Para Sabatos kam fjetë e jam zgju me Danten, Shekspirin, Hygonë…

Flasim përhanshëm me Manjola Brahaj-n

Nga: Xhemazije Rizvani

 

– Si fle Tirana?

– Tirana është si nji vajzë e trazume dhe që nuk di me e zanë gjumi. Është e zhurmshme shumë, e potershme, deri edhe në rruginat e vogla dhe të humbura të lagjeve ka zhurmë deri vonë. E them këtë pasi ka vite që po jetoj, po flej dhe po zgjohem edhe unë me Tiranën. Kisha dashtë shumë që ajo me qenë më e qetë, më e lehtë për t’u jetu në të dhe për t’u përballu, por jo. Është e vështirë, e lodhshme, por deri diku edhe e bukur.

Shpesh, pasi ajo vendosë me fjetë, në orët e vona edhe i kam “ruajtë gjumin” siç ia ruajmë njerëzve të dashtun fort për ne. Ajo e heshtur dhe e shtrirë në zinë e saj të pamatshme që ia jep nata dhe unë, pikërisht atëherë, iu kam rrëfy, kam folë dhe kam shkru, duke i qëndru mbi kry.

 

– Për çka ëndërron më shumë?

– Më së shumti dhe para gjithçkaje ëndërroj të udhëtoj. Të udhëtoj pafund. Udhëtimet janë ëndrra dhe përmbushja ime e vetme, pas leximit. Kur udhëtoj, ndryshoj, mësoj, marr jetë nga secili vend ku shkoj, çfarëdolloj vendi qoftë ky. Marr prapë një përvojë të re edhe nëse kam shkuar aty me mijëra herë. Prapë më gjallëron udhëtimi, më duket sikur jam mbi kohën dhe e zotëroj atë. Në udhëtime edhe shkruaj shumë, aq sa po t’i mbledh poezitë e shkruara përgjatë udhëtimeve, do mund të bëhej pa ekzagjerim një vëllim poetik. Arsyeja thelbësore, besoj, se pse ëndërroj më së shumti udhëtimin, udhën në vetvete, procesin si të tillë, është pasi besoj se edhe ne, në fund të fundit, jemi veçse udhë.

 

– “Ç’flisni” me Sabaton në kafene në mëngjes?

– Me Sabaton? Eh… atë ditë kur mora Sabaton me vete për të pirë kafenë e mëngjesit, në fakt, po bisedoja me të për mungesën e pastërtisë te çdo gjë njerëzore. Në ç’kuptim? Sabato hidhte idenë se secila kulturë ka marrë që në gjenezë prej kulturave të tjera dhe është paradoksale të kërkosh pastërti dhe mungesë ndikimi. Ide në fakt që dihet tashmë dhe ka plot diskutime dhe mendime rreth intertekstualitetit, komunikimit ndërkulturor, si dukuri të mundësimit të kësaj mospastërtie, gjë të cilën asnjëri prej nesh nuk e mohon dot.  Sabato bënte një gjë shumë interesante, pasi hidhte dritë shumë të qartë mbi ndërtimin dhe formimin e kulturës dhe letërsisë ameriko-latine dhe të gjithë ndikimeve që ajo ka patur nga kultura evropiane. Qasjet e tij në atë lloj “bisede” që kisha atë ditë me të më bënë veçse ta dua akoma më shumë kulturën dhe letërsinë ameriko-latine dhe në mënyrë të veçantë, Sabaton, si një bashkëbisedues tejet interesant dhe tërheqës.

 

– Si duket një mik më i mirë se Belfjore?

– E vështirë me gjetë miq të mirë në jetë dhe akoma më e vështirë të gjesh mik të mirë sa Belfjore, që është mikja ime e pandashme, se për më të mirë se ajo nuk besoj se mund të ketë, të paktën për mua jo. Nëse do duhej ta përshkruaja këtë mikun më të mirë duke patur si krahasim apo model miken time, do duhej që ky miku në fjalë të kishte ca tipare të ngjashme me të saj ose të bënte ç’ka bërë ajo për mua; Të më gjendet pranë sa herë do kisha nevojë. Të dijë të flasë dhe të bisedojë për ide, për çështje e dukuri, jo për persona të veçantë. Të mos bëjë thashetheme, të mos shajë apo përgojojë të tjerët pas kurrizi, të jetë i sinqertë dhe të hapë shpirtin si shtrojë drejt meje. Të ketë lexuar shumë libra dhe të mund të diskutojë për ta. Të adhurojë kinematografinë dhe të më rrëfejë filmat që nuk i kam parë, e të më sugjerojë se çfarë duhet të shoh. Të më lexojë në anglisht Eliotin, duke ma nisë me audio edhe kur s’më ka afër, të më lexojë me zë Kazanzaqin, ndërkohë që udhëtojmë për të vajtur atje ku na çon shpirti. Të më flasë për orë të tëra për pikturat e Gojas. Të më përsërisë me qindra herë sa e adhuron Dostojevskin. Të më bëjë dhuratë për ditëlindje Niçen. Të më rrëfejë me qindra herë çdo skenë ku ka qarë duke parë “Pacientin anglez”. Të më këndojë këngët e preferuara vetëm mua. Të më mësojë të adhuroj detin, duke më shpjeguar se mbi të gjitha është dashuri. Të m’i lexojë i pari poezitë që shkruaj, duke më dhënë mendimin e çdo gjëje që shkruaj. Të më kritikojë dhe të ma thotë në sy kur jam gabim. Të më ftojë të shohim filma bashkë. Të gatuajë për mua. Të udhëtojë vetëm, për dhe me mua. Të më bëjë kurora me lule. Të eci përkrah meje në natyrë. Të dojë shumë gjëra që dua dhe unë. Të më fotografojë për të mbajtur kujtim lumturinë e ndarë dhe të jetuar me mua. Të jetë vetvetja dhe të ruajë fëmijën e parritur brenda vetes, pasi vetëm ashtu do të mund të më kuptojë.

 

– Cila stinë ngre krye më shumë nën lëkurën e Manjolës?

– Dikush që donte të më bënte për vete me ca fraza poetike më tha dikur: “Krejt stinët parajsore flejnë në lëkurën tënde”. Unë natyrisht që nuk e besova, pasi nuk vuaj nga ndonjë delir madhështie e as nuk besoj se jam hyjnore, por thellë-thellë, duhet me e pranu që m’u ba qejfi. Jam njeri. Femër – lule, e lindur në maj dhe në shpirt më rrinë e më flen më së miri pranvera, konkretisht maji. Ndoshta e shprehur poetikisht do të mund të thoja që ngre krye në lëkurën time, pikërisht kjo stinë lulnore.

 

– Ç’heroizëm mund të bëjmë që të mos vdesim si minjtë?

– Kur e kundroj realitetin në të cilin frymojmë dhe harxhojmë minutë pas minute jetën tonë dhe arrij të kuptoj se si është i ndërtuar dhe se si ka degraduar, pa ekzagjerim gjithçka, e shoh të pamundur. Pra, nuk na ka mbetë asnjë heroizëm për t’u bërë që me shpëtu. Jam shumë skeptike në këtë pikë. Fjala thuhet dhe nuk ka më peshë, bie në vesh shurdh. Ne jemi shndërruar në “skllevër” vetëm se kanë ndryshuar format e skllavërimit. Nuk ka më rrugë heroike si në luftëra për të shpëtu, por edhe përballja me këtë realitetin e përditshëm është një lloj lufte. Ndoshta do duhet të bëjmë secili aq pak sa kemi në dorë me çfarëdo lloj mjeti që kemi, që të mund të ndryshojmë sadopak fytyrën e këtij realiteti, sidomos ne që kemi vendosur të mos ikim nga vendi ynë, por të përballemi më atë që na ofron. Unë kam në dorë të mësoj dhe të përgatis nxënës me profesionin tim, do bëj aq sa të mundem dhe sidomos me dashuri. Dashuria është e vetmja shpresë dhe zgjidhje, pasi nëse gjërat do bëheshin me dashuri, çdo gjë do ishte krejt ndryshe. Ndaj duhet të bëjë secili prej nesh, punë të vogla në dukje, por që në fakt kanë vlerën e veprimeve heroike.

 

– Çka është më seksi se leximi?

– Më seksi se leximi, mendoj se është një femër që lexon.

 

– Çka s’do Zoti?

– Jam e bindur që Zoti nuk i don hiç krejt budalliqet dhe marrëzitë tona të pakufi. Marrëzi të tipit, vrasje e fëmijës nga prindi, apo e kundërta. Luftërat e panevojshme dhe vrasjet e të pafajshmëve, ndonëse shpesh paradoksalisht po bëhen dhe janë bërë në emër të tij, nuk besoj dhe jam e sigurt, që nuk i don. Të gjitha marrëzitë që vijnë nga mendjet e çekuilibruara dhe të etura për shfarosje, gjak dhe makabritete, nuk besoj se e kanë pranimin apo aprovimin e tij. Ndonëse shpesh dyshoj dhe i drejtohem brendësisë sime në kërkim të tij dhe dua shumë t’i kërkoj llogari për të gjithë këto gjëra, në fakt përgjigjja që marr është se ne jemi ata që e kemi në dorë. Ne njerëzit, nuk është Ai që po na urdhëron, as të vrasim, as të dhunojmë e as të tradhtojmë njëri – tjetrin.

 

– Përveç Bibliotekës Kombëtare ç’gjë tjetër do t’i dhuroje vendit tënd po ta qeverisje?

– Hipotetikisht po përpiqem ta imagjinoj sikur unë jam në një pozitë të atillë dhe i kam mundësitë për të bërë çfarë unë e mendoj si të drejtë dhe të nevojshme, po them kështu pasi në realitet edhe po të më jepet mundësia nuk do e pranoja dhe edhe nëse do ta pranoja e di që do të dështoj, pasi politika dhe pushteti nuk janë të përshtatshme për idealistët si puna ime. Gjithsesi do t’i dhuroja vendit tim një shtet social. Me ç’kuptim? Do të bëj të pamundurën për t’u ofruar asistencë dhe mbështetje nga shteti deri sa të shkollohen: fëmijëve jetimë, fëmijëve me një prind dhe sidomos familjeve ku është nëna kryefamiljare. Asistenca të arritshme, jo të fshehura pas njëmijë burokracive siç janë sot dhe kushte me mjete lëvizëse për njerëzit me aftësi të kufizuara dhe për fëmijët që lindin me probleme. Mbështetje më të madhe për të moshuarit, pasi sot nuk u dalin lekët as për ilaçet. Arsim dinjitoz dhe vlerësim të figurës së mësuesit, duke reduktuar sa më shumë burokracitë që po i zënë frymën sistemit dhe po i kthejnë fëmijët dhe mësuesit në makina. I shoh çdo ditë këto mungesa dhe do doja të kishim një njeri para së gjithash human, që i sjell këto ndryshime. Shqipëria ime, vendi ku unë jetoj, DUHET të jetë një shtet më social.

