duke lexuar.

Uroj ta duam edhe më shumë Librin, të reflektojmë më tepër dhe të bindemi se çdo libër i ri i lexuar, më tepër se edhe një titull në listën që kemi, është një bulevard më shumë në botën tonë të brendshme, është një qetim i përhershëm i përbindshave që i rrisim përbreda, ne, njerëzit e vdekshëm.


Mirëmëngjesi nga Brukseli!

 

Albulena Halili

 

Më 19 prill u bënë tre vite nga negocimi i Marrëveshjes së Brukselit, e cila kishte për qëllim integrimin e serbëve në institucionet e Republikës së Kosovës. Kuvendi i Kosovës e pati ratifikuar këtë marrëveshje me gjithë rezistencën e madhe të opozitës, duke e integruar në legjislacionin vendor me statusin e marrëveshjes ndërkombëtare. Përkundrazi, Serbia as nuk e ka konsideruar marrëveshjen si ndërkombëtare, aq më pak e ka ratifikuar atë si ligj. Në qarqet nacionaliste serbe, kjo marrëveshje është konsideruar si marrëveshje tradhtare që ka pranuar shtetësinë e Kosovës.

Në të njëjtën datë të këtij viti, në Bruksel vazhduan bisedimet e ashtuquajtura teknike për gjërat jetike të Republikës së Kosovës.

Akoma pa gdhirë mirë, Marko Gjuriq, drejtori i Zyrës për Kosovën, nga Brukseli uroi: mirëmëngjesi! Me një buzëqeshje dhe kënaqësi që s’e mbante dot, para mediave ai foli për arritjet serbe në bisedat maratonike që kishin zgjatur më shumë se tetëmbëdhjetë orë. Suksesi ishte arritur në katër sferat kontestuese. E para, pas kësaj marrëveshje serbët do të mund të shkonin në Kosovë me letërnjoftimet e lëshuara nga Republika e Serbisë, kamionët që bartin materie të rrezikshme do të mund të hyjnë pa ndalesë në Kosovë, zgjedhjet e Serbisë do të mbahen edhe në Kosovë dhe e fundit, nuk do të ketë më ndalesa për vizitat e zyrtarëve serbë në Kosovë. Gjatë gjithë deklaratës së tij, Kosovës i referohej me emërtimin “krahina jonë jugore” ose “Kosova dhe Metohia”.

Rroftë autonomia e Kosovës dhe Metohisë!

Gjithë kjo po ndodh para syve dhe me ndërmjetësimin e Bashkimit Evropian. Këto porosi që vërtetojnë praninë e Serbisë në Kosovë apo Kosovën brenda Serbisë, mu siç shkruan në kushtetutën e saj, nuk po vijnë nga Beogradi, por nga Brukseli.

Në anën tjetër, në hapësirën mediatike në Kosovë, vendin kryesor kishte zënë liberalizimi i vizave për qytetarët e Kosovës, i cili do të bëhej me kushte, sikur edhe gjithçka tjetër. Flitej për Shtabin e Milionerëve, për koalicionin e ri opozitar të cilit i hiqeshin e ndërroheshin shkronjat sa hap e mbyll sytë, shkruhej për deklaratën e presidentit të ri i cili thoshte se “dialogu dhe normalizimi mes shteteve dhe popujve nuk ka alternativë”. Për cilat shtete e kishte fjalën? Gjuriq kishte transmetuar krejt diçka tjetër në mëngjes. Ai thoshte se asgjë s’mund ta pengojë lëvizjen e lirë të njerëzve e mallrave, qoftë edhe atyre të rrezikshme në territorin serb. Po, po, territor serb e quante Kosovën, madje “krahina jonë rrugore”.