 

– Përse nuk je “e ktuhit”?

– Kur kam shkruar poezitë e librit tim të dytë që mban këtë titull, por edhe më përpara dhe natyrisht edhe më pas, kam pasë dhe e kam shpesh ndjesinë se nuk i përkas këtij vendi ku jetoj, as kësaj kohe. Është ndjenja e tëhuajësimit që më ka shoqëruar gjatë në jetë që ka bërë që të lindë një libër si “Na nuk jena t’ktuhit”. Dhe e tërë kjo ndjesi shpesh më ka shtyrë të mendoj se prej kah vijmë dhe ku shkojmë? Prej çfarë bote jemi dhe te cila botë do mbërrijnë shpirtrat tanë dhe nëpërmjet vargjeve, natyrisht, kam dhanë me kuptu që e cilësdo bote qofshim, në këtë ku jemi jemi kalimtarë dhe nuk jemi asnjëri prej nesh t’ktuhit. Pra, as unë.

 

– A ke provu lumturi më të madhe sesa kur të vjen motra e madhe?

– Po kam provu plot lumturi të mëdha në jetën time të vogël e të trishtë. Lumturi ma të madhe se ardhja e motrës dhe takimi me të, ka qenë për mua lindja e nipit, momenti kur ai më thërret dhe më kërkon, nuk ka lumturi ma të madhe për mua. Por, kam edhe lumturi të tjera, si përqafimi i mamit, prania e motrës së parafundit dhe diplomimi i saj, martesa e vëllait, përfundimi i Doktoraturës etj., etj., etj.

 

– Ku keni “me dashtë me u kthy”?

– Ashtu siç e kam thënë edhe tek poezia që mban këtë titull, në fëmijëri dhe askund tjetër. Vetëm për atë kohë kam nostalgji dhe dëshirë tmerrësisht të madhe për t’u rikthyer edhe njëherë në kohë dhe me i rijetu gjërat që kam jetu. Me i pasë edhe njëherë njerëzit që nuk i kam ma. Me e ndie dashninë e tyre edhe njëherë si dikur.

 

– Pse mendon që Kosova të do më shumë se Shqipëria?

– Mendoj kështu sepse kam një lidhje të pashpjegueshme dashnie e shoqëruar me nostalgji që prej ushqimit që më ka bërë im atë që kur Kosova ka qenë në luftë. Dhe pasi mbaroi lufta dhe m’u dha mundësia ta vizitoj atë tokë, atje gjeta dhe vazhdoj të kem miq të mirë shumë, njerëz fantastikë, mikpritës dhe me kulturë të jashtëzakonshme. Janë këta njerëz që më kanë pritur mirë gjithmonë, kanë promovuar veprat e mia atje, duke shkruar për to, dhe besa Kosova më ka dhënë edhe çmime dy a tre herë. Janë bërë shkas që edhe libri im i dytë të botohet pikërisht nga një shtëpi botuese e Kosovës dhe për më tepër pa asnjë shpenzim timin personal. A kam faj tani unë që mendoj se Kosova më don më shumë se Shqipëria?

 

– Nëse fshati është parajsa jote e humbur, ku e gjen parajsën artificiale?

– Parajsën artificiale e gjej vetëm kur lexoj ose shkruaj. Janë këto dy momente që pashkëputshëm janë të lidhura me dhe pa vetëdije prapë me fshatin dhe rikthimin në fëmijëri. Sidomos kur shkruaj, reminishencat, lidhjet, shtresëzimet e përjetuara dhe të mbjellura me fshatin që në lindje dalin në detaje dhe fjalë të çdo poezie timen. Dhe vetëm në këtë formë arrij të krijoj një “Parajsë artificiale” e cila më përket mua e që vetëm unë shpëtohem në të.

 

– Përse luten njerëzit?

– Secili mund të ketë dhe ka arsyet e tij për t’u lutë. Se përse luten të gjithë nuk mund ta them, por jam e bindur se secili prej nesh lutet për diçka që i mungon, për diçka që nuk e ka, për diçka që i shkon keq dhe dëshiron t’i rregullohet. Sa për veten di të them se shpesh lutem me gjetë qetësi shpirti im dhe me mujtë me e përballu jetën. Lutem për mamin, që ajo të gjejë qetësi dhe të kthehet me aq sa është e mundur në harmoninë e dikurshme. Lutem që ajo fuqi e mbinatyrshme që e besojmë që ekziston të më ndihmojë me qenë deri në fund vetvetja.

 

– Në “shtetin ideal” të Platonit do i thoje atij “s’jam e ktuhit”, apo “e ndiej se kam qenë ktu”?

– Do i thoja “Nuk jena t’ktuhit” as unë, as ti që po përpiqesh të japësh modelin e shtetit ideal.

 

– Kush nuk beson ende që ti je një poete shumë e mirë?

– Unë.

 

– A ke ndonjë mënyrë për të harruar?

– Po kam. Kur dua të harrohem, dal me njerëz që i dua dhe ndaj kohën duke biseduar. Hutohem. Flas shumë. Eci. Ose kam edhe një rrugë të dytë, përkthej. Kur dua të harroj dhe të mos kujtoj nëpërmjet krijimit personal, ulem dhe përkthej ndonjë autor që dua. Dhe pasi përkthej ndihem sikur jam ringjallë dhe kam harru, të paktën për momentin, ato që doja me harru.

 

– Ku shkruhet më shumë poezi?

– Përveç facebook-ut nuk po di se ku po shkruhet më shumë poezia. Unë nuk shkruaj shumë poezi dhe nuk e konsideroj veten poete që mund të konsiderohet deri nesër voluminoze, jo. Unë jam e duruar dhe rri e pres poezinë derisa të vijë. Ajo vjen vet tek unë, rrallë, por vjen më së miri.

 

– I pari që të vodhi zemrën ishte Sabato, apo ka të tjerë?

– Po ka të tjerë. Ka plot të tjerë. Sabato ka ardhur tek unë më vonë. Para tij kam fjetë e jam zgjuar, i kam pasë dhe i kam në mendje e zemër emra si: Dante, Shekspir, Hygo, Dostojevski, Brodskij, Cvetajeva, Bodler, Rembo, Migjeni, Camaj, Rilke, Lorka, Paz, etj., etj. dhe diku afër Lorkës dhe Pazit ka filluar dhe shoqëria me Sabaton, me të cilin jam njohur nëpërmjet Tunelit.

 

– Ku e ka fundin tmerri?

– Nuk ka fund.

 

– Shpresa kur jep shpirt?

– Kur nuk ka dashuri. Kur nuk mund të jepet dhe të ushqehet më dashuri. Aty merr fund gjithçka, me to dhe shpresa.

 

– Cili poet s’të le të qetë?

– Ka gati një vit që e njoh dhe nuk kam në mendje askënd tjetër. Është e frikshme, mizore, mistike, e çmendur, e trishtë, e adhurueshme, e jashtëzakonshme me vargun, poezinë dhe mendimin e saj. Ajo është Alejandra Pizarnik. Shpirti im binjak në vargje ose unë e gjej veten tek ajo më shumë se tek askush tjetër. Dhe kjo gjë sa më lumturon, po aq edhe më tremb, se në fakt nuk dua të më ngjajë dikush, e as t’i ngjaj dikujt në vargje.

 

– Cilat vargje të sillen?

– Vargjet që të enden nëpër mend shpesh ndryshojnë nga koha në kohë. Për shembull, kam pasur një kohë, kur isha në gjimnaz, që më kujtoheshin dhe rikujtoheshin vargjet e këngës së parë të Ferrit të Dantes. Ka pasë ca kohë, kur isha në fakultet, që më kujtohej dhe rikujtohej një fragment nga Lokja e Mjedës. Pastaj, ndoshta ngaqë edhe e përktheva, vargjet e Poemës XX të Nerudës. Kurse tani kam pak kohë që më enden në mendja vargjet e Pizarnik: “Zotëri, kafazi është bërë burg”…

 

– Ndez e kuqja e flokëve tua më shumë apo poezia?

– Ata që kanë lexuar poezitë e mia e dinë fort mirë që e kuqja e poezive është ajo që ndez dhe i lë në hije të gjitha të kuqet e tjera bashkë me nuancat e tyre.

 

– Çka i bën të shkuarës?

– E përdor dhe e shoh si përvojë për t’u rritë dhe për të mësuar nga ajo. Ashtu siç herë të tjera jetoj me të dhe mbahem prej saj, pasi sado që mundohem nuk i iki dot, është pjesë e imja. Nëse unë eci bashkë me çdo gjë që kam jetu, nëse ndalem po ashtu.

 

– T’ishe boshti i botës, do ishte e sigurtë bota?

– Jo, nuk besoj se do të ishte e sigurtë bota edhe po të isha boshti, pasi nuk besoj tek ekzistenca e përsosmërisë njerëzore. Rrjedhimisht as unë nuk jam e tillë, e duke mos qenë e tillë, nuk do mund ta mundësoja sigurinë e botës.

 

– Si duket jeta me një valixhe?

– Jeta me një valixhe? Varet gjithmonë se çka ka ajo valixhe. Pasi ajo mundet me qenë gjithçka për ne. Gjithçka kemi kalu dhe gjithçka që do të kalojmë në të ardhmen. Ajo valixhe mundet me qenë nji gur i vogël mbi të cilin dhe me të cilin ne do mund të ndërtojmë jetën dhe veten. Prandaj, jeta me një valixhe më duket sa poetike, po aq edhe e trishtë, sa e vogël po aq dhe e pamatë.

 

– Çka s’është poetike në Manjolën?

– Shumë gjëra nuk janë poetike në Manjolën dhe këtu mund të përfshihet çdo gjë që ka të bëjë me punën, me sakrificat dhe përballjet e vazhdueshme që bën qenia ime në përditshmëri për të mbijetuar, për të plotësuar nevojat jetike. Pastaj në përballje të tilla has: drama personale, situata dhe dukuri tragjike, po ashtu ngjarje dhe ndodhi mediokre, ndoshta dhe më pak se mediokre. Dhe je e detyruar t’i përballosh, t’i kalosh, të jetosh me to sepse janë aty rreth teje, mbi ty dhe fatkeqësisht hyjnë dhe në ty, duke zbehur, mënjanuar dhe larguar poetiken brenda teje. Ndaj këto gjëra jo poetike që godasin nga jashtë Manjolën, e bëjnë shpesh jo poetike atë. Ashtu, siç shpesh këto lloj situatash dhe goditjesh është Manjola ajo që i shfrytëzon e i përdor si brumë dhe material për t’i bërë ato poetike dhe pjesë të vargut.

 

– Nëse s’ishe e ktuhit, më fal, prej nga ishe?

-Në fakt vazhdoj të mos jem e ktuhit dhe folja nuk duhet të jetë në të shkuarën. Siç e shpjegova pak edhe më sipër në një pyetje që më bëtë, nuk bëhet fjalë për një vend konkret, siç shpesh e ka kuptuar apo interpretuar lexuesi naiv, duke më thënë që ne e dimë që nuk je nga Tirana, je e ardhur dhe ndaj shprehesh kështu. Biles edhe duke më dhënë mend “s’ke nevojë të shprehesh ashtu, ne të gjithë jemi nga vende të ndryshme”, pa mundur të shkojnë më tutje se sipërfaqja e tekstit. Kur në fakt teksti flet për një botë, për një botë që vazhdon, rrjedh, që nuk është as këtu e as atje. Unë besoj në këtë lloj udhëtimi të shpirtit dhe e di që kam ardhë nga diku dhe që do iki prapë, për të shkuar s’di se ku… Ndaj dhe them se nuk jam e ktuhit.

 

– Kush je ti?

– Nuk e di. Jam në kërkim të këtij zbulimi të bukur. Di të them që po më befason, për veten nuk di të them tjetër gjë. Të tjerët ndoshta do mund të thonë më shumë për mua, pasi për secilin jam një Manjolë e veçantë, varësisht nga përvoja dhe këndi i vështrimit, nga koha që ka frymuar me mua dhe nga mënyra se si më është afruar, me shpirt, me imagjinatë, me arsye apo pa arsye…

 

Faleminderit!


Duhej të kishe shkruar më pak dhe të kishe jetuar më shumë

Flasim përhanshëm me Ridvan Dibrën

Nga: Xhemazije Rizvani

 

– Ç’lloje intervistash ju bezdisin më shumë?

– Të gjitha. Edhe kjo e juaja.

 

– Thonë se vetminë e keni shpikur ju?

– Vetminë time, po.

 

– Një shkrimtar në Shkodër ngjan me çka?

– Me shumëçka, përveçse me një shkrimtar shkodran.

 

– Personazh i cilit libër jeni?

– I të gjithë librave të mi, pa asnjë përjashtim.

 

– Irenë B. mendoni se do t’ju falënderonte dhe pranonte për demiurg?

– Dikur po. Tani jo.

 

– Kur janë njerëzit më të mirë?

– Sa janë pa mësuar përemrin vetor “Unë”.

 

– A ju ngjan qyteti në shpikje djalli?

– Jo vetëm Qyteti. Por dhe çdo Institucion tjetër që krijon e ngjesh turma.

 

– Për çka do ta kishit redaktuar Zotin?

– Ndoshta pse nuk na e vuri Zemrën sipër, në vend të kokës.

 

– Mik i lig cili është?

– Ai që ta vret besimin te Miqësia.

 

– A ka vërtetë Shkodra plot dashuri?

– Sidomos nëpër këngë.

 

– Ç’ka të mirë te harresa?

– Na ruan nga çmenduria.

 

– Çka nuk falni?

– Padrejtësitë që mund t’i bëhen tim Biri, Erosit.

 

– Po ta kishit Shqipërinë në dorë për 24 orë si kryeministër ç’do të bënit me urgjencë?

– Do jepja dorëheqjen.

 

– Cili politikan të bën të shash, fyesh, e të mbyllesh në dhomë?

– Asnjëri. Nuk i marr seriozisht.

 

– Ju pëlqen t’ju gënjejnë bukur?

– Sidomos kur e bëjnë kritikët e studiuesit letrarë.

 

– Cila poezi i ka çmendur vajzat kur ua keni recituar në të ritë?

– Asnjëra. Po të kisha guxuar, do vazhdoja të isha beqar.

 

– Cila kohë është e juaja?

– Edhe mesnata.

 

– Nëse do t’ju ofronin t’ju presin ndonjë shirit kohor nga kujtesa cilën periudhe do ta zgjidhnit?

– Ndoshta, njërën prej periudhave më të vështira të jetës sime: vitet 1982 – 1988, kur qeshë mësues në një fshat të thellë malor në rrethin e Kukësit.

 

– Çka ju mundon më së shumti?

– Pagjumësia netëve.

 

– Cili është budallallëku më i madh që keni bërë ndonjëherë?

– Ndoshta – ndoshta, kjo intervistë me ju.

 

– A e dinë të tjerët se ju jeni gjeni?

– Nuk e besoj. Presin që të bindem edhe unë vetë.

 

– Ç’do t’i kishit thënë lexuesit të nesërm?

– T’i zbulojë vetë autorët dhe librat e zemrës. Mos t’u besojë aq fort kritikëve e akademikëve, çmimeve e bujës mediatike.

 

– Ç’keni të përbashkët me Franc Kafkën?

– Asgjë. Përjashto faktin që ndonjëherë, kur ma ka ngenë, kuvendojmë në distancë njëri me tjetrin.

 

– Ku është ngatërruar bota?

– Bota ka lindur e tillë. Dhe e tillë do të jetë përherë.  Problemi është që me punët e veprat tona mos t’ia shtojmë nyjat.

 

– Ah, pengjet …. I keni shumë?

– Pengjet? Në vjeshtën e moshës veçse bien e rrallohen, si gjethet.

 

– Nga i përzini njerëzit kur i nxirrni nga jeta?

– Nuk përzë njerëz! Ndoshta këtë e bën pa dashjen time letërsia ime.

 

– Si dashuroni?

– Plot hezitime. Gjithnjë dyshues se mos prania dhe natyra ime e ngatërruar më shumë se kënaqësi, dhuron probleme.

 

– Keni parë e dëgjuar sa romane shkruajnë të rinjtë, kush do t’i lexojë?

– Le të shkruajnë. Nuk është e thënë që çdo roman të lexohet nga dikush.

 

– Cilat janë tri fjalitë që do ta kishe bërë krejt njerëzimin t’i pëshpërisë brenda gjithë ditës si formë lutjeje?

– Mos urreni. Mos lakmoni.  Mos paragjykoni.

 

– Ju vjen keq që jeni njeri?

– Edhe ndodh ndonjëherë. Sidomos kur banaliteti dhe mungesa e ndjeshmërisë, injoranca e ligësia përballë meje, m’i ndryshkin të gjitha armët që zotëroj.

 

– Ç’ju bën për të qeshur më shpesh?

– Kritikat dhe gjykimet që i bëhen veprës sime letrare.

 

– A rrnohet veç për me tregue?

– Natyrisht që jo. Rrnohet veç për me dashurue.

 

– Çka është më e keqe se një grua e keqe?

– Ndoshta një grua në karrierë.

 

– Ku i merrni personazhet dhe si i ndërtoni?

– Te vetja ime, i kam krejt afër dhe me bollëk.

 

– Një grua e jashtëzakonshme ç’emër do kishte? A e njihni?

– E njoh këtë grua dhe asht ime shoqe. Nuk asht aspak e lehtë të durohet kaq gjatë dhe kaq bukur një fëmijë gjithnjë i parritur.

 

– E folura , apo dëgjimi ju rrëmbejnë më shpesh?

– Asnjëra dhe as tjetri. Mbetem rob i leximeve.

 

– Kush jeni ju?

– Nuk e di tamam. Sapo ta mësoj, do të rresht së shkruari.

 

– Nëse do ta takonit veten një ditë ç’do t’i thoshit?

– Idiot! Duhej të kishe shkruar më pak dhe të kishe jetuar më shumë.

 

– E shkuara, ç’ka t’i bëjmë asaj?

– Ta lëmë të mbetet e tillë, domethënë e shkuar.

 

– Është e bukur jeta, megjithatë apo?

– Jeta asht aq e plotë, sa që nuk i duron epitetet.

 

– Faleminderit!


Heshtja si pozë intelektuale

Xhemazije Rizvani

 

Në jetë asnjë njeri nuk është mbajtur mend për mendimet e heshtura që ka pasur. Asnjëri nuk është dekoruar për mënyrën si ka heshtur, nuk është çmuar për kohën sa ka heshtur. Heshtja është asgjë. “Kryesorja është të jetosh!“

Pse mendoni se njeriu e ka shpikur radion, TV-në, telefonin? I ka shpikur për të mos qenë vetëm, për t’ia thyer turinjtë heshtjes, për t’u ndier i gjallë , për të mundur perandorinë e ftohtë të fillikatit. Njeriu shkon nëpër koncerte, në kinema, në aktivitete të ndryshme letrare dhe joletrare pa e kuptuar se është qenie që nuk e do heshtjen. Është qenie që është në konflikt të vazhdueshëm më të. Ka qejf të shkojë nëpër mitingje politike ku rrehet bukur. S’ka gjë, veç barra e vetmisë të jetë më e lehtë.

Kur vjen në jetë fëmija krejt familja ngutthi dëshirojnë ta mësojnë të flasë, e jo të heshtë. Përgjatë rritës së tij, ai saktësisht e di ç’do dhe ç’nuk do. Ai proteston, qan, bërtet, kërkon, lufton, pajtohet, lumturohet, në përgjithësi është në harmoni me vetveten.  Ai këndon në një hapësirë të madhe e të errët, ushtron frikë, përmbahet, përpëlitet kundrejt asgjësë, kundrejt territ, me brohoritje, me zhurmë. Krejt në rregull derisa shpirti i tij rebel nuk e lë të tjetërsohet dhe pastaj kur futet në kallëpin intelektual ndodh të mos e njohë veten pas sa kohësh. Ç’t’i thuhet bën. Është i dëgjueshmi i partisë, ai flet veç kur duhet të mbrohet interesi i tij brenda strukturës ku ai do të rritet si grami, urithi ambicioz. E bën haptazi dhe nuk i vjen turp prej gjestit të tij, se merr pikë te shefi. Të tjerët e bëjnë njëjtë por në mënyrë më perfide dhe si kolektiv na e fyejnë inteligjencën kur mendojnë se format e mbrojtjes se ideologjive “kah Kina” duke i mbështjellë dhe paketuar me nga pak “mjegull“ do t’i bëjë të pahetueshëm gjarpërinjtë. Ajme, kjo është kohë kur edhe “bari“ hahet, por ka tagër. Kjo është kohë e vëllait të madh, o njerëz të vegjël. Kjo është kohë e kujtesës artificiale që trumbeton çdo mendim tuajin, çdo veprim, çdo gjest dhe nesër mund t’ua përdorin si armë për t’ju mundur më lehtë.