Tek të nesërmen u zgjuan nga ëndrrat e bukura që kishin parë në Bruksel negociatorët shqiptarë të Kosovës dhe folën me popullin e vet. Tahiri deklaroi se “shumica e serbëve janë pajisur me letërnjoftime të Kosovës dhe përmes dialogut të Brukselit kemi arritur dhe po arrijmë integrimin e komunitetit serb sidomos nga pjesa veriore e vendit tonë duke shuar strukturat paralele ashtu siç është rasti me shuarjen e policisë paralele serbe, pastaj të ashtuquajturën mbrojtja civile, strukturat paralele të drejtësisë.”

Cila palë po sheh ëndrra? Gjykoni vetë.

A janë krizat aktuale ballkanike shembëlltyrë e gjendjes në të cilën gjendet vetë BE?!

Presim e shohim.

 


Për dashurinë dhe Grujën e parë…

Xhemazije Rizvani

Ditën pasi bie në dashuri nuk je më në tokë, i sheh njerëzit nga lart, diçka të mban pezull në hapësirë, në ajër, në kozmos.

Kush ka rënë në dashuri për herë të parë e merr me mend se çfarë „ausente“ është ajo. Ka që kanë rënë për së dyti, për së treti , ç’rëndësi ka? Nga e para kanë filluar. Krejt këndojnë, shkruajnë dhe flasin per atë të parën, që e kemi idealizuar edhe ne (mos gënjehemi), e kemi menduar të butë, të këndshme, përvojë e re që ta zbulon një vetvete të re. Ditën pasi bie në dashuri nuk je më në tokë, i sheh njerëzit nga lart, diçka të mban pezull në hapësirë, në ajër, në kozmos. Të ngre në qiell dhe nuk mendon për asgjë. Nuk mund të punosh, nuk mund të lexosh, nuk të shkohet askund, fillon i urren të gjithë njerëzit e panevojshëm rreth vetes që ta duash „atë“ më shumë. Beketi te “Dashuria e parë” thoshte “Nuk mbaja mend ditën kur vdiq babai dhe data të rëndësishme si kjo, por mbaja mend ditën, orën, minutën kur ajo u largua”. Pastaj e gjeti zgjidhjen, e kërkoi dhe e mori pranë vetes duke arsyetuar “vetëm kur atë e kisha afër, mund të mendoja për gjithçka tjetër. Një lloj lehtësimi për ata që, siç i quan Dostojevski, bien në dashuri si një “mëzat“, se edhe burrat gjeni të parën dashuri si ne e kanë pasur. Mund të thuhet se krejt dashuritë e para ngjajnë për nga ndjesia, por nuk e di a ngjajnë dashuritë për pushtetin, sidomos ajo e atyre që obsesionohen pas Grujës. Politikanët tanë sillen me pushtetin si me dashnoren e parë. I rrijnë besnikë, i binden, nuk ia ngrenë zërin. Sa bëjnë ta ndërrojnë pak tonin, menjëherë hasin në ashpërsi dhe bëjnë sikur s’ka ndodhur gjë. E takojnë ditën tjetër me lutjen që mos jetë turrivarur. E “ajo”, si ajo bushtra inteligjente që e ka kuptuar se “terren i pushtuar” është qëmoti, synon terrene të tjera. Pra, fillon flirti, koketimi me rivalë të tjerë. “Dashnori” që e ndjen veten të rrezikuar karshi dashnores së parë, tromakset, tronditet, kjo s’mund t’i ndodhë atij, se pa të s’mund të jetë ai që është , aty ku është dhe, si pasojë, dihet, i hidhet në sulm rivalit në vend se ta lërë dashnoren e keqe që nuk e do, që e shfrytëzon, që ia punon prapashpine, që e nxjerr leshko para të tjerëve. Dashnori është i zjarrtë dhe shpesh natën vonë i tregon se gjithçka kishte bërë për të pa menduar (se ku ka tru me gjithë atë dehje), vetëm