Mund të flisni „rreth uçkuri“, ashtu siç edhe mund të heshtni që të dukeni më intelektualë. Mund të mos mendoni asgjë, mund të mos thoni asgjë, mund të mos nxirrni zë, por një diçka s’di a e keni të qartë, se edhe heshtja ju rreshton në anën e krimit. Në anën e atyre që përditë urohen, emërohen, ngriten, ringriten, na vjedhin, na plaçkitin, na gënjejnë, na mohojnë, bëjnë pazare me fatin tonë, na shantazhojnë, në fund na nxjerrin një tufë leshterikësh partiakë.

Të mos bësh zë për krejt këto, do të thotë që pajtohesh me këto e shumë më shumë të zeza se sa që kam nge të listoj unë. Heshtja është krim, por nuk zgjat përgjithmonë. Nëse nuk flisni drejt tash kur mund ta bëni me lezet, do të flisni në një kohë tjetër kur do t’ju vijë laku në fyt, do të flisni nga dhimbja e madhe si ajo e Prometheut të lidhur në Kaukaz. Do të ulërini si ai: „Më dhemb kur hesht, më dhemb kur flas” dhe ndryshe nga ai, do ta dini kur dhemb më shumë. Do të flisni përvajshëm dhe sinqerisht, por nuk do t’ua var kush, sepse nga heshtja e gjatë do t’ju kenë harruar, do t’ju kenë plakur aq shumë sa do t’ju thonë „ka shkalluar“. Do të jenë bërë aq kriminelë, sa ju do të çmendeni në atë amulli ku veç të heshtni s’do të mundeni, nga do kambana të brendshme, nga do pëshpërima, nga do zëra të stërgjyshërve, nënës e babait, nipave, e të fëmijëve që gjykojnë ashpër brenda jush.

Gjithmonë kam menduar se ferri është i brendshëm, ca edhe e kanë provuar. U duket në mënyrën si heshtin, si u janë zbrazur sytë, jeta , si u dhemb gjithkund dhe presin ditën kur të ulërijnë…

Epo, një ditë e ka edhe heshtjerëndi!

 

 

 


Trumpologjia dhe vazhdimësia e NATO-s

Gurakuç Kuçi

Themelimi i vetë NATO-s ka qenë një iniciativë dhe një bashkim i vendeve të bllokut Perëndimor, me iniciativën e SHBA-ve, si një nevojë, fushatë, gjeostrategji dhe vlerë për të mbrojtur interesat perëndimore. Udhëtimi i kësaj organizate ndërkombëtare ka mbrojtur gjithë anëtarët e saj me vetë emrin dhe unitetin e saj, dhe asnjëherë me luftë përveç kur kanë ndërhyrë për të drejtat e njeriut në Kosovë, dhe arsye të tjera në Afganistan.

Kërkesa e Trump-it që të gjitha shtetet anëtare të kryejnë obligimet e tyre prej 2% ndaj organizatës së NATO-s, nuk mund të konsiderohet si një kërkesë e madhe për vendet anëtare. Është plotësisht me vend kërkesa se kush dëshiron mbrojtje duhet të paguajë dhe të kontribuojë. Dhe kjo kërkesë e Trump, nga perspektiva realiste, ka një të mirë për vendet anëtare dhe një të keqe për SHBA-të.

E para, është se vendet anëtare duke paguar kontributin prej 2% sipas GDP-së së tyre, atëherë NATO-ja do të bëhej më e demokratizuar dhe vendet kontribuuese nuk do të mund të “detyroheshin” në çfarëdo forme për të përkrahur diçka që ato nuk dëshirojnë, dhe zërat e vendeve anëtare do të bëheshin më të fuqishëm. Por në anën tjetër kjo pastaj do të rriste vështirësitë për marrjen e vendimeve brenda organizatës.

E dyta, është se me këtë rast SHBA-të do të humbnin influencën e tyre deri në një masë, pasi me këtë rast nuk do të mund të merrnin vendime të “njëanshme” të cilat mund të kenë kryesisht të mira të përgjithshme por jo edhe në interes të të gjitha vendeve, të themi kushtimisht sikur të kishte një rast si intervenimi i NATO-së në Kosovë.

Dhe me këtë rast NATO-ja nuk do të ketë një orkestrues, por influenca brenda organizatës do të jetë më e shpërndarë dhe barabarësia do të jetë më e madhe.

Kjo do të polarizonte fuqinë brenda NATO-s dhe realpolitika nuk do të përkrahte një kërkesë të tillë të Trump-it, pasi influenca ndaj anëtarëve të NATO-së dhe vetë NATO-s do të rritej nga Kina e sidomos nga Rusia, ku kjo e fundit me patjetër e ka shtrirjen e ndikimit të saj.

Është paksa e frikshme të mendohet kjo, pasi duke pasur parasysh që vendimet brenda NATO-s merren me konsensus dhe unanimitet, lojaliteti i disa vendeve anëtare ndaj vendeve jo-anëtare do të blihej, si p.sh. nga Rusia. Kjo do të mund të dërgojë këtë organizatë drejt shkatërrimit. Gjë që do të krijonte situata të reja në botë, që jo me patjetër luftëra të stilit të Luftës së Dytë Botërore, por polarizime të reja, fërkime titanësh, stagnim i punës së OKB-së, etj.

Atëherë do të ishte e frikshme, pasi SHBA-ja mund të kthehet me influencën e vet, vetëm në Hemisferën Perëndimore, ndërsa Bashkimi Evropian, do të duhej të rishikonte dhe krijonte tërësisht një unitet më të madh gjeostrategjik dhe gjeopolitik, kjo e fundit duke u marrë me veten, Ballkani lehtë mund të bie në duart e Rusisë, dhe fërkimi kryesor do të mbetej mes SHBA-së dhe Kinës, për vendet Aziatike, Japoninë, Korenë Veriore, Filipinet, etj. Lindja e Mesme do t’i nënshtrohej tërësisht kaosit, e përfshirë në një luftë e të gjithëve kundër të gjithëve.

Trumpologjia, vetëm sa ka bërë që BE-ja ta rishikojë pozicionin e vet, dhe kjo e fundit të shikojë mundësitë për integrim më të thellë dhe gjerë mes vendeve anëtare. Asnjëherë nuk vihet në dyshim ekzistenca e BE-së, me apo pa NATO-n, sepse janë politikat e mëdha që vendet anëtare do t’i detyrojnë të kapërdijnë shumë humbje për përfitime më të mëdha.

Trump me administratën e tij, mund të luajë edhe blof, pasi me kërcënime të tilla ndaj vendeve anëtare të NATO-së, dëshiron vetëm t’i shtyjë që të mos e mendojnë largimin, distancimin apo edhe shkatërrimin e organizatës nga vendet anëtare, duke i mbajtur nën frikën e tillë se mos-angazhimi i tyre në këtë organizatë, do t’i lë ata pa mbrojtje dhe do të bien në duar të totalitarizmit putinist.

NATO duhet të vazhdojë ekzistencën e vet, dhe kjo nuk duhet të bëhet për hir të interesave të shteteve, por për hir të popujve dhe paqes në botë. Vetëm ekzistenca e NATO-s dhe mundësia e angazhimit të saj, edhe pa veprime e ka ruajtur paqen në Evropë dhe botë, pastaj ka sjellë paqen në Ballkan me intervenimin humanitar në Kosovë. Shpresoj që gjitha këto të jenë historicizma dhe bota do të vazhdojë të shkojë me trendin e elitave globaliste të cilat zhvillohen falë ekzistencës dhe sigurisë kolektive të NATO-s dhe SHBA-ve.


Yje mëngjesi

Muhamet Halili

 

A ishte kjo një ndjejnë pendimi apo ndjenjë durimi?! Apo, ndoshta ishte diçka mes pendimit dhe durimit, një situatë që zakonisht e prodhojnë frikacakët?! Këtë nuk e kishte të qartë akoma. Një dilemë që edhe në këto momente i bluhej në kokë e që ndahej me yjet në qiell, pasi kjo natë ndriçuese ua kishte hequr të tërë pelerinën blu dhe ato shiheshin qartë si kristali. Sado shumë që ishin, nata dukej e pambarimtë, sa ta jepte mundësinë që dalëngadalë mund t’i numëroje që të gjitha, pa i tretur agu i mëngjesit.

Nuk e di se sa kohë po qëndronte te dritarja, ashtu si një pikturë tredimensionale, por, taketukja e mbushur përplot bishta cigaresh, bënte me dije se ishin orë të tëra, në kalendar po shënohej edhe një natë e pagjumë e me dhembje shpirti.

– Ah, i marrë, – qortonte veten ndër buzë, teksa i shikonte yjet lakuriq.

Ashtu mund të ishte edhe ajo po të kishte mbrëmë, një fije guximi. Me sy e kishte zhveshur qysh në fillim. Por, pastaj  në vend që ta mbërthente me ato duar të tij, që veçse niseshin drejt belit të saj, ndalej përnjëherë, si të ishte i teledirigjuar, sepse më tepër e donte këtë dhembje që po e ndjente thellësisht brenda vetes, sesa një reagim të saj që mund ta largonte përgjithnjë nga ai.

Dikur i kishte bashkuar ndjenja e të qenit, për njëri-tjetrin, dashuri e parë, por fati pastaj i kishte ndarë, ajo në një martesë që tani po shkonte drejt dështimit, e ai në një fejesë, por me zemër të pabindur, që po i mbante peng fazat tjera të kësaj lidhjeje.

Vazhdonte të qëndronte te dritarja e dhomës së gjumit, në katin e dytë. Herë pas herë, nxirrte nga goja shtëllungat e tymit të cigares, për t’i hedhur përpjetë, në rreth, sikur donte me to ta prekte qiellin. Ato nuk po i dilnin si më parë, me rrumbullakësinë e përsosur, ashtu siç bënte kur ishte në tavolinë me shokë. Ndoshta, në këtë rast, ai do të donte që ato të merrnin një formë tjetër, atë të zemrës! Dhe, në këtë përpjekje të tij, tymi nuk ia dilte as të rrumbullakohej, e as t’i bëhej zemër. Andaj, dilte si hartë vendi, kufizim kufijsh, apo siç thuhet në popull, për situata të ngjashme: “as mish as peshk”.

Sado përpiqej për ta qartësuar tërësisht mendjen, ajo i ishte bërë lëmsh edhe tani.

A ishte ajo një mollë e ndaluar, apo çelës zemre që do të hapte portën e lumturisë për të?!

Kjo pyetje po e mundonte edhe tani, pasi përherë e prodhonte një përgjigje që uni i tij e vlerësonte si subjektive.

Një gjë për të cilën ishte i sigurtë, madje, për çdo ditë e më shumë, ishte fakti se do të duhej sa më parë të merrte një vendim për të dalë nga kthetrat e palumturisë ku kishte ngecur. Ishte koha e vendimit dhe e bisedës së sinqertë me të fejuarën.

Tekefundit e meritonte të ishte i sinqertë me të, pasi edhe ajo ishte yll fare, por ja që shpirti i tij ishte i huaj në raport me të dhe ngrehte gjetiu. Për më tepër, ajo sikur e kuptonte dhe nuk i bënte presion. Krejt çfarë donte në këtë mes dashurish, ishte që ta dinte të vërtetën, pasi vlerësonte se ajo nuk do ta lëndonte sikurse një gënjeshtër në dashuri, një dashuri e pa shpirt dhe po ashtu nuk do të mund të duronte të ishte një e mbajtur peng në këtë mes…!

Mëngjesi i hershëm bëri që qielli t’i thithte, një për një, yjet përbrenda vetes, por një nga ta, sikur u tregua i pabindur e ra në tokë, pasi sytë e tij panë diçka hyjnore, që po ecte në oborr, drejt derës së hyrjes, sa i dhanë mornica trupit. Vetëm një e kollitur që i erdhi nga ngulfatja prej tymit të cigares e shkundi nga ai dimension tjetër që e kishte përbirë në çast,  për t’ia kthyer gjakun fytyrës.

– Ajo!!! – i doli tani fjala zëshëm.

– Erdhi! – sërish i doli fjala me zë, sikur kur flet me dikë.

Nuk e di si i zbriti shkallët,  por iu duk se i mjaftoi një trehapësh, si në garën e atletikës, dhe u gjend para derës së hyrjes.

Crrrrrrr, crrrrrr,  – ra zilja.

Nuk ishte vetëm zile, por diçka që u sinkronizua qind për qind, me të rrahurat e zemrës së tij. Vuri syrin në vrimën e derës dhe fytyra që pa, ia përshpejtoi edhe më frymëmarrjen.

Teni i fytyrës së saj ishte tregues se edhe shpirti i saj ishte i trazuar. Një situatë interesante. Vetëm një derë, fare e hollë, mes dy shpirtrash që realisht dukeshin si gjysmë shpirtra që po përpiqeshin të kompletoheshin në një.

Vazhdonte ta përpinte me shikim. Ta përkëdhelte, ta përqafonte, ta puthte, ta këpuste së shtrënguari, ta kafshonte kudo….

Crrrrrrr, crrrrrr,  – sërish zilja.

– Mirëmëngjesi, – i erdhi përshëndetja qetas, si të ishte puhi e freskët mali, që u fut brenda, posa u hap dera.

– Mirëmëngjesi, – ia ktheu përgjigjen me një ton të qetë, por me të gjitha notat në të, sikurse ato që përdoren te fjala magjike “të dua”.

Sikur u harrua bota për ca sekonda. Çmallje pa u prekur, heshtje e shikime përvëluese mes tyre, të cilat asnjëherë nuk orientoheshin gjetiu pos që shkëmbeheshin drejt e në xixa të syve.

Dikur, ajo ngriti supet paksa lart, në vend të ndonjë fjalie, që nuk po i vinte në atë moment, ndërkohë që e prodhoi edhe një buzëqeshje të lehtë buzëve.

Buzëqeshja ishte ngjitëse, sepse u shfaq edhe tek ai.

– Do të më ftosh brenda? – dikur theu heshtjen ajo, duke u munduar ta vë në pah sharmin e saj.

Ai shkundi kokën ca, sikur ta largonte nga vetja një habi të momentit. Nuk foli gjë, por vetëm e zgjati dorën për t’i kapur gishtërinjtë e saj, e për ta tërhequr tepër ngadalë, kah vetja e tij.

– Mirë se erdhe, – i tha me zë, ndërsa ajo e pazëshmja që fshihej akoma në zemër, sikur jehoi:  “Të kam pritur tërë natën!”.

Sytë e saj sikur ia treguan gëzimin e shpërfaqur  që erdhi e po mirëpritej. Tani i mjaftonte ndjenja e momentit që i vinte nga freskia e gishtërinjve të saj që shtrëngoheshin nga dora e tij, që nuk po ia lëshonte akoma.

– Do lëng portokalli? – i ofroi pije, më tepër si shkas për t’ia lëshuar dorën.

– Mjafton një gotë ujë, – ia ktheu ajo, por edhe zemra e saj transkriptonte diçka ndryshe nga goja dhe me më dëshirë do ta nxirrte fjalën: “Më puth!”

Përkundër që e sinjalizoi me dorë, që të uleshin në divan dhe ajo pohoi me kokë, ata po vazhdonin të qëndronin akoma në këmbë, dhe të uritur, po e përpinin njëri-tjetrin përmes shikimit, që tani përveç syve,  rrëshqiste shpesh dhe buzëve.

Pavarësisht çfarë thuhej në bashkëbisedën e tyre të paktë, që bëhej me fjali të shkurtra, fjalët dilni me ritmin e çrregullt të frymëmarrjes dhe me emocione të tilla sa që mbushën dhomën me aromë dashurie.

I dehur nga thellësia e syve të saj, goja e tij ia lëshoi rrugën zemrës, në fjalët e radhës.

– Ngjitemi lart në dhomë, kam nxjerrë tavolinën në ballkon. Ta shijojmë mëngjesin – i tha, por që nënteksti mund të kuptohej si pohim dhe pyetje e pabërë: ”Unë u dorëzova në raport me ty, po ti?!”

– Shkojmë bashkë lart, më pëlqen pamja e kopshtit nga dhoma e gjumit, sidomos në fillim mëngjesesh, – rodhën fjalët e saja, edhe si përgjigje në pyetjen e nëntekstit, e pabërë me zë, por e nënkuptueshme.

Sërish duart ishin ato që lëvizën të parat pasi në ecje, krahë për krahë, drejt shkallëve, ato tani më ishin bërë bashkë, si një dorë.

Ai e ndjente se në dhomën e fjetjes do të duhej të shkonin, së paku përdore, por kur ajo e hoqi fjongon për t’i lënë flokët t’i valëviten lirshëm dhe u mbështet për të, nuk u përmbajt dot, por e kapi mu siç kapet nusja nga dhëndri, drejt dhomës ku do të kalohej nata e parë.

Ajo, ishte e lumtur që në krahët e tij, ndjehej si një mjellmë e virgjër. E ai i lumtur, që duart e saja ishin vënë si kurorë mbretërore, rreth qafës së tij.

– E gjithë qenia ime të dëshiron! – i psherëtiu ngadalë e me rrokje në vesh, teksa mbushej aromë nga floku i saj, si fije gruri në korrik.

Asaj, po i pëlqente të ishte krejtësisht e heshtur, por e buzëqeshur e vepruese, andaj afroi buzët prush që të vendosen po mbi një prush tjetër. Tani më, po e ndjenin njëri-tjetrin në frymëmarrjet e tyre…!

Të përkëdhelur nga era e mëngjesit që e kishte pushtuar ballkonin, po i jepeshin qiellit, si dy trupa në një, për t’u shndërruar në yje mëngjesi.

 


Urrejtja sllave si shpatë Damokleu

Vjollcë Berisha

 

Derisa të gjithë, me të drejtë, po flasin për rrënimin e demokracisë nga turma euforike mu në hapësirat prej nga do të duhej të buronin gjedhet më të shëndosha të saj, më bie ndërmend se në sulmet e fundit ndaj Kuvendit të Maqedonisë, si një ujë nëntokësor, mund të ndihet edhe rrjedha e fshehtë e gjithë kulturës politike të vendit, rrjedha e ngjarjeve të panumërta që ravijëzojnë historinë e këtij vendi e që gjithherë pleksen me raportet e brishta ndëretnike, që burojnë nga represoni sistematik institucional dhe joinstitucional i njërës palë ndaj tjetrës.

Në radhë të parë aty mund të lexohet qartë gatishmëria e maqedonasve për t’i shkuar në fund edhe rrënimit të shtetit, që vetëm e vetëm të parandalohet hapërimi i të drejtave bazike të shqiptarëve si komb shtetformues në këtë vend. Përtej orkestrimeve partiake për marrje të pushtetit, që mund të jetë qëllim i drejtpërdrejtë i një grupi të caktuar interesi, në sulmin e pashembullt të institucionit ligjdhënës mu në ditën kur për herë të parë në krye të këtij institucioni do të vinte një shqiptar, si shenjë e “zgjidhjes” së ngërçit te vjetër që e tejkalon moshën e këtij shteti, lexohet qartë urrejtja, mosdurimi i shtresuar thellë në qenien maqedonase ndaj shqiptarëve, urrejtje kjo që ndër dekada ka prodhuar ngjarje nga më të rëndat dhe më irracionalet që ka njohur Evropa.

Bir i së njëjtës urrejtje ka qenë acarimi i maqedonasve sa herë që përmendeshin Kosova e Shqipëria nga shqiptarët e këtyre anëve. Kushedi ç’mendime ogurzeza u ndillte shqetësimi apo bashkëndjenja me ta (sidomos me Kosovën), mendime që rrënjët i kishin thellë në ndërgjegjen e tyre, siç rëndojnë kurdoherë në ndërgjegjen e popujve faje të vjetra të pariparueshme. Ç’logjikë e mbrapshtë e vinte këtë popull të vogël të vihej në mbrojtje të vëllait të madh serb, duke urryer Kosovën, duke dënuar përpjekjen e saj për liri dhe duke e mbajtur tmerrësisht inat shqiptarin – që jetonte në një pallat me të, që shkonte në të njëjtën shkollë me të, që shihte të njëjtat programe televizive me të (pasi të vetat nuk lejohej t’i kishte), që edhe historinë e vet kombëtare e mësonte nga libra të hartuar keq, plot fyerje e gabime të qëllimshme, duke e dënuar rëndë ndjenjën e tij për ta dashur, për të bashkëndjerë me pjesën tjetër të trupit të vet që drejtohej nga e njëjta zemër e që në tavolina të mëdha konferencash, si një personazhi episodik, i qe shkruar shkarazi fati të ndahej me kufij të rreptë e të kuq hartash dhe jo vetëm?!