ta mbajë afër vetes. Të tjerët e xhelozojnë. Ai e ka humbur racion, e udhëheq sentimenti. S’ka kush përreth që t‘i thotë se gabon, se do të kalojë edhe kjo, se duket haptazi se është e njëanshme. Se veç jep e asgjë nuk merr. Po ku te beson ai?! Hec e thuaji dhe ke për të parë sa njeri dashakeq që je, që mezi pret radhën t’ia zësh “dashnoren”. Se për këtë të vjen më keq ty, që s’je në vendin e tij që ta përjetosh krejt atë luks , hmmmmm. Si mund të rrojë pa të? As mos ia thuaj! Do të jetë një asgjë, një askush. Ia ka pirë sorra mendtë. Provoni t’ia çelni sytë dhe do t’ju thotë si një idealist “merri sytë e mi dhe shihe”. Sa shumë e kishte ëndërruar atë, shumica nga ju e dini . Nuk kishte fjetur natën, frymshëm e kishte dëshiruar ditën, e kishte menduar shpesh veten me të, të pandashëm, duke i bërë premtimin “derisa vdekja të na ndajë, le të dalë ku të dale”. Atij nuk i intereson integriteti që i cënohet, liria që i mohohet , e rëndësishme është kur të shfaqet në publik të jetë me të, ndihet më i fortë kur atë “me nder me thanë” e ka afër, pavarësisht që bie erë shumë. Të dy kundërmojnë. U zgjata pak. Të shkojmë te fundi i kësaj lumëmadhes dashni. Eh, përvoja e bën të veten, e dini dhe këtë. Një ditë romanca përmbyset. “Dashnorja“ e le për interesat e veta, jo se ka gjetur më mirë, por se s’ka çfarë merr më prej atij që e ka boshatisur. Tashmë thotë se nuk i pëlqen se nuk kishte kërkesa, nuk e dinte kush ishte, kishte mungesë vetbesimi, personaliteti, e fyu si krejt ata që ku gjejnë shesh, bëjnë përshesh. Mori krejt çfarë deshi prej tij, e shpërdoroi me një fjalë dhe në fund për ta denigruar më shumë i tha “nuk jemi të nivelit të njëjtë, ti ke ardhur nga mali, unë kam rrënjë në qytet. A do Gruja një të tillë afër vetes? Gruja është me përvojë. E ka të lehtë të bëjë me “dashnorin“ ç’t’i teket. I arrin të gjitha qëllimet pa fare mund. Dashnori i qe përgjëruar: “Vetëm mos më lër, ç’të duash do të bëj për ty”. Gruja moti e kishte nuhatur rëndësinë që ia kishte ofruar, kishte kuptuar që zëvendësim s’kishte. Dinte si t’i “zhvirgjëronte dashnorët”, i zhvaste dhe i hidhte si letra tualeti të papërdorshme, pa përdorur ndonjë teke. Pas shumë vitesh dashnori pa sesi Gruja koketonte me gjithë ata dashnorë të rinj përreth njëherësh dhe iu kujtua dashuria e parë. Zakonisht kur na kujtohet dashuria e pare, qeshim me krejt ato gjëra të pamendta, e harrojmë të qeshim me atë që e provuam. Qeshte dhe Beketi, Dostojevski. Krejt gjenitë kanë qeshur. Vetem se dashnorit tonë, çuditërisht i erdhi të qante, të ulëriste, të ndërronte lëkurën, t’i shkulte flokët, të hapej toka e ta përpinte, ç’nuk i erdhi . I erdhi plasje, sepse kishte rënë në dashuri me njeriun e gabuar dhe zakonisht pas dashurisë së parë me njeriun e gabuar shumica e mendojnë vetëvrasjen, këtë më së miri e dinë adoleshentët. Ish-dashnori vendosi në fund të bëhej poet dhe kopjoi do vargje prej një tjetri “ke vdekur prej kohësh, i vdekuri nuk vetëvritet”. Ish-dashnori ngushëllim të vetëm e ka faktin që nuk ishte i vetëm. Ata janë shumë.