Nga po këto mëri të pashpjegueshme, si një atavizëm, vijnë edhe protestat maqedonase sui generis për MOSlejimin e përdorimit të gjuhës shqipe si të barabartë në shtet, si të ishte ajo një bishë që do t’i hante së fundmi të gjithë apo një sëmundje e rëndë ngjitëse që s’do t’u shqitej e do t’i bënte ta flisnin me patjetër të gjithë. Kjo rezistencë irracionale dhe ky qëndrim protestues ndaj një lirie elementare të Tjetrit, liri kjo që s’cenon të drejtën e askujt, është tregues i qartë se sa thellë e sa pa kuptim është ngulitur dëshira për ta mbajtur shqiptarin qytetar të rendit të dytë, madje edhe në kohërat kur kambanat bien nga të katër anët për nevojën e patjetërsueshme të elementit shqiptar në ruajtjen e shtetit në perspektivë, madje edhe kur subjekti që përfaqëson mandatari i ri i qeverisë, në emër të atdhedashurisë, i ka hedhur pas shpine veset e vjetra të urrejtjes së hapur dhe presionit.

As goditjet mizore me grushte, shqelma e gjësende të forta, prodhim i patologjisë psikike të një grupi njerëzish të mëkuar me urrejtje që në vegjëli dhe të një grupi tjetër kriminelësh të amnistuar nga burgu vetëm për përdorim të përkohshëm në gjakpirje, nuk mund ta befasonin e ta tronditnin thellë shqiptarin që është mësuar të goditet sistematikisht, në mënyrat më të ndryshme dhe më të veçanta, ndër dekada, me të vetmen arsye: që ishte shqiptar (Po a s’është ky përkufizimi i pranuar ndërkombëtarisht mbi gjenocidin!?).

Shqiptarin e sotëm e godasin akoma grushtet e vjetra. Shqiptarin e sotëm e godasin grushtet e fyerjeve, burgosjeve, inskenimeve të lloj-lloj situatave, që në kurriz të tij të ndihmohej zhbllokimi i akëcilit proces shkurtpamës, apo rënia e cilitdo pushtet, apo prishja e cilitdo koalicion qeveritar me partinë politike shqiptare, apo dyfishimi i forcave të një pretendenti për diktator të vogël donkishotesk në Ballkan.

Shqiptarin e sotëm e godasin pamundësitë për ta regjistruar popullin e vet (mosnjohja e saktë e numrit të popullsisë në vendin e vet), vështirësitë e pakuptimta që i dalin në marrjen e nënshtetësisë për shqiptarët e ardhur edhe pasi të jenë plotësuar kushtet më të larta, të cilat në gjithë Evropën pranohen si të mjaftueshme për të qenë nënshtetas.

Shqiptarin e godasin grushtet e ndarjes së padrejtë të buxhetit të shtetit, paçka se janë kontribues të barabartë me maqedonasit në të, moskthimi i parave në infrastrukturën e qyteteve të tyre, në arsimin, kulturën e shëndetësinë e tyre.

Shqiptarin e godasin fyerjet e shfrenuara, e godet pesha e rëndë e të jetuarit me njerëz që përditë mendojnë se si t’ia zënë frymën, me njerëz që përditë i ngjyrosin muret e tyre me parulla të egra që kërkojnë vdekjen e tij, pasi shqiptar i mirë është vetëm shqiptari i vdekur, me njerëz që i mësojnë të urrejnë fëmijët e tyre, me njerëz që e kanë shndërruar në instinkt mosdurimin ndaj tij, ndaj gjuhës së tij, ndaj kulturës e historisë së tij, me njerëz që e mbajnë mëri edhe Evropën, e s’e kanë për gjë t’ia kthejnë shpinën, vetëm pse në kriza të mëdha ka ngritur zërin në mbrojtje të Kosovës kur po e masakronin e përdhunonin pamëshirshëm.

Grushtet që iu dhanë barbarisht deputetit Sela, ngaqë i artikulonte qartë kërkesat dhe nevojat akute të shqiptarëve, nuk e befasojnë shqiptarin. Atij vetëm sa ia lëndojnë ndjenjën më shumë, njësoj sikurse ia kanë lënduar gjithmonë me cilëndo shkelje a fyerje që i është bërë. Shqiptari nuk ka nevojë të shohë vetëm gjak për t’u irrituar. Ai është irrituar e lënduar që nga brohoritë e para përpara Kuvendit, që nga nismat e para të zërit protestues kundër përdorimit të gjuhës së tij, kundër pasjes së një posti udhëheqës në shtet… Ai është irrituar kur, duke e ndjekur betimin e Kryeparlamentarit të parë shqiptar, të bërë në rrugë, teksa në sfond (ose më mirë thënë që vetë betimi ishte sfondi, pasi zërat protestues dëgjoheshin më fort), dëgjoheshin këngë nacionaliste, brohoritje protestuese të pothuajse gjysmës së trupit parlamentar, të përfaqësuesve të popullit, të të zgjedhurve të tij. E populli gati sa s’e shpërthente derën e të futej brenda. E populli, e shpërtheu derën dhe u fut brenda, sepse populli është ai që do dhoma gazi për shqiptarin, që kërkon shqiptari të mos e flasë gjuhën e vet, ta harrojë kulturën e vet, e mundësisht edhe ëndrrat t’i shohë në në njërin nga dialektet sllave.

Midis kësaj hullie, është krejtësisht e natyrshme ta ndjesh se ai që do ta pësojë më së shumti, se ai që do të goditet për vdekje do të jetë shqiptar, e goditja do të jetë vetëm jehona e goditjeve të veçanta që janë bërë gjithmonë mu në palcë të tij, me modele të njohura sllave: te të rinjtë e sapomaturuar, te gratë, te pjesa e shëndoshë, te intelekti, te potenciali… aty ku dhemb dhe dënon më shumë. Edhe kësaj radhe e njëjta gjë: s’goditet deputeti, por politikani i paharxhuar, politikani i artikuluar, politikani që e flet dhe e shkruan drejt gjuhën amtare, politikani që del nga një shkollë e formuar kombëtare politike. Me një fjalë, goditet intelektuali shqiptar.

Duke i njohur mirë këto mjete të represionit e të dhunës, shqiptari s’befasohet. Ai e ka ditur që turma e shfrenuar është produkt i qasjes institucionale ndaj tij. Ajo s’është turmë e pakokë, që, si të gjitha turmat, i udhëheq euforia, ajo është turmë e organizuar, e cytur, e ushqyer me urrejtje ndër breza, turmë dëshmitare e shtypjes sistematike të Tjetrit nga institucioni, turmë që i ka parë ndërrimin emrave të qyteteve, të përdhosjes së simboleve të Tjetrit, të hartimit të teksteve fyese shkollore, të fshirjes së emrave me shkronja latine nga tabelat e rrugëve, vetëm pse edhe shqipja (për dreq!) shkruhet me po këto shkronja, si vazhdimësi e Evropës, si pjesë organike e saj.

S’do mend që mosbefasimi nga të tëra këto nuk ka shkaktuar një qëndrim të plogët te shqiptari, as një qetësi si e atij që është mësuar dhe e ka humbur sensin e kundërshtimit. Përkundrazi, ai është fyer e pezmatuar, por pezmi i tij përsëri ka rënë viktimë e kulturës politike, e largpamësisë dhe e mungesës historike të ndjenjës raciste. Sado që të të duket rrahahagjoks, sado që mburrjet e tij të jenë proverbiale, ai prapë se prapë e di se ku duhet ndalur, ku duhet mosturbulluar ujin në të mirën e përgjithshme. Edhe ky vetëkontroll që shprehën shqiptarët për të mos sulmuar e hakmarrë për deputetin e rrahur mizorisht, qe pjesë e maturisë, që flet se shqiptarët e kanë kaluar moti fazën e të qenit turmë. Ata mendojnë dhe veprojnë politikisht dhe politika e tyre ndahet nga politika e atyre me të cilët rastësisht bashkëjetojnë në shumë pika: në mungesën e racizmit, në tolerancën e kultivuar kujdesshëm, në konceptin mbi lirinë dhe, më kryesorja, në qasjen që kemi ndaj Perëndimit, ndaj Evropës së Bashkuar, rrugën drejt së cilës na e kanë prerë deklaratat e politikat kinseatdhedashëse të maqedonasve, duke na bezdisur e duke na lënë larg Evropës, andej nga prore i mbajnë sytë të gjithë shqiptarët.


Kapitulli i çështjes shqiptare në Maqedoni nuk ka marrë fund

 

Intervistë me Albulena Halili-n para zgjedhjeve vendore në Maqedoni 2017 *

Obshtestvo: Si e vlerësoni projektin për gjuhën shqipe, i cili u depozitua në Kuvendin e Maqedonisë? A u konvenon shqiptarëve apo nuk e zgjidh problemin me përdorimin zyrtar të gjuhës shqipe?

Albulena Halili: Që në krye të herës bëhet fjalë për një mashtrim të radhës. Projekti i propozuar nga Qeveria e Maqedonisë në gusht të këtij viti nuk është projekt për gjuhën shqipe por emërtimi i tij zyrtar është propozim-ligji për përdorimin e gjuhëve. Pra, sërish sikur edhe në amendamentet kushtetuese që dolën nga Marrëveshja Kornizë e Ohrit, edhe në këtë propozim ligj gjuha shqipe nuk përmendet shprehimisht, por asaj i referohet me “gjuha të cilën e flasin së paku 20% e qytetarëve”.

E dyta, ky ligj është përfshirë qëllimshëm në programin nacional për miratim të së drejtës së UE-së 2017-2019 ku parashihen masat e planifikuara për realizim gjatë dy viteve të ardhshme, duke e konsideruar atë si pjesë të procesit të Euro-integrimit. Për të satën herë, në emër të proceseve euro-atlantike, ndaj të cilave shqiptarët kurrë nuk kanë pasur ndonjë hezitim, por përkundrazi kanë qenë përshpejtues të tyre, bëhen zotime të rreme për një çështje mjaft të rëndësishme siç është statusi i gjuhës shqipe në Maqedoni.

E treta, ky propozim nuk bëhet për një ligj të ri. Siç edhe thuhet në dokumentin zyrtar, “qëllimi i miratimit të ligjit është shndërrimi konsekuent i amendamenteve kushtetuese në tekste ligjore në raport me përdorimin dhe zbatimin e gjuhës që e flasin më së paku 20% e qytetarëve të Republikës së Maqedonisë dhe shkrimit të saj”. Sipas këtij qëllimi, me të drejtë mund të konstatojmë dështimin e zbatimit të Marrëveshjes së Ohrit gjashtëmbëdhjetë vjet nga nënshkrimi i saj, mospërmbushjen e detyrimeve nga ana e institucioneve përgjegjëse për shndërrimin në ligje të amendamenteve kushtetuese të miratuara në vitin 2001, gjë e cila nuk amniston asnjë subjekt politik i cili ka qenë në qeverisje këto gjashtëmbëdhjetë vite. Ky propozim ligj është vetëm një plan veprimi për përmbushje të obligimeve të cilat është dashur të përmbushen deri në vitin 2004. Mu për këtë arsye kryeministri Zaev në deklaratat e tij të fundit ka deklaruar se me këtë ligj ne po e mbyllim Marrëveshjen Kornizë të Ohrit.

Ironia e fundit e po të njëjtës qeveri është se këtë muaj ka miratuar njëmbëdhjetë propozim-masa për avancimin e gjuhës maqedonase, në mesin e të cilave edhe afirmimi i gjuhës maqedonase në universitetet botërore, hapja e Qendrës maqedonistike “Makedonikum”, krijimi i fondit për shkrimin dhe botimin e veprave që i dedikohen gjuhës maqedonase e ngjashëm.

Gjuha maqedonase de facto dhe de jure është gjuha zyrtare e këtij shteti. Gjuha shqipe mbetet edhe më tej gjuhë e nënrenditur, ndërkaq përdorimi i saj – i nënkuptuar.

 

Obshtestvo: Qeveria e Zaevit është në pushtet pak më shumë se 100 ditë. Si mendoni, a plotësohen kërkesat e shqiptarëve nga Platforma shqiptare?

Albulena Halili: Që nga krijimi i qeverisë së re fatkeqësisht askush nuk e ka përmendur më Deklaratën e Përbashkët të Partive Politike Shqiptare në Maqedoni. Kjo për shkakun se ishin vetë nënshkruesit e saj ata të cilët e braktisën të parët. Shqiptarët u pajtuan të bëhen pjesë e qeverisë, pa kushte, gjegjësisht me kushtet e vëna nga LSDM-ja. Në maj të këtij viti, në emër të shumicës parlamentare, pra edhe në emër të shqiptarëve, kreu i kësaj partie, Zaev, përmes një deklarate me katër pika, zotohej se asnjë dokument, platformë, deklaratë, akt ose veprim nuk mund të jenë kushte apo bazë për formimin dhe funksionimin e Qeverisë së Maqedonisë.

Lidhur me këtë dështim ekzistojnë dy faktorë:

Së pari, mungesa e vullnetit të subjekteve politike shqiptare që të përmbushin zotimet e bëra në këtë deklaratë të firmosur nga vetë ata. Subjektet politike shqiptare lëngojnë nga papjekuria e theksuar politike që i pamundëson të bëjnë dallimin mes interesit partiak dhe interesit kombëtar, apo politikës ditore dhe strategjisë së përbashkët kombëtare. Kjo papjekuri, e kombinuar me influencat e jashtme destruktive në rajon, sjell pasoja të pariparueshme dhe afatgjata për procesin politik shqiptar në këtë hapësirë.

Së dyti, shqiptarët kanë dhënë kontributin e radhës për stabilitetin e rajonit. Ata edhe njëherë kanë dëshmuar se janë partnerë të Perëndimit në procesin e rreshtimit të drejtë të Maqedonisë, pas krizës së madhe të orientimit gjeostrategjik, nëpër të cilën ajo kaloi vitet e shkuara.

Me një fjalë, shqiptarët kanë pezulluar kërkesat e tyre të parapara në Deklaratë për një qëllim më parësor e që është anëtarësimi i Maqedonisë në strukturat euro-atlantike. Por kjo në asnjë mënyrë nuk do të thotë se kapitulli i çështjes shqiptare në Maqedoni ka marrë fund. Barazia e plotë kushtetuese mes maqedonasve dhe shqiptarëve dhe zbatimi i parimeve jo vetëm të shoqërisë por të shtetit multi-etnik janë parakushtet themelore për ekzistencën e Maqedonisë.

 

Obshtestvo: Më 15 tetor në Maqedoni do të zhvillohen zgjedhjet lokale dhe partitë shqiptare hyjnë të ndara në to. A ka gjasa t’i humbin postet e kryebashkiakëve në Strugë dhe në Kërçovë?

Albulena Halili: Përpara se të flas për zgjedhjet vendore të tetorit, do të doja të qartësoj ca fakte mjaft të rëndësishme që kanë të bëjnë me listën zgjedhore, e që subjektet politike po as edhe mediat shqiptare nuk i diskutuan fare. Sipas statistikave të përafërta për numrin e popullsisë së Maqedonisë në vitin 2016, meqenëse numri i saktë mungon sepse Maqedonia nuk ka kryer regjistrimin e popullsisë që nga viti 2002, numri i popullsisë është 2 072 490, ndërkaq numri i votuesve në listën zgjedhore është 1 814 644. Për çdo njeri me logjikë të shëndoshë është e panatyrshme që 87.5% e popullsisë të kenë të drejtë vote.

Në zgjedhjet e kaluara parlamentare që u mbajtën në dhjetor të 2016-tës, vetëm nëntë muaj më parë, lista zgjedhore numëronte 1 784 416 votues. Pra, më shumë se 30 000 votues të cilët u fshinë nga lista zgjedhore vitin e kaluar, u rikthyen sërish në listën zgjedhore për zgjedhjet vendore, në mënyrë të pashpjegueshme.

Sa u përket komunave të Strugës e Kërçovës do të veçoja dy manipulime:

Njëri ka të bëjë me ligjin kundërthënës mbi ndarjen territoriale të komunave në Maqedoni, me të cilin artificialisht është rritur numri i votuesve maqedonas duke krijuar komuna rurale shqiptare dhe komuna urbane me shumicë maqedonase.

Ndërkaq tjetri bëhet me kategorinë në listën e votuesve me punë apo qëndrim të përkohshëm jashtë vendit. Dallimi mes dy listave zgjedhore sa i përket kësaj kategorie është 153 051 votues më pak për këto zgjedhje.

Zhvillimet e fundit na krijojnë përshtypjen se Kërçova e Struga nuk do të rrezikohen as këtë herë, por pas mbarimit të zgjedhjeve, subjektet politike shqiptare duhet të ulen dhe të shtrojnë për diskutim problemet e sipërpërmendura.

 

Obshtestvo: BDI dhe LSDM faktikisht e kanë krijuar një koalicion parazgjedhor. A do të kenë sukses nga përkrahja e ndërsjellë?

Albulena Halili: Mendoj se nuk ekziston ndonjë koalicion zyrtar parazgjedhor mes këtyre dy partive dhe se mediat padrejtësisht po krijojnë një opinion të tillë. Natyrisht se nuk mund të flas bindshëm për marrëveshjet e tyre të brendshme. Megjithatë ata janë partnerë të së njëjtës qeveri dhe sigurisht që mund të kenë interesa dhe pazare të përbashkëta. Deri këtu gjithçka është normale.

Ajo që mund të keqkuptohet apo edhe të ketë ndikim çorientues, sidomos te shqiptarët, është krijimi i bindjes se është krejtësisht e natyrshme, madje inkurajohet të votohet për një kandidat maqedonas, në rrethana kur e kundërta nuk ndodh apo ndodh fare rrallë. Pra, kemi të bëjmë me një raport që nuk është i ndërsjellë.

Dukuria tjetër është përfshirja e kandidatëve shqiptarë në listat e LSDM-së. Kjo shkakton huti te votuesi shqiptar për shkak edhe të përçarjes së votës shqiptare në shumë subjekte politike, në kohën kur më shumë se kurrë na duhet qëndrim dhe veprim unik. Përmes konsolidimit dhe përbashkimit të faktorit politik shqiptar duhet të arrihet dekurajimi i individëve të cilët në emër të përkatësisë etnike, për interesa personale i manipulojnë votuesit hallexhinj shqiptar, duke u inkuadruar në partitë maqedonase kinse të reformuara.

Që nga koha e protestave për rrëzimin e qeverisë së kaluar, LSDM propagandonte se ishte krijuar një koalicion gjithëpopullor dhe mbietnik kundër pushtetit. Natyrisht që ky fenomen ka më shumë nuanca të efektit psikologjik se sa real dhe prodhon energji eskatike momentale. Zhizhek, filozof bashkëkohor do të thoshte se e vërteta gjendet te qytetari i rëndomtë në kohën kur gjithçka ka marrë fund dhe kur kjo energji ka mbaruar. A e ndjen qytetari i rëndomtë diferencën? Unë do të pyesja a e ndjen qytetari shqiptar diferencën?

  

Obshtestvo: Në rast se partitë e koalicionit qeveritar nuk do të fitojnë më shumë vota sesa partitë opozitare, a mund të presim zgjedhje të reja parlamentare?

Albulena Halili: Ky koalicion qeveritar ndoshta është koalicioni më i brishtë qeveritar në historinë e këtij shteti. Në këto zgjedhje janë krijuar precedentë që do të kenë ndikim afatgjatë në krijimin e të gjitha qeverive të ardhshme. Për herë të parë mandatar për krijimin e qeverisë nga blloku maqedonas është LSDM, e cila nuk kishte marrë shumicën e votave maqedonase, por po ashtu për herë të parë kishte marrë një numër të konsiderueshëm të votave shqiptare dhe të tjerëve. Ndërkaq në bllokun shqiptar ndodhet BDI, e cila është në pushtet pandërprerë pothuajse dhjetë vjet dhe një Aleancë shqiptare e përçarë, e cila para ndërrimit të pushtetit ka qenë një kundërshtare e pakompromis e partisë shqiptare me të cilën është partnere koalicioni.

Këtu dua ta theksoj bindjen time se votat shqiptare për LSDM-në kanë qenë vota të përkohshme por edhe mjaft realiste. Ato i kanë shërbyer vetëm qëllimit të rrëzimit të regjimit të Gruevskit. Andaj jam skeptike se LSDM edhe përkundër përpjekjeve për t’u shfaqur si një parti e reformuar e mbietnike, do të mundë të marrë votat e shqiptarëve si në zgjedhjet e vitit të kaluar.

Padyshim mendoj se mund të ketë zgjedhje të parakohshme parlamentare, por këtë nuk do ta lidhja aq shumë me rezultatin zgjedhor, sa me brishtësinë e koalicionit dhe përkushtimin, sidomos të palës maqedonase në pushtet për të garantuar barazinë e shqiptarëve në të gjitha sferat dhe gatishmërinë e njëmendët për të pranuar shqiptarët si popull shtet-formues i barabartë me popullin maqedonas.

 

Obshtestvo: Bullgaria dhe Maqedonia nënshkruan marrëveshje për fqinjësi të mirë. Si vlerësohet nga politikanët dhe ekspertët shqiptarë kjo marrëveshje?

Albulena Halili: Maqedonia u krijua si shtet nën tutelën e Jugosllavisë dhe meqenëse nuk u shqua ndonjëherë brenda federatës, pas pavarësimit, ajo trashëgoi po atë pasiguri dhe paaftësi për të krijuar politikën e saj të jashtme të pavarur nga vazhdimësia e politikës së jashtme jugosllave.

Mëdyshjet identitare dhe përpjekjet utopike për krijimin e një kombi të ri politik u ndeshën me çështjen shqiptare brenda saj dhe me politikat e jashtme të qarta dhe të konsoliduara të fqinjëve përreth. Kontesti me Greqinë për emrin, me Serbinë për kishën dhe Bullgarinë për identitetin dhe prejardhjen e vetë e të gjuhës, e shndërruan Maqedoninë në gjenerator krizash bilaterale në qendër të Ballkanit. Këto rrethana së bashku me ngecjen e Maqedonisë në demokratizimin e tërësishëm të vendit, bënë që ajo të mbetet larg integrimit në strukturën euro-atlantike.

Sot, kur flitet për integrimin e Maqedonisë në NATO, më shkon ndër mend thënia e njohur e Makiavelit “Qëllimi arsyeton mjetet.” Maqedonisë i duhet integrimi në NATO për dy arsye: për profilizim të orientimit strategjik dhe për stabilizim të brendshëm. Kësisoj vlerësohet edhe marrëveshja për fqinjësi të mirë mes Bullgarisë dhe Maqedonisë, pra si një vullnet i fqinjëve për kompromise për çështje jetike për ta, në të mirë të stabilitetit dhe sigurisë rajonale, kultivimit të marrëdhënieve të mira fqinjësore dhe ruajtjes së vlerave perëndimore.

Subjektet politike shqiptare në Deklaratën e përbashkët, në pikën 6 – Marrëdhënie të mira me fqinjët, kanë paraparë “Përfshirje të shqiptarëve në grupin e punës për bisedime të drejtpërdrejta me Bullgarinë”, por deri tani nuk është bërë publik asnjë qëndrim lidhur me përfshirjen e tyre gjatë lidhjes së kësaj marrëveshje. 

* Intervista është dhënë ekskluzivisht për portalin bullgar obshtestvo.net.

 

 


Kohë marrëzish II

Kushtrim Zendeli

Sulmi ndaj përfaqësuesve të popullit dhe vetë Kuvendit të Maqedonisë si institucion, ka krijuar realitete të reja politike, të sigurisë dhe mbi të gjitha në aspektin e marrëdhënieve ndëretnike. Sulmi brutal ndaj deputetit shqiptar Zijadin Sela, e konfirmoi edhe njëherë se shqiptarët në Maqedoni rrezikohen si të tillë.

PanAlbanica në vazhdim do të botojë mendimet e disa prej anëtarëve të saj, me qëllim dhënien e kontributit në kthjellimin e kësaj ngjarjeje dhe pozitën e shqiptarëve në raport me të dhe më gjerë.

Ngjarjet e 27 prillit në Maqedoni dëshmuan edhe një herë që shqiptarët këtu janë qytetarë të dorës së dytë dhe çdo e drejtë e tyre themelore nuk është e pranueshme nga pala tjetër. Shteti më këtë rast porositi që çdo gjë që u takon shqiptarëve duhet të negociohet me çdo formë. Përveç tjerash, kjo situatë vulosi atë që është thënë dhe është dëshmuar me qindra herë, se institucionet janë të kapura prej nje grupi njerëzish që s’duan t’a lëshojnë pushtetin. Fakt tjetër, shumë i rëndësishëm që doli ne pah nga gjithë kjo maskaradë ishte që çdo i emëruar shqiptar në funksion, qoftë ministër, drejtor, administrator është veç një kukull e bukur në emër të përfaqësimit të “përqindjes etnike” që s’ka asgjë në dorë, që nuk e dëgjon askush, ndërkaq frenat e shtetit janë në duar fashiste dhe kriminale njëetnike.

 

 


Kohë marrëzish I

Blerina Demiri

 

Sulmi ndaj përfaqësuesve të popullit dhe vetë Kuvendit të Maqedonisë si institucion, ka krijuar realitete të reja politike, të sigurisë dhe mbi të gjitha në aspektin e marrëdhënieve ndëretnike. Sulmi brutal ndaj deputetit shqiptar Zijadin Sela, e konfirmoi edhe njëherë se shqiptarët në Maqedoni rrezikohen si të tillë.

PanAlbanica në vazhdim do të botojë mendimet e disa prej anëtarëve të saj, me qëllim dhënien e kontributit në kthjellimin e kësaj ngjarjeje dhe pozitën e shqiptarëve në raport me të dhe më gjerë.

Situata në të cilën ndodhet Maqedonia është rezultat i një destabilizimi politik, rrënjët e të cilit datojnë vite më parë. Hapat e ndërmarrë për një të ashtuquajtur “shtet”më të mirë, nuk janë gjë tjetër veç se përpjekje e shtirur me synim stagnimin e vazhdueshëm të politikës konstruktive. Dhuna e ushtruar në Kuvend pasditen e 27 prillit nuk ishte dhunë mbi persona ose figura te caktuara por ishte dhunë mbi vlerat demokratike, mbi lirinë e fjalës dhe mbi të drejtën e të qenit autokton në vendin tënd. Krizën dhe rrezikun për një destabilizim edhe më të skajshëm e thellon fakti se tanimë “provokacija” për maqedonasit nuk është vetëm faktori shqiptar por edhe pasiguria dhe urrejtja në mes palës maqedonase. Kategorizimi i shqiptarëve si element i  dorës së dytë  në njëfarë mënyre duhej të merrte fund dhe padyshim që reflektimi i palës tjetër mbi vetëdijesimin e faktorit shqiptar ndjell frikë dhe urrejtje, gjë që vërtetohet si në sulme verbale ashtu edhe në ato fizike. Këto sulme fizike që tmerruan mediat botërore duhej evituar nga një gardë policore e urdhëruar nën mbrojtje të shtetit dhe organeve të tij, por në momentin kur forcat e mbrojtjes janë vetë dhuna nuk mund të flitet apo të bëhet llogari mbi kurriz të stabilitokracisë.


Kosova e pabarabartë në dialogun me Serbinë

Fatmir Arifi

 

Dialogu mes Kosovës dhe Serbisë duhet shikuar në dy këndvështrime të cilat njëkohësisht mund të trajtohen edhe si faza të dialogut, ku vetëm përmbushja e fazës së parë mund të hapë rrugën e mëtejshme për te e dyta: formal e përmbajtjesor.

Sipas këndvështrimit formal, një dialog si rregull fillon nga pika zero që nënkupton parimin e barazisë së palëve. Në këtë rast kjo nuk ka ndodhur. Së pari, Kosova ka pranuar të hyjë në dialog me Serbinë, pa e marrë mbi vete Serbia fajin kolektiv dhe pa kërkuar falje për gjenocidin dhe spastrimin etnik të kryer në Kosovë. Së dyti, Kosova ka pranuar të hyjë në dialog me një entitet e cila palën e dialogut, në këtë rast Kosovën, nuk e njeh si shtet, subjekt të marrëdhënieve të së drejtës ndërkombëtare, madje ç’është më e keqja e konsideron atë si krahinë të saj jugore, të sanksionuar me aktin më të lartë normative të një shteti-kushtetutën. Për t’u mos mjaftuar me kaq, ajo pengon në të gjitha mënyrat dhe me çdo kusht funksionimin normal të Republikës së Kosovës si shtet i pavarur e sovran , dhunon sovranitetin e saj në vazhdimësi dhe së bashku me aleatet e veta, pengon njohjen e saj ndërkombëtare.

Hyrja e Kosovës në dialog i cili à priori dhe formalisht nuk është i barabartë e bën të pamundur një dialog normal e në bazë të rregullave dhe parimeve të dialogut të pranuara botërisht. Njëkohësisht, kjo shpërfaq papjekurinë politike dhe mungesën e mendësisë shtet-ndërtuese të autoriteteve udhëheqëse të Republikës së Kosovës. Pozita formale e pabarabartë për të mos thënë inferiore, është parakusht që nuk nënvlerësohet dot gjatë parashikimit të rezultatit final të bisedimeve.

Gjërat për të cilat diskutohet në dialog, pra aspekti përmbajtjesor i dialogut është një non sens i llojit të vet dhe një precedent mjaft i dëmshëm, madje madje i rrezikshëm për rajonin e më gjerë. Vetë përmbajtja e dialogut vë në pikëpyetje shtetin e Kosovës, duke ia cenuar asaj komponentin bazë të shtetësisë, e që është sovraniteti dhe pavarësia.

Mes tjerash, propozimi i dalë nga ky dialog siç është krijimi i Asociacionit të komunave serbe në Kosovë me kompetenca ekzekutive është në kundërshtim të plotë me parimet e të drejtës ndërkombëtare siç janë parimi i sovranitetit, i pavarësisë dhe parimin themelor kushtetues, atij të unitetit të pushtetit shtetëror.

Me një fjalë, dialogu, realisht është një emërtim pa vend i imponimit të kushteve të Serbisë me ndërmjetësimin e Bashkimit Evropian ndaj Kosovës për çështje të rregullimit shtetëror të saj të brendshëm.